Camera là lớp giám sát bổ sung, không phải lời giải duy nhất
Camera phòng thi là hệ thống ghi hình tại phòng thi hoặc khu vực thi, giúp lưu lại diễn biến để hỗ trợ giám sát và xác minh khi có dấu hiệu vi phạm. Đây là một biện pháp có ích, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của con người hay quy trình coi thi nghiêm túc. Ngày 29/10, tại Đà Nẵng, Bộ GDĐT tổ chức hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027; tại đây, Bộ cho biết đang nghiên cứu bổ sung camera ở phòng thi và khu vực thi. Động thái này xuất hiện sau những sai phạm gây chấn động dư luận, trong đó có vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên tỉnh Tuyên Quang. Quy mô kỳ thi khiến yêu cầu bảo đảm công bằng càng cấp thiết: năm 2026 có 1.223.776 thí sinh dự thi, tăng 61.642 so với năm trước; 100% thí sinh đăng ký trực tuyến. Nhưng thiết bị chỉ có giá trị khi đi cùng kỷ cương và việc xử lý nghiêm người vi phạm.
Ghi hình giúp hậu kiểm, không thay thế giám thị
Điểm mạnh của camera không nằm ở việc tạo cảm giác mọi hành vi đều bị phát hiện tức thời, mà ở khả năng lưu bằng chứng để hậu kiểm, xác minh và xử lý vi phạm. Đây là phần còn thiếu trong một hệ thống vốn dựa nhiều vào giám thị, kiểm tra tại chỗ và các quy định tổ chức thi. Khi có phản ánh hoặc nghi vấn, dữ liệu hình ảnh có thể giúp làm rõ diễn biến thay vì chỉ dựa vào lời kể hay dấu vết trên bài làm. Camera vì thế nên bổ sung, chứ không thay thế các lớp bảo vệ khác. Bộ đang xem xét thiết bị quét an ninh cầm tay, tăng cường kiểm tra chéo và đổi mới phương thức giám sát để bịt các kẽ hở có thể bị lợi dụng. Một giáo viên từng làm trưởng, phó điểm thi cũng lưu ý rằng nếu giám thị làm đúng nhiệm vụ, mỗi phòng có hai giám thị bên trong và một giám thị hành lang, thí sinh khó có cơ hội gian lận. Công nghệ hỗ trợ phát hiện; trách nhiệm con người mới quyết định nó có tác dụng hay không.
Quy định phải trả lời rõ phạm vi và dữ liệu
Trước khi lắp camera đại trà, Bộ cần quy định cụ thể camera đặt ở đâu, ghi hình trong thời gian nào, ai được quyền xem và dữ liệu được dùng vào mục đích gì. Nguồn hiện có nêu phạm vi nghiên cứu gồm phòng thi và khu vực thi, nhưng chưa làm rõ góc quay, thời hạn lưu trữ hay cơ chế truy cập. Đây không phải chi tiết kỹ thuật phụ: thiếu quy trình minh bạch có thể làm giảm niềm tin và gây tranh cãi về quyền riêng tư. Một phụ huynh được dẫn lời đề xuất lưu dữ liệu từ một đến hai năm để có thể tra cứu khi phát sinh nghi ngờ hoặc tố giác. Đây là ý kiến tham khảo, chưa phải quy định chính thức. Hướng dẫn triển khai cần xác định thời hạn lưu, cách bảo vệ dữ liệu, người chịu trách nhiệm và quy trình trích xuất phục vụ hậu kiểm. Nếu không, camera có thể trở thành thiết bị được lắp đặt nhưng thiếu giá trị chứng cứ.
Siết kỷ cương mà không đẩy gánh nặng sang thí sinh
Bộ GDĐT dự kiến tiếp tục rà soát, sửa đổi quy chế, tăng cường kiểm tra ở mọi khâu và chủ động phòng ngừa gian lận trong kỳ thi năm 2027; đồng thời yêu cầu lựa chọn, bố trí, quản lý cán bộ chặt chẽ và xử lý nghiêm sai phạm. Camera nên được triển khai trong tổng thể đó, thay vì được xem như một giải pháp đủ sức tự mình bảo đảm công bằng. Việc trộn thí sinh từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi cũng đang được nghiên cứu. Tuy nhiên, xáo trộn rộng có thể khiến học sinh ở vùng nông thôn, miền núi phải đi xa, phát sinh khó khăn về đi lại và ăn ở, như một phụ huynh cảnh báo. Chống gian lận thi cử cần nghiêm với người tổ chức và người vi phạm, nhưng không nên biến thành gánh nặng bất hợp lý cho thí sinh. Kết luận đúng đắn là nên xem xét camera như lớp giám sát có thể tăng khả năng hậu kiểm, đồng thời ban hành quy định rõ về phạm vi và dữ liệu trước khi áp dụng.
