Tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng nhưng không còn là vùng an toàn
Xuất khẩu TP.HCM là hoạt động thương mại hàng hóa ra thị trường quốc tế của các doanh nghiệp trên địa bàn, được dẫn dắt bởi nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo và sản phẩm công nghệ, đồng thời chịu tác động ngày càng lớn của logistics, biến động địa chính trị và thay đổi chính sách thương mại ở các thị trường lớn. Điều này biến tăng trưởng xuất khẩu của thành phố thành thước đo sức khỏe chuỗi cung ứng và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước áp lực toàn cầu. Điểm nổi bật của bức tranh hiện nay là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của TP.HCM trong 7 tháng đầu năm đạt khoảng 120,6 tỷ USD, cho thấy quy mô giao thương khổng lồ và vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu phía Nam. Song, việc gia tăng kim ngạch trong bối cảnh chi phí vận tải leo thang và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng khắt khe hơn đang khiến thành tích xuất khẩu trở nên mong manh. Câu hỏi không phải là "tăng trưởng bao nhiêu" mà là "tăng trưởng có bền vững hay không".
Logistics TP.HCM: động lực tăng trưởng hay điểm nghẽn mới?
Không thể phân tích xuất khẩu TP.HCM mà bỏ qua logistics TP.HCM. Chính thành phố thừa nhận việc đẩy mạnh hoạt động logistics, từ kết nối cảng biển đến trung tâm logistics và dữ liệu GIS, đang là nền tảng hỗ trợ xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khi chi phí vận tải đứng trước nguy cơ gia tăng, logistics từ lợi thế có thể trở thành điểm nghẽn nếu cải cách không theo kịp tốc độ mở rộng giao thương. UBND TP.HCM đã ban hành Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050, cho thấy quyết tâm đưa logistics trở thành ngành dịch vụ nền tảng. Việc thành lập Khu Thương mại tự do TP.HCM và kết hợp với hệ thống logistics, cảng biển, sản xuất và dịch vụ được kỳ vọng tạo hệ sinh thái thương mại có liên kết vùng cao, nâng năng lực cạnh tranh và củng cố vị thế cửa ngõ xuất nhập khẩu khu vực phía Nam. Nhưng nếu các dự án kết nối Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ, đường sắt liên vận hay trung tâm logistics triển khai chậm, doanh nghiệp sẽ tiếp tục chịu sức ép chi phí và thời gian giao hàng.
Địa chính trị và chuỗi cung ứng: rủi ro không thể né tránh
Điểm đáng lo ngại nhất hiện nay là xuất khẩu TP.HCM tăng trong môi trường địa chính trị đầy biến động. Các xung đột và căng thẳng thương mại khiến rủi ro vận tải, chi phí logistics và yêu cầu về xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng đều tăng lên cùng lúc. Khi thị trường lớn thay đổi chính sách thương mại, từng lô hàng không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải đáp ứng các chuẩn về truy xuất nguồn gốc và tuân thủ FTA. Theo Sở Công Thương, Sở đang tổ chức nhiều chương trình kết nối chuỗi cung ứng, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp logistics. Đây là hướng đi đúng, bởi chuỗi cung ứng hiện nay không còn là khái niệm kỹ thuật mà là lợi thế cạnh tranh: doanh nghiệp nào kiểm soát được dữ liệu, nguồn gốc, thời gian giao hàng sẽ ít bị “sốc” trước những thay đổi chính sách. Tuy vậy, mức độ phụ thuộc vào một số thị trường lớn như Hoa Kỳ vẫn tạo ra rủi ro nếu không đa dạng hóa kịp thời.
Chiến lược xuất nhập khẩu 2026–2030: đủ tham vọng, thiếu thời gian?
Để đối phó sức ép logistics và địa chính trị, thành phố đã ban hành Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2026–2030. Đây là bước đi cần thiết, nhưng thách thức nằm ở chỗ doanh nghiệp đang chịu áp lực ngay lúc này, trong khi chiến lược mang tính trung và dài hạn. Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng TP.HCM dự kiến tổ chức trong tháng 9/2026 được kỳ vọng là diễn đàn tìm giải pháp tăng trưởng mới, song kỳ vọng chỉ biến thành thực tế nếu các quyết sách đi kèm nguồn lực và thời gian triển khai rõ ràng. Song song đó, thành phố đang đẩy nhanh kết nối khu vực cảng với trung tâm đô thị, phát triển đường sắt liên vận, hoàn thiện trung tâm logistics và xây dựng nền tảng dữ liệu GIS Logistics. Nếu những dự án này được thực hiện đúng cam kết, chúng sẽ chuyển logistics TP.HCM từ tình trạng “chống chịu chi phí” sang “tối ưu chuỗi cung ứng”, giúp xuất nhập khẩu 2026 và các năm sau không chỉ tăng về quy mô mà còn ổn định hơn trước cú sốc bên ngoài.
Kết luận: Giữ đà tăng xuất khẩu cần một tư duy logistics mới
Bức tranh xuất khẩu TP.HCM hiện nay là sự pha trộn giữa thành tích và cảnh báo. Quy mô xuất nhập khẩu hơn 120,6 tỷ USD cho thấy sức sống của kinh tế thành phố, nhưng áp lực từ logistics, địa chính trị và chuỗi cung ứng nhắc rằng tăng trưởng không tự động đồng nghĩa với an toàn. "Biến động địa chính trị và chính sách thương mại quốc tế đang gây sức ép lên xuất nhập khẩu, làm tăng rủi ro vận tải, chi phí logistics và yêu cầu về xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng" – phát biểu này là lời nhắc thẳng thắn rằng doanh nghiệp đang ở tuyến đầu của mọi biến động toàn cầu. Muốn giữ đà tăng trưởng, TP.HCM cần coi logistics là chiến lược, không phải dịch vụ phụ trợ; coi chuỗi cung ứng là tài sản, không chỉ là quy trình vận hành. Các chiến lược xuất nhập khẩu 2026–2030 và logistics 2025–2035 đã có, vấn đề còn lại là tốc độ thực thi và mức độ doanh nghiệp được tham gia xây dựng chính sách. Nếu làm được, thành phố không chỉ bảo vệ được thành quả hiện tại mà còn tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm thương mại – logistics của khu vực.
