Lời kêu gọi hành động giữa những sức ép mới
COP31 là hội nghị khí hậu quốc tế nơi các quốc gia cùng bàn cách giảm phát thải và bảo vệ cộng đồng trước tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu. Hội nghị khai mạc tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, với đại diện gần 200 quốc gia tham dự; thông điệp cần thiết là thế giới phải đẩy nhanh ứng phó biến đổi khí hậu thay vì để khủng hoảng trước mắt lấn át mục tiêu dài hạn. Thách thức nằm ở chỗ các chính phủ vừa phải giữ an ninh năng lượng, vừa phải giảm phát thải, trong khi xung đột và sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo đang làm nhu cầu nhiên liệu, điện năng tăng thêm. Vì vậy, COP31 Antalya không chỉ là diễn đàn để nhắc lại cam kết: đây là phép thử xem các nước có thể biến lời kêu gọi thành lựa chọn năng lượng cụ thể hay không.
Điện khí hóa có ý nghĩa khi nguồn điện sạch hơn
Thổ Nhĩ Kỳ đặt điện khí hóa làm trọng tâm chương trình COP31, với sáng kiến hướng tới nâng tỷ trọng điện lên ít nhất 35% tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu vào năm 2035, từ khoảng 20% hiện nay. Đây là hướng đi đáng chú ý, nhưng tỷ trọng điện tăng không tự động đồng nghĩa với phát thải giảm: nếu điện bổ sung đến từ than hoặc nhiên liệu hóa thạch khác, mục tiêu khí hậu có thể bị kéo lùi. Cam kết bị chỉ trích vì không quy định bao nhiêu điện mới phải đến từ nguồn phát thải carbon thấp; chính khoảng trống ấy khiến điện khí hóa đơn thuần chưa đủ chứng minh tiến bộ trong ứng phó biến đổi khí hậu. Các ưu tiên khác của hội nghị gồm giảm methane, xây dựng đô thị thích ứng, công nghiệp hóa xanh và triển khai kế hoạch khí hậu quốc gia. Những nội dung này cần đi cùng tiêu chí rõ ràng về nguồn điện sạch.
Xung đột và AI làm cuộc chuyển dịch khó hơn
Chiến sự tại Iran làm gián đoạn nghiêm trọng vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng cao. Khi nguồn cung bị đe dọa, nhiều nước tìm thêm dầu và đưa nhà máy nhiệt điện than trở lại hoạt động. Mỹ khuyến khích tăng sản xuất dầu, khí đốt và than; Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan cùng một số quốc gia châu Á cũng gia tăng sử dụng than hoặc thúc đẩy điện than. Trong khi đó, AI đang làm nhu cầu điện toàn cầu tăng nhanh, khiến việc cắt giảm phát thải thêm khó khăn. Đây là nghịch lý mà hội nghị không thể né tránh: công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi, nhưng hạ tầng điện phục vụ nó cũng có thể làm tăng áp lực lên hệ thống năng lượng. Xuất khẩu công nghệ sạch giá rẻ của Trung Quốc đem lại một đối trọng, song không xóa được sức ép từ nhiên liệu hóa thạch.
Thước đo thật sự là lựa chọn sau hội nghị
Cuộc tranh luận tại COP31 phơi bày khoảng cách giữa đồng thuận về đích đến và bất đồng về con đường đi tới đó. Nhiều quốc gia, nhất là các quốc đảo dễ tổn thương trước mực nước biển dâng, muốn có lộ trình rõ ràng để giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Một số nước sản xuất dầu khí, trong đó có Saudi Arabia, lại cho rằng những nguồn này vẫn có thể giữ vai trò đáng kể nếu đi kèm công nghệ giảm hoặc thu giữ khí thải. Không nên xem đây là khác biệt kỹ thuật nhỏ: lựa chọn nguồn điện sẽ quyết định điện khí hóa có thực sự phục vụ mục tiêu khí hậu hay chỉ chuyển phát thải từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác. Kết luận của COP31 chỉ có sức nặng nếu lời kêu gọi tăng tốc được gắn với kế hoạch, tiêu chí và trách nhiệm thực hiện. Nếu không, xung đột và AI sẽ tiếp tục khiến tham vọng khí hậu bị lùi lại.
