Việt Nam trên đường trở thành trung tâm công nghệ AI khu vực
Trung tâm công nghệ AI là một hệ sinh thái nơi hạ tầng trí tuệ nhân tạo, nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và chính sách công cùng hội tụ, tương tác và bồi đắp lẫn nhau, tạo ra chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất đến ứng dụng AI cho thị trường trong nước và khu vực. Khi đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo đang tăng tốc trên toàn cầu, Việt Nam đứng trước cơ hội trở thành một trung tâm công nghệ chuyên biệt và kết nối. Nhận định này không còn là lời động viên xã giao: đại diện Meta khẳng định hệ sinh thái AI của Việt Nam đã nằm trong Top 3 ASEAN và “hoàn toàn có đầy đủ tố chất để trở thành một trung tâm (hub) công nghệ của khu vực, tiến tới xuất khẩu các giải pháp AI ra toàn cầu”. Câu hỏi không còn là “có thể hay không”, mà là “Việt Nam có dám đi nhanh và đi xa hơn các nước láng giềng hay không”.
Hạ tầng trí tuệ nhân tạo: nền móng cho tham vọng khu vực
Nếu muốn trở thành trung tâm công nghệ AI, Việt Nam phải coi hạ tầng trí tuệ nhân tạo như điện và đường cao tốc của thời kinh tế số. AI tồn tại trong không gian số nhưng dựa hoàn toàn trên nền tảng hữu hình: chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu, mạng viễn thông. Hạ tầng AI của Việt Nam đang được đầu tư mạnh mẽ, với mạng 5G và các trung tâm dữ liệu (IDC) do những doanh nghiệp lớn phát triển. Theo cơ quan quản lý, cả nước đã có 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động, cùng nhiều dự án siêu quy mô sẵn sàng cho AI. Song song, các tập đoàn quốc tế mở rộng R&D, từ trung tâm AI đến thiết kế chip phục vụ trung tâm dữ liệu AI. Đây là nền tảng quan trọng, nhưng vẫn mới chỉ là “bệ phóng”, chưa phải lợi thế bền vững. Nếu không nhanh chóng hoàn thiện hệ sinh thái xung quanh, Việt Nam có nguy cơ chỉ dừng ở vai trò “trạm trung chuyển” dữ liệu cho người khác.
Nhân lực, chính sách và chiến lược: lợi thế hiện tại, thách thức tương lai
Điểm sáng lớn nhất của Việt Nam trong cuộc đua trung tâm công nghệ AI là con người và chính sách. Đại diện Meta đánh giá hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và AI của Việt Nam “xuất sắc”, dựa trên bốn yếu tố then chốt: đội ngũ kỹ sư rất mạnh, nền kinh tế tăng trưởng nhanh, hành lang pháp lý đang được hoàn thiện tích cực, cùng sự ủng hộ quyết liệt từ Chính phủ. Chiến lược quốc gia về AI xác định hạ tầng điện toán, điện toán đám mây, AI biên và trung tâm dữ liệu AI là nền tảng quan trọng, đồng thời đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI vào năm 2030. Tuy vậy, mục tiêu tham vọng không tự biến thành kết quả. Các chuyên gia đã cảnh báo Việt Nam cần phát triển đồng bộ nguồn nhân lực, hạ tầng năng lượng, năng lực nhà cung cấp và khung pháp lý nếu muốn khẳng định vị thế chuyên biệt trong nền kinh tế AI châu Á.
Sự hậu thuẫn của các “ông lớn” và tác động đến người dân, doanh nghiệp
Việt Nam AI khu vực không chỉ là khẩu hiệu khi các “ông lớn” công nghệ toàn cầu như Qualcomm, Meta, Google, NVIDIA đã hiện diện và mở rộng hoạt động tại đây. Điều đáng nói là họ không chỉ tìm kiếm thị trường, mà còn đầu tư vào năng lực nội địa. Meta triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu AI tại Việt Nam. Theo khảo sát của họ, 96% doanh nghiệp tham gia cho biết đã sử dụng AI trong tất cả các bước vận hành, 85% khẳng định AI giúp tăng năng suất và doanh thu. Các công cụ AI được xem như “vũ khí” chiến lược cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ: một cơ sở chỉ có một người vận hành vẫn có thể dùng AI để xử lý công việc từ A đến Z. Chương trình tập huấn ưu tiên doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, cơ sở vùng sâu vùng xa, đơn vị sử dụng lao động khuyết tật. Ngay cả giáo viên tiểu học, trung học ở các tỉnh cũng được tập huấn AI để soạn giáo án, thiết kế bài giảng sinh động hơn. Đây là cách AI đi thẳng vào đời sống, thay vì chỉ nằm trong phòng thí nghiệm.
Cơ hội phát triển AI và con đường để Việt Nam trở thành hub khu vực
Cơ hội phát triển AI của Việt Nam đến từ cả xu hướng toàn cầu lẫn nội lực. Khi các nền kinh tế như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan tiếp tục duy trì lợi thế, xu hướng phân tán chuỗi cung ứng lại mở ra cơ hội cho những quốc gia sở hữu năng lực chuyên biệt và khả năng kết nối ổn định với thị trường toàn cầu. Việt Nam có thể kết hợp nền tảng sản xuất điện tử, năng lực thiết kế bán dẫn, hệ thống logistics xuyên biên giới để trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái AI châu Á. Nhưng để biến “trung tâm công nghệ AI” từ lời khen thành thực tế, Việt Nam phải chọn chiến lược rõ ràng: không ôm trọn mọi khâu, mà tập trung vào những đoạn chuỗi giá trị mình có thể dẫn đầu. Sự cam kết dài hạn của các tập đoàn như Meta, cùng kế hoạch đồng hành với Chính phủ để tổ chức sự kiện đổi mới sáng tạo quy mô khu vực trong những năm tới, cho thấy thế giới đã đặt cược vào tiềm năng Việt Nam. Phần còn lại phụ thuộc vào việc chúng ta có dám đi nhanh hơn, dám chấp nhận rủi ro và dám đặt chuẩn mực mới cho AI trong khu vực hay không.
