Từ “đồng minh” xuống “đối tác”: một câu chữ, một bước lùi
Việc Phó Tổng thống Mỹ JD Vance từ chối gọi Ukraine là đồng minh chính thức của Mỹ, chỉ coi Kiev là đối tác với lợi ích không phải lúc nào cũng trùng khớp, đánh dấu sự tái định nghĩa quan hệ Mỹ-Ukraine và đặt lại câu hỏi về mức độ cam kết của Washington đối với cuộc chiến chống Nga của Ukraine. Đây không phải là sự lỡ lời, mà là một thông điệp chính trị rõ ràng: Ukraine đồng minh Mỹ giờ chỉ còn là một khái niệm mang tính biểu tượng, không đi kèm nghĩa vụ liên minh. Khi được hỏi trực diện, Vance né tránh từ “ally” và nhấn mạnh Mỹ “không có liên minh chính thức với Ukraine” vì nước này không phải thành viên NATO. Cách ông phân biệt “đối tác” và “đồng minh” cho thấy Nhà Trắng muốn giữ khoảng cách pháp lý và chiến lược, dù vẫn khẳng định Ukraine là “một đất nước xinh đẹp với rất nhiều người tuyệt vời”.
JD Vance chính sách: ưu tiên lợi ích năng lượng và kinh tế Mỹ
Trọng tâm JD Vance chính sách với Ukraine không nằm ở chiến thắng trên chiến trường, mà ở hóa đơn năng lượng của cử tri Mỹ. Ông công khai phản đối việc Ukraine tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng Nga, đặc biệt là các nhà máy sản xuất dầu diesel, vì cho rằng các đòn đánh này đang đẩy chi phí năng lượng tại Mỹ tăng lên. Câu hỏi mà Vance đặt ra rất thẳng: liệu Washington có nên ủng hộ các cuộc tấn công khiến giá năng lượng đối với người dân Mỹ tăng lên hay không, và ông tự trả lời: “Câu trả lời là không”. Trong cách nhìn này, Ukraine chỉ là đối tác khi hành động phù hợp với lợi ích kinh tế Mỹ; khi Kiev chọn chiến lược gây áp lực lên năng lượng Nga tấn công, Washington sẵn sàng siết lại hỗ trợ. Đây là sự ưu tiên lợi ích trong nước hơn logic “bảo vệ dân chủ” từng được dùng để biện minh cho viện trợ Ukraine.
NATO và cánh cửa đóng lại với Ukraine
Vance không chỉ hạ cấp Ukraine từ đồng minh xuống đối tác, ông còn đóng sập cánh cửa NATO Ukraine gia nhập. Phó tổng thống khẳng định Ukraine không phải thành viên NATO và ông “không nghĩ họ nên gia nhập NATO”. Đây là tuyên bố mang tính định hướng lâu dài: nếu không có liên minh chính thức, Mỹ không bị ràng buộc bởi điều khoản phòng thủ tập thể, giảm nguy cơ bị kéo sâu hơn vào xung đột với Nga. Về mặt chiến lược, lập trường này gửi tín hiệu lạnh lùng tới Kiev: đừng kỳ vọng một chiếc ô an ninh NATO trọn vẹn. Về mặt chính trị, nó chiều theo tâm lý mệt mỏi chiến tranh trong nội bộ Mỹ, nơi nhiều cử tri đặt câu hỏi vì sao phải gánh rủi ro đối đầu trực tiếp với Moscow để bảo vệ một nước không nằm trong hệ thống liên minh.
Thỏa thuận dầu với Nga và những rạn nứt Mỹ-Ukraine
Phát biểu của Vance không xuất hiện trong khoảng trống, mà đúng lúc quan hệ Mỹ-Ukraine rạn nứt sâu sắc. Tổng thống Donald Trump đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về nguồn cung dầu Nga cho thị trường Mỹ và thế giới, khiến Kiev lo ngại mất đi một đối tác mạnh. Sau đó, Trump công khai chỉ trích Tổng thống Volodymyr Zelensky, cáo buộc ông không muốn kết thúc chiến tranh và tuyên bố Ukraine cần một lãnh đạo mới có thể thỏa thuận với Nga. Theo truyền thông, Washington thậm chí cảnh báo có thể ngừng chia sẻ thông tin tình báo và đình chỉ việc các nước châu Âu mua vũ khí Mỹ để viện trợ Ukraine nếu Kiev tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng của Nga. Dù Zelensky thông báo Mỹ đã nối lại chia sẻ tình báo sau ba ngày gián đoạn, ông vẫn phàn nàn Ukraine không nhận được cảnh báo sớm trước đợt Nga phóng 16 tên lửa đạn đạo vào Kiev và vùng lân cận.
Hàm ý cho tương lai: Ukraine phải thích nghi với một Mỹ mới
Từ cách Vance định nghĩa Ukraine đồng minh Mỹ đến việc ông phản đối NATO Ukraine gia nhập và chỉ trích chiến lược năng lượng Nga tấn công, một bức tranh rõ ràng hiện ra: Washington đang chuyển từ tư thế “đồng minh trong cuộc chiến sinh tử” sang “đối tác có điều kiện”. Trong bối cảnh thỏa thuận dầu với Nga được ưu tiên và giá năng lượng trong nước trở thành thước đo chính sách, Kiev buộc phải tính lại: tiếp tục đánh vào hạ tầng năng lượng Nga để gây áp lực, hay điều chỉnh để giữ dòng hỗ trợ từ Mỹ và châu Âu. Về phía Mỹ, việc nhấn mạnh không có liên minh chính thức với Ukraine giúp Nhà Trắng linh hoạt rút lui hoặc giảm cam kết mà không bị coi là phản bội hiệp ước. Kết cục, thông điệp của Vance là lời nhắc lạnh: Ukraine không còn ở trung tâm chiến lược Mỹ, mà chỉ là một biến số trong bài toán lợi ích năng lượng và chính trị nội bộ.
