Tuyển sinh trường biên giới: Khái niệm, hy vọng và nghịch lý
Tuyển sinh trường biên giới là quá trình vận động, tiếp nhận và tổ chức cho học sinh tại các xã giáp ranh, vùng núi, vùng sâu vùng xa đăng ký và nhập học vào những trường nội trú vùng biên, nơi các em được học tập, ăn ở tập trung để giảm bớt rào cản địa lý, thời tiết và kinh tế, qua đó nâng cao mặt bằng dân trí và tạo cơ hội thoát nghèo cho cả cộng đồng. Nghe qua, câu chuyện có vẻ đơn giản: có trường, có phòng học, có khu nội trú mới khang trang là sẽ đông học sinh. Nhưng thực tế tại những xã như Đắc Pring, La Êê hay Ia Lốp cho thấy tuyển sinh trường biên giới vừa là niềm hy vọng, vừa là phép thử đầy cam go cho toàn bộ hệ thống giáo dục vùng sâu.
Giữa đại ngàn, tiếng máy cắt, máy khoan vẫn vang trên công trường khi những dãy phòng học, khu nội trú, nhà ăn và sân chơi được gấp rút hoàn thiện trước ngày khai trường. Với người dân Cơ Tu, Gié Triêng, ngôi trường nội trú vùng biên xuất hiện sau nhiều năm mong đợi không chỉ là thêm một công trình, mà là lời hứa cho một tương lai khác cho con cái. Tuy nhiên, nghịch lý là ngay cả khi cơ sở vật chất đã hiện hữu, tuyển sinh học sinh khó khăn vẫn không tự nhiên diễn ra. Khoảng cách địa lý, thói quen lao động nương rẫy, nỗi lo kinh tế và nhận thức về giáo dục khiến việc đưa trẻ tới trường vẫn là quyết định phải đấu tranh.
Cơ sở nội trú mới: Cơ hội lớn đi kèm bài toán tuyển sinh phức tạp
Các công trình trường nội trú liên cấp tại 6 xã miền núi biên giới được xây dựng khang trang, kiên cố, mở ra bước ngoặt cho giáo dục vùng sâu. Ở Đắc Pring, địa phương đã hoàn thành tuyển sinh và tuyên truyền để phụ huynh hiểu rõ chủ trương đưa con về học tập tại trường nội trú liên cấp. Dự kiến năm học 2026-2027 sẽ có gần 580 học sinh tiểu học và THCS theo học tại ngôi trường mới. Con số này thể hiện sức hút của mô hình, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu vận hành nội trú, tổ chức ăn ở, quản lý học sinh và phối hợp chính quyền ở một quy mô chưa từng có tại vùng biên.
Tại La Êê, nhà trường đã hoàn tất tuyển sinh với 492 học sinh đăng ký, sau gần một tháng tuyên truyền để toàn bộ phụ huynh trong diện tuyển sinh đồng thuận đưa con vào trường, đạt khoảng 379 học sinh cho khu nội trú. Chính quyền phân công giáo viên, huy động lực lượng tổng vệ sinh, lắp đặt bàn ghế để trường đi vào hoạt động ổn định ngay từ đầu năm học. Theo ông Hôih Ưu, khi trường đi vào hoạt động, học sinh sẽ có điều kiện học tập, sinh hoạt và rèn luyện tốt hơn. Nhưng đằng sau các phương án tổ chức lễ khai giảng và vận hành là áp lực duy trì đủ số lượng học sinh nội trú qua từng năm, đảm bảo rằng đầu tư lớn này không bị rỗng ruột vì khâu tuyển sinh bị bỏ quên.
Giáo viên gõ cửa từng nhà: Tuyển sinh học sinh khó khăn không chỉ là thủ tục
Nếu ở những nơi thuận lợi, tuyển sinh đầu cấp có thể gói gọn trong vài ngày với những danh sách trúng tuyển dán trên bảng thông báo, thì ở các xã biên giới đất liền, tuyển sinh trường biên giới là một chiến dịch đi từng nhà, gọi từng phụ huynh. Những ngày đầu tháng 8, khi nhiều trường đã xong danh sách lớp 1, lớp 6, thầy cô giáo và cán bộ tuyển sinh tại Ia Lốp vẫn miệt mài gọi điện, thậm chí đến tận nhà để gõ cửa, mời phụ huynh mang hồ sơ đến nhập học. "Năm nào cũng thế, việc tuyển sinh đầu cấp luôn kéo dài cả tháng mà vẫn chưa nhận hết hồ sơ học sinh", cô giáo Nguyễn Thị Hải chia sẻ, chỉ vì nhiều gia đình mải lo đi nương rẫy, đến tận ngày khai giảng mới mang con tới gửi cho nhà trường.
Câu chuyện của chị Lang Thị Hương, người dân tộc Thái, là minh chứng sống động cho tuyển sinh học sinh khó khăn: không đất sản xuất, hai con đau ốm liên miên, ngay cả tiền in tài liệu cũng phải nhờ hàng xóm hỗ trợ. Để bé Hà Lang Khánh Thy, sinh năm 2020, chính thức đến lớp 1, cô Hải và đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ để hai mẹ con vượt hơn 7 km đường rừng tới làm thủ tục nhập học. Bên cạnh đó, nhân viên thư viện Nguyễn Thị Hóa liên tục gọi điện từng gia đình để "năn nỉ" mang hồ sơ đến, nếu chưa gặp thì nhờ địa phương hỗ trợ, nhờ vậy phụ huynh hiểu và sắp xếp thời gian đến sớm hơn. Đây không còn là việc thu nhận giấy tờ, mà là hành trình thuyết phục, đồng hành với từng phận đời để các em có cơ hội bước vào trường nội trú vùng biên.
Gia đình là chìa khóa: Khi tiếng trống khai trường vang lên từ trong căn bếp
Trong các chiến dịch tuyển sinh trường biên giới, người ta dễ nhìn thấy hình ảnh giáo viên, cán bộ xã, lực lượng vũ trang, nhưng yếu tố quyết định vẫn nằm ở căn bếp mỗi gia đình. Sau gần một tháng tuyên truyền tại La Êê, toàn bộ phụ huynh có con em trong diện tuyển sinh đều đồng thuận đưa con vào học tại trường nội trú mới. Sự đồng thuận này không phải ngẫu nhiên; nó được xây từ nỗi lo mỗi mùa mưa đến lại thấp thỏm vì đường đến trường và từ khát vọng "có cái chữ, có nghề" để đời sống con tốt hơn bố mẹ. Khi phụ huynh chuyển từ tâm thế "cho đi học nếu rảnh" sang coi trường nội trú vùng biên là ưu tiên của gia đình, tuyển sinh mới bền vững.
Ở Ia Lốp, tính đến chiều 10/8, có 82/82 học sinh vào lớp 1 và 93/93 vào lớp 6 nộp hồ sơ theo danh sách xã cung cấp. Kết quả tròn trịa này phản ánh không chỉ nỗ lực của đội ngũ nhà trường và sự hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang, mà còn cho thấy phụ huynh đã bắt đầu sắp xếp lại lịch đi rẫy, chấp nhận bỏ một ngày công để điền vào bộ hồ sơ nhập học cho con. Ngay cả với 4 em chưa thể làm thủ tục vì chưa có hộ khẩu, nhà trường đặt mục tiêu "không để học sinh nào không có hộ khẩu mà không được học" và sẽ làm hồ sơ đề nghị UBND xã giải quyết kịp thời. Rõ ràng, tuyển sinh chỉ thật sự thành công khi cả hệ thống hành chính và gia đình cùng coi việc đến trường là quyền không thể bị treo lại bởi bất kỳ loại giấy tờ nào.
Từ giáo dục vùng sâu đến chiến lược giữ chân học sinh nội trú vùng biên
Những ngôi trường nội trú vùng biên đang gieo những ước mơ dài hơi hơn một mùa tuyển sinh. Với đồng bào Cơ Tu, Gié Triêng, đó là nơi gửi gắm hy vọng con cái được học hành đến nơi đến chốn, có thêm cơ hội bước ra khỏi cái nghèo bằng con chữ. Các lớp học kiên cố, khu nội trú, sân chơi được hoàn thiện không chỉ giảm cảnh "mưa xuống là lo nghỉ học" mà còn nâng chuẩn giáo dục vùng sâu lên một mức mới, khi học sinh có chỗ học, chỗ ở đầy đủ, được rèn luyện nề nếp bên thầy cô. Tuy nhiên, nếu xem tiếng trống khai trường là điểm đến cuối cùng, chúng ta sẽ đánh mất ý nghĩa thật sự của những công trình nội trú này.
Tuyển sinh chỉ là khởi đầu cho nhiệm vụ dài hạn: giữ chân học sinh khỏi bỏ học, tạo động lực học tập và mở ra các lối đi sau phổ cập. Điều đó đòi hỏi trường phải tiếp tục gắn kết với gia đình, duy trì truyền thông về lợi ích của giáo dục, đồng thời xử lý các vướng mắc pháp lý như hộ khẩu để không ai bị bỏ lại phía sau. Chính quyền địa phương ở La Êê khẳng định sẽ phối hợp với các đơn vị hoàn thiện mọi điều kiện, giúp học sinh có năm học mới thuận lợi trong ngôi trường mới. Nếu mỗi mùa tuyển sinh là một lần cộng đồng cùng nhau khẳng định: "Không để bất kỳ em nhỏ vùng biên nào đứng ngoài cổng trường", thì giáo dục vùng sâu sẽ không còn là câu chuyện hỗ trợ từ bên ngoài, mà là lựa chọn chủ động của chính người dân nơi biên cương.
