Tỷ lệ việc làm 100%: bằng cấp chỉ có giá khi gắn với nhu cầu doanh nghiệp
Mô hình đào tạo kỹ thuật tại các trường cao đẳng Bắc Ninh là cách tổ chức giáo dục nghề nghiệp tập trung vào kỹ năng thực hành, gắn đào tạo với đơn đặt hàng doanh nghiệp và các hoạt động khởi nghiệp sinh viên, nhằm bảo đảm tỷ lệ việc làm sinh viên cao ngay sau tốt nghiệp. Ở Bắc Ninh, câu chuyện 292 sinh viên khóa 52 Trường Cao đẳng Cơ điện và Xây dựng Bắc Ninh (BCEC) có việc làm ngay sau lễ tốt nghiệp không phải là một thành tích để trưng bày, mà là tín hiệu cho thấy ai không chịu đổi mới mô hình đào tạo sẽ bị thị trường lao động bỏ lại phía sau. Khi 100% kỹ sư thực hành được bàn giao cho doanh nghiệp theo đơn đặt hàng, bằng cấp bỗng trở nên "có việc làm" thay vì "có nguy cơ thất nghiệp" ngay từ ngày nhận bằng.
BCEC: Đào tạo kỹ thuật theo đơn đặt hàng, đo hiệu quả bằng hợp đồng việc làm
Điểm đáng nói nhất ở BCEC là nhà trường không khoe chương trình đào tạo, mà khoe danh sách doanh nghiệp nhận sinh viên. 292 tân kỹ sư thực hành được công nhận tốt nghiệp thuộc 6 ngành nghề kỹ thuật trọng yếu: Điện công nghiệp, Điện tử công nghiệp, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, Công nghệ ô tô, Công nghệ thông tin, Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa. Đây đều là những ngành mà khu công nghiệp Bắc Ninh đang thiếu nhân lực ở quy mô lớn. Thay vì đào tạo chung chung, BCEC đi theo mô hình "đào tạo theo đơn đặt hàng", kết thúc lễ tốt nghiệp là lễ bàn giao kỹ sư cho doanh nghiệp. Những cái tên như Samsung Display Việt Nam, Hồng Hải, Canon, Luxshare-ICT xuất hiện trong danh sách doanh nghiệp tiếp nhận cho thấy nhà trường đã bước vào chuỗi cung ứng nhân lực chứ không ở ngoài nhìn vào.
Số liệu chi tiết càng làm rõ cách vận hành của mô hình này: 129 sinh viên được doanh nghiệp tuyển dụng, tiếp nhận ngay trong quá trình học tập hoặc thực tập; 155 sinh viên có việc làm thông qua hoạt động kết nối, giới thiệu việc làm của nhà trường; chỉ 8 sinh viên tự tìm việc hoặc qua gia đình, cá nhân giới thiệu. Nói cách khác, phần lớn việc làm không đến từ sự may mắn của cá nhân, mà từ hệ thống kết nối nghề nghiệp đã được thiết kế sẵn. Một trường cao đẳng kỹ thuật mà để sinh viên chủ yếu "tự bơi" trên thị trường lao động sau tốt nghiệp là chấp nhận thất bại. BCEC đo hiệu quả đào tạo bằng tỷ lệ việc làm sinh viên, chứ không dừng lại ở tỷ lệ tốt nghiệp: 100% tốt nghiệp đều có việc làm ngay, với 88,7% đạt loại khá, giỏi trở lên.
Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh: Khởi nghiệp sinh viên là phần nối dài của giờ thực hành
Nếu BCEC xây lợi thế bằng đào tạo kỹ thuật gắn doanh nghiệp, thì Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh lại chọn cách đẩy sinh viên vào môi trường khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của trường được tổ chức lần đầu năm 2020 và duy trì liên tục, với số lượng và chất lượng dự án ngày càng tăng. Năm 2026, cuộc thi thu hút 21 dự án từ các khoa, chọn ra 12 dự án tiêu biểu vào vòng chung kết, tập trung vào công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, sản xuất thông minh và sản phẩm gắn với văn hóa địa phương. Đây không phải sân chơi ngoại khóa cho vui; thực chất nó là phòng thí nghiệm để sinh viên kiểm chứng xem kiến thức chuyên môn có chuyển thành giải pháp cho các vấn đề cụ thể của doanh nghiệp và cộng đồng hay không.
Cách chấm điểm cũng cho thấy nhà trường coi khởi nghiệp sinh viên là hoạt động nghiêm túc. Mỗi dự án được đánh giá trên thang 100 điểm, với các tiêu chí: tính hợp lệ, đổi mới sáng tạo, tính cần thiết, tính khả thi, tiềm năng thương mại hóa và khả năng mở rộng. Nói thẳng, dự án nào không có đường ra thị trường thì khó có cửa đạt điểm cao. Vòng chung kết yêu cầu mỗi đội 5 phút thuyết trình, 10 phút trả lời chất vấn của Ban giám khảo. Áp lực trình bày, phản biện, bảo vệ ý tưởng trước hội đồng không khác gì một buổi pitching trước nhà đầu tư. Đó là lý do cuộc thi này được xem như nơi rèn kỹ năng trình bày, làm việc nhóm, phản biện và bảo vệ ý tưởng cho sinh viên. Khi "giờ khởi nghiệp" nằm trong cấu trúc đào tạo, sinh viên buộc phải nghĩ đến chuyện tạo việc làm, không chỉ đi tìm việc làm.
Bắc Ninh: Hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp thanh niên làm nền cho mô hình cao đẳng
Mô hình đào tạo và khởi nghiệp tại các trường cao đẳng Bắc Ninh không tồn tại trong chân không. Tỉnh này đang xây một hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp thanh niên, trong đó nguồn vốn vay ưu đãi dành cho thanh niên khởi nghiệp trở thành đòn bẩy để nhiều bạn trẻ mạnh dạn đầu tư sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kinh tế địa phương. Khi chính sách địa phương coi đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, các trường cao đẳng có lý do để đẩy mạnh vừa đào tạo kỹ thuật vừa khởi nghiệp sinh viên. Hạt giống ý tưởng tốt ở trường có cơ hội bước ra các sân chơi cấp tỉnh, như chính các dự án tiêu biểu từ cuộc thi khởi nghiệp của Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh được lựa chọn để hoàn thiện, tham gia vòng thi cấp tỉnh. Nhờ vậy, ý tưởng không dừng ở sân trường, mà có đường đi tới chính sách hỗ trợ và thị trường.
Bài học rút ra: Cao đẳng kỹ thuật phải trở thành trạm trung chuyển nhân lực và ý tưởng
Nhìn từ câu chuyện BCEC và Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh, điều đáng nói không chỉ là một vài con số đẹp, mà là định nghĩa lại vai trò của cao đẳng kỹ thuật. Một trường nghề ngày nay không thể chỉ dạy nghề; nó phải trở thành trạm trung chuyển nhân lực và ý tưởng cho hệ sinh thái công nghiệp và đổi mới sáng tạo của địa phương. Ở BCEC, thước đo thành công là tỷ lệ việc làm sinh viên, với kết quả 100% sinh viên khóa 52 có việc làm ngay sau lễ tốt nghiệp. Ở Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh, thước đo là số lượng và chất lượng dự án khởi nghiệp sinh viên gắn với công nghệ và nhu cầu xã hội. Cả hai đều cho thấy: đào tạo kỹ thuật phải đi cùng kết nối doanh nghiệp, nguồn lực khởi nghiệp, chính sách hỗ trợ thanh niên. Nếu coi việc làm là câu chuyện riêng của sinh viên, các trường nghề sẽ sớm bị xếp vào nhóm "không phù hợp với thị trường lao động".
Khi kết quả 100% sinh viên có việc làm của khóa 52 được xem là cơ sở để BCEC tiếp tục phát triển mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động và tăng cường hợp tác thực chất với doanh nghiệp, thông điệp rất rõ ràng: không có mô hình nào thành công mãi nếu ngừng học từ chính thị trường. Cao đẳng Bắc Ninh đang cho thấy một con đường: lấy doanh nghiệp làm đối tác, lấy khởi nghiệp sinh viên làm động lực, lấy hệ sinh thái địa phương làm nền. Trường nghề ở các địa phương khác, nếu muốn tỷ lệ việc làm sinh viên cao, cần dám đặt câu hỏi: trong chương trình hiện tại, bao nhiêu giờ sinh viên được làm việc với vấn đề thật, doanh nghiệp thật, áp lực thị trường thật?
