Văn hóa ứng xử học đường: Không chỉ là khẩu hiệu, mà là cách dạy người mỗi ngày
Văn hóa ứng xử học đường là hệ thống các giá trị, chuẩn mực và thói quen giao tiếp, hành vi mà học sinh, giáo viên và nhà trường cùng nhau hình thành, duy trì trong mọi hoạt động, từ lời nói, cử chỉ, cách tôn trọng lẫn nhau đến ý thức giữ gìn môi trường, nhằm xây dựng môi trường giáo dục văn minh, an toàn và nhân văn. Trọng tâm ở đây không phải những khẩu hiệu treo trên tường, mà là giáo dục đạo đức học sinh thông qua trải nghiệm sống hàng ngày. Khi các em được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, biết lắng nghe, nói lời cảm ơn, xin lỗi đúng lúc, đồng thời tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và cộng đồng, văn hóa ứng xử học đường trở thành chiếc khung định hình hành vi ứng xử chuẩn mực, chuẩn bị cho các em bước ra đời sống xã hội với trách nhiệm và nhân cách.
Từ lớp học đến sân trường: cách các trường tích hợp giáo dục đạo đức vào đời sống học sinh
Điểm đáng chú ý là nhiều trường đã từ bỏ cách dạy đạo đức thiên về lý thuyết để đưa văn hóa ứng xử học đường vào từng nhịp sinh hoạt hàng ngày. Tại một trường THCS ở Đức Linh, các bài học về nghi thức văn hóa, kỹ năng sống, phòng chống bạo lực học đường, ma túy, tệ nạn xã hội và an toàn trên môi trường mạng không chỉ gói gọn trong tiết học chính khóa, mà được lồng ghép vào lễ chào cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và các chương trình chuyên đề gần gũi với học sinh. Cách làm này gửi đi một thông điệp rõ ràng: muốn uốn nắn hành vi ứng xử chuẩn mực thì phải chạm vào đời sống thực của các em, ở đúng không gian nơi các xung đột, cám dỗ và áp lực diễn ra. Khi nghệ thuật, văn hóa và sinh hoạt tập thể được tổ chức đều đặn, học sinh không chỉ có thêm cơ hội thể hiện năng khiếu, mà còn học cách hợp tác, tôn trọng và chia sẻ với bạn bè.
Văn minh trong hành vi gắn với trách nhiệm môi trường: bài học từ Hải Phòng
Một môi trường giáo dục văn minh không thể tách rời trách nhiệm với môi trường tự nhiên. Điều này được thể hiện rõ ở chương trình truyền thông “Cùng chung tay phân loại rác thải, bảo vệ môi trường xanh – sạch – đẹp – phát triển bền vững” do một trường THCS tại phường Lê Chân tổ chức sáng 21.9, với sự tham gia của giáo viên và hơn 1.200 học sinh. Câu chuyện phân loại rác vốn tưởng là chuyện của công nhân vệ sinh, nay được đưa thẳng vào sân trường như một bài học về hành vi ứng xử chuẩn mực với không gian sống chung. Theo thông tin từ chương trình, hoạt động này được thiết kế để giáo dục và thay đổi nhận thức, hành vi của học sinh về việc bảo vệ môi trường, bắt đầu từ chính môi trường học đường. "Hoạt động thực tiễn này là bước đi đầu tiên trong chuỗi giáo dục kỹ năng sống, xây dựng nhà trường ngày càng xanh, sạch, đẹp và phát triển bền vững trong năm học 2026-2027". Khi mỗi em được kỳ vọng trở thành một tuyên truyền viên tích cực, mang kiến thức đã học về gia đình và cộng đồng, văn hóa ứng xử học đường được mở rộng khỏi cổng trường, lan sang đời sống xã hội.
Nghệ An: hơn 800 học sinh học làm người từ những lời chào, lời cảm ơn
Nếu như Hải Phòng nhấn mạnh trách nhiệm môi trường, thì một chương trình văn hóa ứng xử học đường dành cho thanh thiếu nhi tại Nghệ An lại cho thấy chiều sâu của giáo dục đạo đức học sinh trong giao tiếp và xử lý mâu thuẫn. Với chủ đề "Văn minh trong lời nói, tử tế trong hành động", chương trình được Trung tâm Văn hóa và Thể thao Thanh thiếu nhi tỉnh phối hợp với Đoàn phường Vinh Phú và một trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tổ chức, thu hút hơn 800 học sinh tham gia ngày 19.9. Thông qua các tình huống thực tế, hoạt động tương tác và trò chơi tập thể, học sinh được hướng dẫn kỹ năng lắng nghe, tôn trọng người khác, kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và ứng xử có trách nhiệm. Quan trọng hơn, các em nhận thức rõ ý nghĩa của lời chào, lời cảm ơn, lời xin lỗi và việc tôn trọng sự khác biệt, từ đó hình thành thói quen giao tiếp lịch sự, ứng xử văn minh, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, tích cực và nhân văn. Đây không phải là một buổi ngoại khóa "cho vui", mà là hoạt động thiết thực nhằm lan tỏa hành vi đẹp và khuyến khích tinh thần đoàn kết, trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.
Kết luận: xây dựng môi trường giáo dục văn minh từ những điều bình dị
Nhìn từ những câu chuyện ở Đức Linh, Lê Chân hay Nghệ An, có thể thấy văn hóa ứng xử học đường không còn là chuyên đề phụ bên lề, mà trở thành trục chính trong chiến lược xây dựng môi trường giáo dục văn minh. Điểm chung của các chương trình là gắn hành vi ứng xử chuẩn mực với những tập luyện cụ thể: từ lời nói, cách lắng nghe, giải quyết mâu thuẫn đến ý thức phân loại rác, giữ trường lớp xanh – sạch – đẹp. Khi nhà trường chọn tiếp cận học sinh bằng hoạt động tương tác, trò chơi, lễ chào cờ, sinh hoạt tập thể thay vì những bài giảng sáo rỗng, các chuẩn mực đạo đức trở thành thói quen sống chứ không dừng ở kiến thức. Câu chuyện không dừng ở phạm vi lớp học: học sinh được kỳ vọng mang tinh thần văn minh, tử tế và trách nhiệm ấy về gia đình, khu phố, cộng đồng. Nếu được duy trì một cách nhất quán, những chương trình văn hóa ứng xử học đường như hiện nay có thể là nền tảng bền vững để hình thành thế hệ công dân biết tôn trọng luật lệ, con người và môi trường – từ những điều bình dị nhất.
