Mô hình học 2 buổi một ngày: từ quyết định hành chính đến lựa chọn giá trị
Mô hình học 2 buổi một ngày không bài tập về nhà tại các trường tiểu học ở Hải Phòng là cách tổ chức thời gian học tập để học sinh hoàn thành chương trình ngay trong lớp, giảm áp lực sau giờ học, hạn chế dạy thêm bất hợp lệ và quản lý phí giáo dục minh bạch, qua đó bảo vệ sức khỏe, đời sống gia đình và tuổi thơ của trẻ. Ngày 18/9, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố ban hành Văn bản 6048 nhằm chấn chỉnh, tăng cường quản lý các hoạt động trọng điểm ngay đầu năm học 2026 – 2027. Đằng sau một văn bản kỹ thuật là sự lựa chọn rất rõ: nếu trường học không tự "nuốt" hết chương trình trong giờ chính khóa, thì mọi khẩu hiệu giảm tải cho học sinh chỉ là lời hứa. Hải Phòng đang thí điểm một câu trả lời dứt khoát.
Không bài tập về nhà: trả lại buổi tối cho gia đình và sức khỏe học sinh
Điểm gây chú ý nhất của mô hình này không phải là học 2 buổi, mà là không bài tập về nhà. Sở Giáo dục yêu cầu với các lớp tiểu học học 2 buổi/ngày, giáo viên phải hướng dẫn học sinh hoàn thành nội dung học tập ngay tại lớp, không giao bài tập về nhà và khuyến khích các em để sách vở lại trường. Điều này thay đổi căn bản nhịp sống sau giờ học: trẻ có thêm thời gian nghỉ ngơi, chơi cùng gia đình, đọc sách, tham gia hoạt động thể chất và phục hồi sức khỏe trước ngày học mới. Khi giờ học khép lại đúng lúc, buổi tối không còn là "ca học thứ ba" với những trang vở chép dài, mà là khoảng thời gian gắn kết tình cảm và nuôi dưỡng thói quen tự đọc, tự khám phá. Yêu cầu học không hề giảm, nhưng việc học được đưa về đúng nơi của nó: trong lớp học, dưới trách nhiệm của nhà trường.
Buổi học thứ hai: không phải để luyện thi, mà để sống như một đứa trẻ
Nhiều phụ huynh vẫn lo lắng: học 2 buổi một ngày liệu có biến thành thêm giờ luyện đề? Hướng dẫn nhiệm vụ giáo dục tiểu học cho năm học mới đi theo hướng ngược lại: buổi học thứ hai dành cho văn hóa, nghệ thuật, thể thao, đọc sách, rèn kỹ năng sống và tìm hiểu thế giới xung quanh. Năm học 2025 – 2026, hơn 99% trường tiểu học trong thành phố đã tổ chức học hai buổi/ngày ở tất cả các lớp, tạo nền tảng để năm học tiếp theo củng cố cách tổ chức này. Sở quy định rõ thời khóa biểu phải sắp xếp khoa học, không bố trí xen kẽ tiết buổi 2 vào buổi 1, tránh kéo dài một buổi học thành ngày học không hồi kết. Nếu buổi thứ hai bị biến tướng thành nơi "luyện nâng cao", mô hình sẽ phản bội chính mục tiêu của nó. Hải Phòng chọn cách đưa trải nghiệm, chơi và học kỹ năng vào chính thời gian chính khóa, thay vì đẩy sang các lớp học thêm ngoài giờ.
Siết chặt dạy thêm bất hợp lệ và quản lý phí giáo dục: không để buổi 2 thành cái cớ thu tiền
Không thể nói về học 2 buổi/ngày mà bỏ qua cuộc chiến với dạy thêm bất hợp lệ và lạm thu. Văn bản 6048 yêu cầu nhà trường tuyệt đối không sử dụng bất kỳ hình thức nào để ép buộc học sinh học thêm, cả trong và ngoài trường; riêng bậc tiểu học và mầm non không được tổ chức dạy thêm, ngoại trừ lớp kỹ năng sống, nghệ thuật, thể thao, và nghiêm cấm dạy trước chương trình, đặc biệt lớp 1 cho trẻ 5 tuổi. Trường không được lợi dụng buổi thứ 2 để biến tướng thành dạy thêm, học thêm hoặc thu phí trái quy định. Cùng với đó, Sở yêu cầu công khai thực đơn, mức thu và các khoản chi của bếp ăn bán trú, hoàn thành niêm yết trước 25/9 và duy trì suốt năm học để phụ huynh giám sát. Đây là cách quản lý phí giáo dục bằng ánh sáng công khai, thay vì trông chờ vào lòng tốt.
Đường dây nóng và trách nhiệm: mô hình chỉ có ý nghĩa khi được thực thi nghiêm túc
Câu hỏi quan trọng không phải mô hình có hay không, mà là thực thi đến đâu. Hiệu trưởng được giao trách nhiệm quản lý chặt giáo viên, thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh vi phạm tại đơn vị trước ngày 25/9/2026. Đồng thời, Sở duy trì và khai thác hiệu quả số điện thoại đường dây nóng công khai để tiếp nhận mọi kiến nghị, phản ánh trực tiếp từ người dân. Nếu đường dây nóng chỉ tồn tại trên giấy, dạy thêm bất hợp lệ và lạm thu sẽ lặng lẽ lẩn vào từng khoản "tự nguyện" nhỏ. Mô hình học 2 buổi một ngày không bài tập về nhà là một bước đi táo bạo, nhưng nó chỉ trở thành đổi mới thật sự khi phụ huynh dám phản ánh, giáo viên không biến buổi 2 thành kênh kiếm thêm, và nhà trường chấp nhận bị kiểm tra thường xuyên. Khi đó, trường tiểu học mới có thể là nơi trẻ học đủ, ăn ngủ an toàn, và trở về nhà với tâm thế thoải mái, đúng nghĩa một ngày học khép lại đúng lúc.
