Quan hệ Việt Nam - Lào: Tài sản chiến lược chung bước vào giai đoạn mới
Quan hệ Việt Nam - Lào là mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện, được xây dựng qua chiến tranh giải phóng và phát triển trong hòa bình, nay đang được hai nước chủ động nâng cấp thành một khuôn khổ hợp tác chiến lược khu vực gắn kết chặt chẽ về chính trị, kinh tế, an ninh và kết nối hạ tầng nhằm thích ứng với bối cảnh địa chính trị và kinh tế đang thay đổi nhanh chóng. Quan điểm xuyên suốt của Hà Nội là: nếu không đẩy quan hệ Việt Nam Lào lên tầm liên kết chiến lược thực chất, cả hai sẽ đánh mất lợi thế địa chính trị và không gian phát triển mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp. Đây không còn là câu chuyện nghi lễ ngoại giao, mà là bài toán sống còn về an ninh, phát triển và vị thế của cả hai nước trên bản đồ khu vực.
Chiều 15/10, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp đồng chí Vilay Lakhamphong, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Đảng Nhân dân Cách mạng Lào thăm chính thức Việt Nam. Trước đó cùng ngày, đoàn Lào đã vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh và tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại đường Bắc Sơn. Trong bối cảnh hai Đảng đang triển khai nghị quyết và các thỏa thuận cấp cao, chuyến thăm này là tín hiệu rõ ràng: hai bên muốn chuyển từ “khẳng định tình cảm” sang “thiết kế lợi ích” một cách bài bản hơn, nhất là trên các trụ cột kinh tế, kết nối hạ tầng Lào và phối hợp tại các diễn đàn khu vực. Việc lựa chọn Hà Nội là một trong những điểm đến đối ngoại sớm trên cương vị mới của ông Vilay cho thấy Lào cũng nhìn nhận đây là ưu tiên chiến lược, không chỉ là thông lệ ngoại giao.
Ưu tiên cao nhất và ý nghĩa của việc coi quan hệ là ‘tài sản chung vô giá’
Thông điệp chính trị mạnh nhất từ cuộc tiếp là lời khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng Việt Nam luôn coi trọng và dành ưu tiên cao nhất cho việc củng cố, phát triển quan hệ Việt Nam - Lào. Đây không phải là câu chữ xã giao; nó đặt Lào vào nhóm đối tác mà Hà Nội sẵn sàng ưu tiên nguồn lực, thời gian và không gian chính sách. Khi lãnh đạo cao nhất nói “ưu tiên cao nhất”, đó là một cam kết ràng buộc cả hệ thống chính trị phải chuyển hóa tình cảm đặc biệt thành chương trình hành động cụ thể, từ quy hoạch hạ tầng, hợp tác kinh tế đến phối hợp lập pháp. Về phía Lào, việc ông Vilay Lakhamphong chọn Việt Nam là điểm đến chính thức đầu tiên trên cương vị Thường trực Ban Bí thư và mang theo thông điệp tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy Vientiane cũng nhìn Hà Nội như trụ cột đối ngoại không thể thay thế.
Quan trọng hơn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh quan hệ Việt Nam Lào là mối quan hệ có ý nghĩa đặc biệt, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước dày công vun đắp, trở thành tài sản chung vô giá của hai dân tộc. Cách gọi “tài sản chung vô giá” mang hàm ý chiến lược: đây là thứ không thể đem ra mặc cả, nhưng phải được khai thác hiệu quả để tạo lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Nếu chỉ dừng ở biểu tượng, “tài sản” này có nguy cơ bị hao mòn trước sức ép cạnh tranh khu vực. Ngược lại, nếu biến nó thành động lực cho hợp tác chiến lược khu vực, cả hai nước có thể củng cố vị thế trong ASEAN, nhất là khi cùng chia sẻ lợi ích về ổn định chính trị, an ninh biên giới và phát triển bền vững dọc trục Đông – Tây.
Từ tình cảm sang lợi ích: Kinh tế, thương mại và kết nối hạ tầng là trụ cột mới
Điểm đáng chú ý trong các cuộc tiếp là sự dịch chuyển trọng tâm từ hợp tác mang tính biểu tượng sang ưu tiên hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam Lào và kết nối hạ tầng Lào. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị đưa hợp tác kinh tế trở thành trụ cột quan trọng hơn trong quan hệ song phương. Đây là bước nâng cấp cần thiết: nếu không có nền tảng lợi ích kinh tế đan xen, mọi cam kết chính trị đều dễ bị bào mòn bởi biến động thị trường và cạnh tranh ảnh hưởng trong khu vực. Hai bên thống nhất tập trung nguồn lực thúc đẩy các dự án kết nối chiến lược, logistics; tạo điều kiện cho doanh nghiệp tăng cường đầu tư, thương mại, kết nối thị trường, nâng cao tính bổ trợ và gắn kết giữa hai nền kinh tế. Nói cách khác, trục hợp tác mới không chỉ là “biên giới hòa bình” mà là “hành lang phát triển” với hạ tầng giao thông, năng lượng, kinh tế số và hợp tác biên giới được ưu tiên cải thiện.
Ở góc độ chính sách, việc nhấn mạnh hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, kết nối hạ tầng, giao thông, năng lượng, kinh tế số và hợp tác biên giới cho thấy hai nước hiểu rằng “tình cảm đặc biệt” không thể thay thế cải cách. Nếu không cải thiện thủ tục, pháp lý và hạ tầng cứng – mềm, doanh nghiệp sẽ không mặn mà, dù quan hệ chính trị có tốt đến đâu. Đây là điểm mà cả Hà Nội và Vientiane cần đi xa hơn lời nói: phải có các dự án cụ thể, mốc tiến độ rõ ràng và cơ chế tháo gỡ vướng mắc cho các dự án kết nối chiến lược. Nếu làm được, hợp tác kinh tế sẽ không chỉ là “trụ cột mới” mà còn là phép thử cho độ bền của quan hệ đặc biệt trong thời kỳ cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.
Chiều sâu chính trị – đối ngoại và phối hợp chiến lược khu vực
Bên cạnh kinh tế, các cuộc trao đổi cấp cao lần này cho thấy hai nước muốn làm sâu sắc thêm trụ cột chính trị – đối ngoại như nền tảng định hướng. Hai bên đánh giá quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào đang ngày càng đi vào chiều sâu, đạt kết quả tích cực trên các lĩnh vực chính trị – đối ngoại, an ninh – quốc phòng, kinh tế, giáo dục – đào tạo. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị tiếp tục triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao giữa hai Đảng, coi đây là định hướng chính trị cao nhất để cụ thể hóa hợp tác trong thời gian tới. Điều này cho thấy Hà Nội muốn giữ vai trò “nhạc trưởng” về định hướng chiến lược, trong khi Vientiane chia sẻ nhu cầu ổn định chính trị để tập trung cho phát triển. Hai bên cũng nhấn mạnh tăng cường chia sẻ kinh nghiệm xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị, công tác cán bộ và phát triển đất nước.
Ở bình diện rộng hơn, hợp tác chiến lược khu vực được thể hiện qua cam kết tiếp tục tăng cường chia sẻ, trao đổi chiến lược ở các diễn đàn quốc tế và khu vực, nhất là Liên hợp quốc và ASEAN, cũng như phối hợp tại các diễn đàn nghị viện khu vực, quốc tế. Điều này có ý nghĩa kép: Việt Nam và Lào không chỉ hỗ trợ nhau bảo vệ lợi ích chung trong các vấn đề tiểu vùng Mekong, an ninh nguồn nước, kết nối hạ tầng xuyên biên giới, mà còn góp phần giữ ASEAN không bị phân cực bởi cạnh tranh nước lớn. Khi hai nước cùng “lên tiếng chung” trong các diễn đàn, tiếng nói của từng bên được khuếch đại, đồng thời củng cố hình ảnh một trục đoàn kết nội khối. Đây là lợi thế mà không phải cặp láng giềng nào trong khu vực cũng có, và nếu biết khai thác, nó sẽ trở thành “lực nhân” cho cả vị thế và an ninh dài hạn.
Tầm nhìn dài hạn: Từ kế hoạch 5 năm đến Năm Đoàn kết hữu nghị 2027
Nhìn về dài hạn, chuyến thăm của Thường trực Ban Bí thư Lào diễn ra trong bối cảnh Lào đang triển khai Nghị quyết Đại hội XII Đảng Nhân dân Cách mạng Lào trong 9 tháng đầu năm 2026 và Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm lần thứ X giai đoạn 2026 – 2030. Điều này cho thấy Vientiane muốn “gài” quan hệ Việt Nam Lào vào cấu trúc phát triển trung và dài hạn của mình, coi Việt Nam là đối tác then chốt để thực hiện mục tiêu xây dựng đất nước Lào hòa bình, ổn định, thống nhất và phồn vinh. Về phía Việt Nam, việc đề nghị tiếp tục đưa hợp tác kinh tế thành trụ cột quan trọng hơn của quan hệ hai nước là bước chuẩn bị để các doanh nghiệp và địa phương hai bên có thể chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, thương mại, kết nối hạ tầng Lào trong chu kỳ phát triển mới.
Ở kênh nghị viện, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá quan hệ hợp tác giữa Quốc hội hai nước ngày càng chặt chẽ, hiệu quả, góp phần thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Lào trên các lĩnh vực. Ông cũng đề nghị hai bên tiếp tục phối hợp tại các diễn đàn nghị viện khu vực, quốc tế và chuẩn bị tốt các hoạt động trong Năm Đoàn kết hữu nghị Việt Nam - Lào 2027. Đây không nên chỉ là chuỗi hoạt động lễ kỷ niệm, mà cần được thiết kế như “điểm hẹn” để rà soát các dự án kết nối chiến lược, đánh giá kết quả thương mại Việt Nam Lào và điều chỉnh các cơ chế hợp tác chưa hiệu quả. Ông Vilay Lakhamphong khẳng định hai bên đã thống nhất các phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước. Nếu những cam kết này được thực thi nghiêm túc, Năm Đoàn kết hữu nghị 2027 có thể trở thành cột mốc đánh dấu bước nhảy vọt của quan hệ Việt Nam - Lào từ chiều sâu chính trị sang chiều rộng lợi ích kinh tế – xã hội.
