Chỉ thị 31 của Thủ tướng: Bước ngoặt về kiểm tra, đánh giá
Chỉ thị 31 của Thủ tướng về thực hiện nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 là văn bản định hướng lại toàn bộ cách tổ chức kiểm tra, đánh giá trong nhà trường phổ thông, nhấn mạnh cắt giảm kỳ thi không cần thiết, giảm áp lực học sinh và siết chặt phòng chống gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT để bảo đảm công bằng cho người học.
Điểm mấu chốt không phải là thêm một khẩu hiệu mới, mà là một trật tự ưu tiên khác: từ “chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp” sang đánh giá thực chất năng lực học sinh. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg, yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trong dạy – học và kiểm tra. Nói thẳng, đây là lời cảnh báo với bệnh thành tích lâu năm trong hệ thống. Các trường, các sở không còn có thể “bơm” số liệu đẹp mà bỏ qua chất lượng thật, vì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để sai phạm trong kiểm tra, đánh giá và thi cử.
Cắt giảm kỳ thi để giảm áp lực học sinh: Giảm hình thức, giữ chất lượng
Việc cắt giảm kỳ thi không cần thiết không phải là “dễ dãi hóa” giáo dục, mà là loại bỏ những bài kiểm tra, cuộc thi mang nặng tính phong trào, giấy khen, khiến học sinh và phụ huynh kiệt sức mà không tăng thêm năng lực. Thủ tướng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo địa phương rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, với mục tiêu giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.
Nếu thực thi nghiêm túc, phụ huynh sẽ thấy ít dần các kỳ thi lựa chọn học sinh “giỏi” theo kiểu hình thức, thay bằng những hoạt động đánh giá gắn với quá trình học. Điều đáng nói là áp lực không biến mất, mà chuyển từ áp lực điểm số, tỷ lệ lên lớp sang áp lực nâng chất lượng thật của bài dạy và bài học. Đây là thay đổi cần thiết: hệ thống phải bỏ thói quen lấy số lượng kỳ thi làm thước đo, thay vào đó là chất lượng kiểm tra, đánh giá. Câu hỏi lớn đặt ra là các địa phương có dám cắt bỏ những cuộc thi đang gắn chặt với thành tích báo cáo hay không.
Siết chặt kỳ thi tốt nghiệp THPT: Giảm gian lận để giữ công bằng
Song song với cắt giảm kỳ thi, Chỉ thị 31 đặt trọng tâm vào việc tăng cường phòng, chống gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT – kỳ thi duy nhất vẫn giữ vai trò “cửa ngõ” quan trọng với học sinh. Thủ tướng yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá, giảm áp lực thi cử nhưng chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trường học, xử lý nghiêm các sai phạm trong các kỳ thi, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Điểm đáng chú ý là nhấn mạnh ứng dụng công nghệ để phòng chống gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027, đồng thời yêu cầu thực hiện nghiêm quy định về kiểm tra, đánh giá và xử lý việc báo cáo sai thực tế. Điều này báo hiệu một giai đoạn thi cử ít kỳ thi hơn nhưng “khó gian lận” hơn, với trách nhiệm rõ ràng của người đứng đầu địa phương, cơ sở giáo dục. Phụ huynh nên nhìn nhận tích cực: thay vì để con phải tham gia quá nhiều bài kiểm tra, việc tập trung vào một kỳ thi trọng yếu nhưng được bảo vệ bằng kỷ luật và công nghệ sẽ công bằng hơn cho cả học sinh nỗ lực thật sự lẫn các trường nghiêm túc.
Trường học phải thay đổi cách tổ chức: Từ thi cử sang học tập thực chất
Chỉ thị 31 không dừng ở khẩu hiệu; nó kéo theo một loạt yêu cầu tổ chức lại trường lớp, đội ngũ và chương trình để phù hợp với việc cắt giảm kỳ thi nhưng nâng chất lượng dạy – học. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao hoàn thành rà soát, sắp xếp lại đội ngũ giáo viên, tuyển dụng đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026-2027, theo hướng tăng giáo viên trực tiếp giảng dạy. Đây là điểm then chốt: nếu không có đủ thầy cô, mọi khẩu hiệu giảm áp lực cho học sinh chỉ dừng trên giấy.
Ở phía địa phương, Thủ tướng yêu cầu ưu tiên chuẩn bị đầy đủ điều kiện cho năm học mới, sắp xếp mạng lưới trường học đúng quy định, không để việc tổ chức lại làm tăng chi phí học tập hoặc khoảng cách đến trường. Đi cùng với đó là triển khai một bộ sách giáo khoa thống nhất, bảo đảm cung ứng đầy đủ trước 15/8, tăng cường dạy và học ngoại ngữ, giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng số và văn hóa ứng xử cho học sinh. Nói cách khác, thời gian và năng lượng giải phóng từ cắt giảm kỳ thi phải được dồn cho những nội dung học tập có giá trị lâu dài, thay vì tiếp tục bị “nuốt” bởi các phong trào hình thức.
Phụ huynh nên làm gì trong bối cảnh mới?
Một chính sách chỉ có ý nghĩa khi đi vào từng gia đình. Chỉ thị 31 nhắc tới giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh và giáo viên không phải để chúng ta “thả lỏng”, mà để thay đổi cách đầu tư cho việc học. Khi các kỳ thi không cần thiết được cắt giảm, phụ huynh cần ngừng ám ảnh số lượng chứng chỉ, giải thưởng, thay vào đó quan tâm đến khả năng tự học, kỹ năng sống và sức khỏe tinh thần của con.
Chỉ thị cũng yêu cầu công khai, minh bạch các khoản thu theo quy định, công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định, và xử lý nghiêm người đứng đầu nếu để xảy ra lạm thu, ép buộc học thêm. Đây là cơ hội để phụ huynh mạnh dạn lên tiếng khi thấy con mình bị kéo vào các lớp học thêm, kỳ thi không cần thiết. Kết luận rõ ràng là: “cắt giảm kỳ thi” chỉ trở thành hiện thực nếu phụ huynh, nhà trường và cơ quan quản lý cùng kiên quyết nói không với bệnh thành tích, và cùng ủng hộ các kỳ thi ít hơn nhưng công bằng, trung thực hơn.
