Một chuyến công du mang tính định nghĩa lại quan hệ Việt Nam - Canada
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyến công du đầu tiên của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, đồng thời là bước ngoặt mang tính định nghĩa lại quỹ đạo quan hệ Việt Nam Canada trong khuôn khổ đối tác toàn diện đang phát triển.
Nhìn ở góc độ chiến lược, chuyến thăm không chỉ là một sự kiện lễ tân ngoại giao mà là thông điệp chính trị: Hà Nội và Ottawa lựa chọn nâng quan hệ lên tầm hợp tác chiến lược thực chất, thay vì dừng ở mức “đối tác toàn diện” mang tính khuôn khổ. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh hơn nửa thế kỷ ngoại giao và gần một thập niên Đối tác Toàn diện đã tạo dựng sự tin cậy, lợi ích đan xen và các cơ chế hợp tác cần thiết giữa hai nước. Nói cách khác, đây là chuyến thăm mang theo “di sản” của 50 năm, nhưng mục tiêu lại hướng tới vài thập niên tới.
Gần một thập niên đối tác toàn diện: nền tảng tin cậy cho bước nhảy mới
Kể từ khi Việt Nam và Canada thiết lập khuôn khổ Đối tác Toàn diện năm 2017, quan hệ Việt Nam Canada đã phát triển vững chắc trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, quốc phòng tới kinh tế và nhân văn. Điều quan trọng hơn các nghi thức ký kết là sự hình thành của một “kiến trúc tin cậy”, nơi hai bên chia sẻ lợi ích cốt lõi: thương mại dựa trên luật lệ, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đề cao hợp tác đa phương và ủng hộ một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định.
Hệ thống cơ chế hiện hữu như Tham khảo chính trị, Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế, Đối thoại Chính sách Quốc phòng đã tạo nền tảng ổn định cho sự gắn kết chiến lược giữa hai nước. Nói cách khác, gần một thập niên đối tác toàn diện đã giúp đặt những đường ray thể chế để đoàn tàu hợp tác có thể tăng tốc. Câu hỏi hiện nay không còn là “có hợp tác hay không”, mà là “đưa mối quan hệ toàn diện này tiến sâu tới mức hợp tác chiến lược tới đâu và bằng cơ chế thực thi cụ thể nào”.
Từ tiềm năng tới chương trình cụ thể: khi cơ chế trở thành đòn bẩy
Đại sứ Việt Nam tại Canada nhấn mạnh rằng chuyến thăm lần này phải góp phần chuyển những tiềm năng hợp tác hiện có thành các chương trình và dự án cụ thể. Đây là yêu cầu rất thực tế: sau nhiều năm nói về tiềm năng, lúc này quan hệ Việt Nam Canada cần những kết quả đo được trong thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ và các chuỗi cung ứng thiết yếu.
Các cơ chế hiện có chính là đòn bẩy. Ở lĩnh vực kinh tế, hai nước có điều kiện thúc đẩy các dòng thương mại có giá trị cao hơn, tăng cường kết nối logistics, hợp tác hải quan và tạo thuận lợi thương mại. Việc cùng tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) giúp thiết lập một hành lang pháp lý rõ ràng cho hợp tác. Đáng chú ý, Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP năm 2026, tạo thêm một “sân khấu” để hai bên cùng định hình luật chơi kinh tế khu vực theo hướng có lợi cho sự đa dạng hóa chuỗi cung ứng mà cả hai cùng theo đuổi.
Kinh tế, khoa học công nghệ, nhân văn: ba trụ cột của tầm vóc mới
Hợp tác kinh tế – thương mại hiện là điểm sáng rõ nét nhất, với kim ngạch song phương tăng mạnh và Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Một phát biểu đáng chú ý là: “Từ mức 6,5 tỷ CAD năm 2018, thương mại song phương đã tăng lên 14 tỷ CAD vào năm 2023 và tiếp tục mở rộng năm sau đó”, cho thấy chiều sâu của xu hướng gắn kết.
Song tầm vóc mới của quan hệ không chỉ đo bằng hàng hóa. Không gian hợp tác đang mở rộng sang khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành năng lượng, khoáng sản thiết yếu. Đây là những lĩnh vực quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị chiến lược mà các học giả Canada gọi là “sự phụ thuộc lẫn nhau có quản lý”. Ở chiều nhân văn, giao lưu con người, cộng đồng khoảng 300.000 người Việt tại Canada cùng các thế hệ du học sinh, doanh nhân, nhà khoa học đang tạo nên một mạng lưới xã hội mà không hiệp định nào có thể thay thế. Chính mạng lưới này giúp các thỏa thuận cấp cao nhanh chóng thấm vào đời sống thường ngày.
Từ biểu tượng tới hành động: ý nghĩa chiến lược sau chuyến thăm
Chuyến thăm cấp Nhà nước từ ngày 23–25/9 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, theo lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour, là một biểu tượng chính trị mạnh mẽ, nhưng nếu dừng ở biểu tượng thì ý nghĩa sẽ bị hạn chế. Giá trị chiến lược thực sự của chuyến công du nằm ở khả năng biến “điểm chín muồi” của quan hệ – nơi tin cậy, lợi ích và cơ chế đã hội tụ – thành các cam kết và lịch trình hành động cụ thể.
Trong những năm tới, hai nước có thêm nhiều “điểm hẹn” đa phương: Việt Nam đăng cai APEC năm 2027, giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP năm 2026; Canada sẽ chủ trì Cộng đồng Pháp ngữ năm 2028 và đăng cai APEC năm 2029. Nếu biết tận dụng các diễn đàn này để phối hợp lập trường, Việt Nam và Canada có thể tiến gần hơn tới một dạng hợp tác chiến lược mang bản sắc riêng: kiên định với thương mại dựa trên luật lệ, gắn kết chuỗi cung ứng, đồng thời tôn trọng tính đa dạng về lịch sử, quy mô và trình độ phát triển. Kết luận hợp lý nhất lúc này là: chuyến thăm không khép lại một chặng đường mà mở ra một “phiên bản nâng cấp” của quan hệ đối tác toàn diện.
