Ảo Quan – bước nhảy táo bạo của sân khấu đương đại Việt trên đất Hàn
Nhạc kịch đương đại Ảo Quan là một vở diễn đến từ TP.HCM, kết hợp kịch nói, âm nhạc, sắp đặt video và tương tác livestream để kể câu chuyện phi tuyến tính về bi kịch gia đình, tổn thương xã hội và nhu cầu được thấu hiểu, hiện nay đang đại diện sân khấu Việt Nam Hàn Quốc tại các liên hoan nghệ thuật Daegu Busan như một hình mẫu cho sân khấu đương đại Việt góp tiếng nói trong giao lưu văn hóa quốc tế. Điểm đáng nói không phải ở việc Ảo Quan được mời, mà ở chỗ nó được mời cùng lúc tới Liên hoan Nghệ thuật trình diễn chữa lành quốc tế Daegu lần thứ 23 và Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64, với lịch diễn dày đặc trong tháng 10. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một tác phẩm nhạc kịch đương đại xuất hiện song song ở hai sân chơi thực hành nghệ thuật lớn, đặt viên gạch tiên phong cho hành trình đưa nhạc kịch Ảo Quan và sân khấu đương đại Việt ra thế giới. Sự kiện này cho thấy sân khấu Việt Nam Hàn Quốc không còn là câu chuyện một chiều của các đoàn truyền thống đi lưu diễn, mà đang chuyển mình sang đối thoại bình đẳng bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới. Thay vì mang “bản sắc” như một món đồ trưng bày, Ảo Quan mang theo những câu hỏi rất đương đại về bạo lực truyền thông, phán xét cộng đồng và sự cô đơn trong đô thị – những đề tài dễ chạm đến khán giả Hàn lẫn khán giả quốc tế.
Cấu trúc phi tuyến tính và ngôn ngữ đa phương tiện: diện mạo mới của sân khấu Việt
Nếu sân khấu Việt từng quen kể chuyện theo mô-típ “có đầu – có cuối”, Ảo Quan chủ động phá bỏ đường dây kịch tính quen thuộc để bước vào vùng thể nghiệm. Lấy cảm hứng từ hiện tượng “apophenia” – xu hướng con người cố ghép ý nghĩa vào những sự kiện rời rạc – vở diễn được sắp xếp như chuỗi mảnh ghép phi tuyến, nơi các bi kịch nối tiếp nhưng không có lời giải sẵn. Khán giả bị buộc phải tự truy tìm nguyên nhân, ý nghĩa và trách nhiệm, thay vì ngồi nghe kể chuyện một chiều. Với thời lượng 90 phút, nhạc kịch Ảo Quan dùng diễn xuất, âm nhạc, sắp đặt video và tương tác livestream để tạo một lát cắt của đời sống đô thị Việt Nam ngay trên sân khấu. Đây không chỉ là chiêu thức kỹ thuật, mà là tuyên ngôn: sân khấu đương đại Việt đã sẵn sàng dùng ngôn ngữ đa phương tiện để đối thoại với thế giới. Câu chuyện về hai chàng trai trẻ Bee và Con Trai Của Mẹ chọn từ giã cuộc đời, cùng hành trình đau đớn của những người mẹ đi tìm câu trả lời, được mở rộng thành bức tranh xã hội với bạo lực truyền thông, phán xét cộng đồng và sự giằng xé của những người ở lại. Điều này cho thấy khi sân khấu Việt Nam Hàn Quốc gặp nhau trên nền tảng kỹ thuật hiện đại, thứ đáng nói không phải là hiệu ứng ánh sáng hay màn chiếu, mà là khả năng dùng các phương tiện đó để khơi gợi suy nghĩ và đặt khán giả vào tiến trình tự phản tỉnh.
Từ giải thưởng trong nước đến lời mời Busan – Daegu: hệ sinh thái giao lưu đang hình thành
Ảo Quan không đến Hàn Quốc như một “hiện tượng lạ” xuất hiện bất ngờ, mà đi theo một đường dây phát triển rõ ràng của sân khấu đương đại Việt. Vở diễn của Nhà hát Kịch Sân khấu Nhỏ, dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của Hội Sân khấu TP.HCM, đạo diễn Chinh Ba, cố vấn NSND Mỹ Uyên và NSND Trần Ngọc Giàu, đã có 6 suất diễn tại TP.HCM, nhận nhiều phản hồi tích cực ngay từ khi ra mắt. Theo một nguồn tin chuyên ngành, “Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có đại diện tham dự cùng lúc hai sân chơi thực hành nghệ thuật quốc tế lớn, đặt viên gạch tiên phong để đưa nhạc kịch đương đại trong nước ra thế giới.” Trước khi đến Daegu và Busan, Ảo Quan đã giành Huy chương Bạc tại Liên hoan Sân khấu Thử nghiệm Quốc tế, Huy chương Vàng diễn viên cho NSND Mỹ Uyên, cùng các Huy chương Bạc diễn viên cho Trần Tuấn Kiệt, Trần Đại Chính và Quan Phúc Toàn, và Giải B Tác phẩm Sân khấu của Hội Sân khấu TP.HCM. Nhìn rộng hơn, đây là kết quả của một quá trình giao lưu văn hóa quốc tế có chủ đích. Quan hệ hợp tác giữa Hội Sân khấu TP.HCM và Hiệp hội Sân khấu Busan được xây dựng từ chuyến thăm tháng 11/2024, sau đó là chuỗi hoạt động biểu diễn, workshop, chuyến lưu diễn của ê-kíp Đồng Chí tại Busan và vai diễn của NSND Mỹ Uyên trong nhạc kịch lịch sử Hàn Quốc. Lá thư mời chính thức từ Chủ tịch Hiệp hội Sân khấu Busan, đạo diễn Lee Jung-Nam, vào tháng 6/2026 là bước tiếp theo của tiến trình đó, chứ không phải ưu ái tình cờ.
Sân khấu Việt Nam Hàn Quốc: đối thoại, chữa lành và sự tham gia trực tiếp của nghệ sĩ trẻ
Chọn xuất hiện tại Liên hoan Nghệ thuật trình diễn chữa lành quốc tế Daegu, Ảo Quan chấp nhận đặt mình trong một khung giá trị khác: nghệ thuật không chỉ để trình diễn mà còn để đối thoại và chữa lành cộng đồng. Bi kịch gia đình, mất mát, sự phán xét và nhu cầu được thấu hiểu mà vở chạm tới, vì thế, đặc biệt phù hợp với tinh thần của liên hoan. Hai ngày sau đó, khi tiếp tục diễn tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Baekyang trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64, tác phẩm bước vào sân chơi rộng hơn, nơi nhiều ngôn ngữ sân khấu cùng hiện diện và so chiếu lẫn nhau. Điểm đáng giá là ê-kíp không coi chuyến đi như một lần “mang trọn gói” vở diễn sang nước bạn, mà mở cấu trúc biểu diễn để đón nghệ sĩ Hàn Quốc bước vào. Ba diễn viên trẻ Lee Tae Kyu, Nam Tae In và Lee So-Hyun tham gia vở, tạo nên lớp kết nối trực tiếp giữa sân khấu Việt và sân khấu Hàn. Đây là cách giao lưu văn hóa quốc tế thông minh: thay vì chỉ trình diễn cho khán giả Hàn Quốc, sân khấu Việt Nam Hàn Quốc cùng đứng chung một sàn, cùng chia sẻ nhân vật và không gian, để sự đồng cảm hình thành từ chính quá trình làm nghề. Việc nội dung vở được xây dựng với sự tham vấn của chuyên gia tâm lý, xã hội học và sự đồng hành của một tổ chức hoạt động về quyền con người càng khẳng định: sân khấu đương đại Việt đang muốn nói chuyện nghiêm túc về bình đẳng, tự do, nhân văn, chứ không chỉ dùng đề tài thời thượng để gây chú ý.
Tầm nhìn quốc tế cho sân khấu đương đại Việt: từ Ảo Quan đến những dự án kế tiếp
Hai liên hoan nghệ thuật Daegu Busan lần này không phải điểm kết mà là điểm mở cho hành trình dài hơi của sân khấu đương đại Việt. Khi một vở diễn như Ảo Quan được đặt cạnh nhiều sáng tạo đến từ các nền văn hóa khác, câu hỏi thực sự không phải là “ta có được khen không?”, mà là “ta có gì để đối thoại?”. Câu trả lời nằm ở cách vở dùng câu chuyện gia đình, tổn thương, truyền thông và cộng đồng – những vấn đề không thuộc riêng một quốc gia – để vượt qua rào cản ngôn ngữ và chạm vào những cảm xúc chung của con người. Về mặt chiến lược, chuyến đi này chứng minh một hướng đi mới: thay vì chỉ mang các tiết mục truyền thống ra nước ngoài, sân khấu Việt có thể chủ động sản xuất các dự án đương đại, giàu tính thể nghiệm, rồi kết nối với mạng lưới liên hoan quốc tế. Ảo Quan cho thấy Hội Sân khấu TP.HCM và Nhà hát Kịch Sân khấu Nhỏ hoàn toàn có khả năng xây dựng một tác phẩm đạt chuẩn nghệ thuật trong nước, có giải thưởng, rồi dùng chính chất lượng đó để bước ra ngoài. Khi nhạc kịch Ảo Quan xuất hiện song song tại Daegu và Busan, nó gửi đi một tín hiệu rõ ràng: sân khấu đương đại Việt không muốn đứng bên lề làn sóng nhạc kịch và performance toàn cầu, mà muốn trở thành đối tác ngang hàng trong mạng lưới giao lưu văn hóa quốc tế. Câu chuyện tiếp theo không chỉ là vở diễn nào sẽ được mời, mà là hệ thống nào sẽ được xây dựng để nuôi dưỡng thêm các tác phẩm đủ sức đối thoại như Ảo Quan.
