Từ đối thoại cấp cao đến mục tiêu tăng trưởng hai con số
Cuộc đối thoại giữa Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng với nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư Hoa Kỳ là một bước đi nhằm củng cố quan hệ kinh tế Việt-Mỹ, tạo thêm cơ hội đầu tư Mỹ Việt Nam và khẳng định quyết tâm cải cách thể chế, tháo gỡ rào cản trong các lĩnh vực nông nghiệp, môi trường và tài chính để hướng tới tăng trưởng kinh tế hai con số thông qua hợp tác nước ngoài. Điểm đáng chú ý là Chính phủ không chỉ nói chung về thu hút cơ hội kinh doanh nước ngoài, mà gắn đối thoại với chương trình hành động xử lý các “điểm nghẽn” rất cụ thể trong đất đai, môi trường và nguồn vật liệu. Khi Phó Thủ tướng nhấn mạnh khu vực đầu tư nước ngoài là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đồng thời coi trọng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Hoa Kỳ, thông điệp gửi tới giới đầu tư Mỹ là rõ ràng: Việt Nam muốn các dòng vốn mới đi kèm công nghệ cao, tri thức và chuỗi giá trị toàn cầu, chứ không chỉ là vốn thuần túy. Theo nguồn tin chính thức, Chính phủ Việt Nam cam kết ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện thể chế và xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, bình đẳng, an toàn cho nhà đầu tư nước ngoài hoạt động lâu dài. Đây là nền tảng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nếu thực thi nhất quán, có thể biến các cuộc gặp với nhà đầu tư Mỹ thành động lực thực sự cho tăng trưởng hai con số chứ không dừng ở mức tuyên bố.
Gỡ điểm nghẽn nông nghiệp và môi trường: thử thách năng lực cải cách
Muốn quan hệ kinh tế Việt-Mỹ đi vào chiều sâu, Việt Nam phải chứng minh rằng các rào cản nội tại, nhất là trong nông nghiệp và môi trường, đang được xử lý nghiêm túc. Cuộc làm việc do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng nhiều bộ, ngành đã cho thấy một cách tiếp cận khá “trần trụi”: nhìn thẳng vào những vướng mắc doanh nghiệp đang chịu đựng. Bộ NN&MT đang tập trung xử lý 19 vấn đề trọng tâm, trong đó có 10 vấn đề về đất đai và nghĩa vụ tài chính về đất, cùng các vấn đề về môi trường, địa chất, khoáng sản và nguồn vật liệu. Việc phân nhóm rõ ba loại vướng mắc – cái có thể giải quyết ngay, cái cần hướng dẫn thống nhất, và cái phải sửa luật – là tín hiệu tích cực, bởi nó tránh được tình trạng trả lời chung chung hoặc đẩy trách nhiệm không địa chỉ. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ: nếu các quy định đã rõ mà vẫn thiếu hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp sẽ tiếp tục mắc kẹt trong “ma trận” thủ tục. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT phải trả lời chi tiết theo từng kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp và phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội để hướng dẫn áp dụng, trên tinh thần tháo gỡ thực chất chứ không siết chặt quản lý vô lý. Nếu không chuyển từ tư duy quản lý nặng tính phòng ngừa sang tư duy hỗ trợ phát triển có kiểm soát, mục tiêu thu hút đầu tư Mỹ Việt Nam trong các lĩnh vực nông nghiệp sạch, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo sẽ khó thành hiện thực.
Kỳ vọng của nhà đầu tư Mỹ và bài toán chính sách hỗ trợ doanh nghiệp
Các doanh nghiệp Hoa Kỳ nhìn thấy ở Việt Nam một thị trường mới nổi có dư địa tăng trưởng, tầng lớp trung lưu mở rộng, nguồn nhân lực chất lượng và môi trường kinh doanh cởi mở với đầu tư nước ngoài. Nhiều nhà đầu tư bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác trong công nghệ cao, tài chính số, năng lượng tái tạo, hạ tầng và dịch vụ – những lĩnh vực phù hợp với định hướng nâng tầm quan hệ kinh tế Việt-Mỹ. Tuy vậy, giới đầu tư Mỹ không chỉ tìm cơ hội kinh doanh nước ngoài, họ cũng thẳng thắn nêu yêu cầu: chính sách phải ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo; quá trình xây dựng quy định cần tăng tham vấn với nhà đầu tư; lộ trình chuyển tiếp hợp lý và thực thi thống nhất giữa trung ương và địa phương. Họ đặc biệt nhấn mạnh vai trò hiệu lực hợp đồng, cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng và thủ tục cấp phép thuận lợi. Ở đây, điểm then chốt là Chính phủ có biến những yêu cầu này thành chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cụ thể hay không. Việc Nguyễn Văn Thắng kêu gọi doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư công nghệ cao, chuyển giao tri thức, hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao cho thấy Việt Nam muốn dùng dòng vốn Mỹ như chất xúc tác nâng cấp cấu trúc kinh tế. Nhưng nếu các cam kết về minh bạch và thống nhất chính sách không được thực hiện nghiêm, ngay cả nhà đầu tư lớn, nhiều kinh nghiệm cũng sẽ dè dặt.
Hợp tác với Mỹ để bứt phá hay mắc kẹt trong cải cách nửa vời?
Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, và điều này chỉ có thể đạt được nếu khu vực đầu tư nước ngoài – trong đó có các nhà đầu tư Mỹ – được tạo điều kiện đóng góp một cách thực chất. Điều này đòi hỏi hai lớp cải cách song song: một mặt là hoàn thiện thể chế, hành lang pháp lý cho đầu tư Mỹ Việt Nam; mặt khác là xử lý đến nơi đến chốn các vướng mắc hành chính cụ thể trong đất đai, môi trường, tài chính… vốn đang “đè” lên doanh nghiệp. Theo định hướng hiện nay, các vấn đề chính sách sẽ được đưa vào quá trình sửa Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường và những nghị định liên quan, với trọng tâm là cơ chế tiền thuê đất, quy định chuyển tiếp, ký quỹ nhập khẩu phế liệu, EPR, danh mục vật liệu thứ cấp, tái sử dụng nước thải và quản lý tài nguyên tuần hoàn. Nếu làm tốt, đây sẽ là bước đi chiến lược để vừa cắt giảm chi phí tuân thủ, vừa không hạ thấp yêu cầu bảo vệ môi trường và quản lý tài sản công. Kết luận hợp lý là: cơ hội đã mở, nhưng kết quả phụ thuộc vào khả năng biến đối thoại thành hành động cụ thể, có thời hạn và có trách nhiệm giải trình. Khi các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu đề xuất và duy trì phối hợp với doanh nghiệp Hoa Kỳ sau chuyến công tác, những dự án đầu tư chất lượng cao có thể trở thành hiện thực, qua đó kéo quan hệ kinh tế Việt-Mỹ tiến lên một nấc mới thay vì chỉ dừng ở các bản tuyên bố mang tính ngoại giao.
