Từ sân khấu nhỏ Việt Nam đến giải thưởng sân khấu quốc tế tại Daegu
Nhạc kịch Việt Nam “Ảo Quan” là một vở nhạc kịch đương đại kết hợp múa đương đại, ca hát, kịch nói và nghệ thuật sắp đặt để kể câu chuyện về những khủng hoảng tinh thần, áp lực xã hội và mạng xã hội, qua số phận hai người mẹ và những đứa con, từ đó đặt ra câu hỏi rộng hơn về sức khỏe tinh thần như một vấn đề xã hội cần được quan tâm. Ở cấp độ bản chất, đây là một sản phẩm sân khấu dùng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại để chất vấn cách chúng ta nhìn nhận nỗi đau và sự cô đơn của người trẻ.
Tối 14/10, “Ảo Quan” do Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ thực hiện đã giành giải Tác phẩm Đặc biệt tại Liên hoan Nghệ thuật Sân khấu Chữa lành Quốc tế Daegu lần thứ 23, một liên hoan Hàn Quốc nằm trong chuỗi Fantasia Daegu Festa với 12 đơn vị tham gia. Việc ban tổ chức bổ sung hẳn hạng mục Special Work Award bên cạnh hai hạng mục truyền thống để vinh danh “Ảo Quan” cho thấy đây không chỉ là một giải thưởng sân khấu quốc tế, mà là một quyết định mang tính biểu tượng về giao lưu văn hóa Việt Hàn.
Vì sao ‘Ảo Quan’ chinh phục khán giả Hàn Quốc ở nhiều lứa tuổi?
Điểm đáng nói nhất của Ảo Quan sân khấu không nằm ở kỹ thuật phô diễn mà ở khả năng chạm vào những vùng cảm xúc mà khán giả thường né tránh. Tác phẩm được đánh giá là đã chinh phục khán giả Hàn Quốc ở nhiều lứa tuổi nhờ khả năng chạm đến những tầng cảm xúc sâu kín, từ học sinh đến người trưởng thành, từ khán giả bản địa đến kiều bào Việt. Khi một học sinh Hàn Quốc thừa nhận xem kịch trực tiếp mang lại cảm xúc mạnh hơn điện ảnh, đó là tín hiệu cho thấy nhạc kịch Việt Nam đã tìm đúng “tần số” cảm xúc của người xem quốc tế.
Cấu trúc vở diễn dựa trên khái niệm “apophenia” – xu hướng con người cố tìm nghĩa trong những thứ vốn không có nghĩa – khiến người xem phải đối diện với chính thói quen diễn giải và phán xét của mình. Khi câu chuyện hai người mẹ và những đứa con bị cuốn vào áp lực dư luận, mạng xã hội và lựa chọn bi kịch, khán giả Hàn Quốc nhận ra đây không còn là câu chuyện của một quốc gia, mà là tấm gương phản chiếu xã hội hiện đại nói chung. Chính sự gần gũi trong bối cảnh và sự thẳng thắn trong thông điệp đã giúp “Ảo Quan” vượt qua rào cản ngôn ngữ.
Nhạc kịch Việt Nam bước vào đối thoại bình đẳng với sân khấu Hàn Quốc
Giải Tác phẩm Đặc biệt dành cho “Ảo Quan” không phải là một “món quà ngoại giao” mà là sự công nhận chất lượng nghệ thuật và sức nặng thông điệp của nhạc kịch Việt Nam. Hội đồng nghệ thuật liên hoan Hàn Quốc đánh giá cao sự sáng tạo trong biên tập kịch bản và sự kết hợp ăn ý giữa nghệ sĩ hai nước, đồng thời ghi nhận việc vở diễn truyền tải trọn vẹn thông điệp về sức khỏe tinh thần và khắc họa hình ảnh một Việt Nam hiện đại, văn minh. Khi một liên hoan quốc tế chủ đề chữa lành phải tạo thêm hạng mục giải thưởng để tôn vinh một tác phẩm Việt, đó là dấu hiệu cho thấy sân khấu Việt đã bước vào cuộc đối thoại bình đẳng, không còn đứng ở vị trí “khách mời cho đủ cơ cấu”.
Nhìn rộng hơn, “Ảo Quan” tiếp nối chuỗi thành tựu của nhạc kịch Việt Nam: trước đó, vở từng giành Huy chương bạc tại một liên hoan sân khấu quốc tế ở TP.HCM, trong khi nghệ sĩ Mỹ Uyên và các cộng sự nhận nhiều huy chương cá nhân. Thành công tại Daegu cho thấy nếu được đầu tư nghiêm túc, nhạc kịch Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh ở những sân chơi quốc tế, không chỉ ở vai trò thử nghiệm mà còn như những tác phẩm hoàn chỉnh, có khả năng định hình xu hướng.
‘Ảo Quan’ và bước ngoặt giao lưu văn hóa Việt Hàn trong nghệ thuật biểu diễn
Điều đáng chú ý là giải thưởng sân khấu quốc tế này không xuất hiện trong khoảng trống, mà nằm trên nền tảng một chiến lược giao lưu văn hóa Việt Hàn đã được chuẩn bị từ trước. Chủ tịch Hiệp hội Sân khấu Busan khẳng định chuyến lưu diễn thành công của Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ là thành tựu nối dài từ thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa Hội Sân khấu TP.HCM và Hiệp hội Sân khấu Busan, sau những hoạt động như lưu diễn vở “Đồng Chí” hay việc NSND Mỹ Uyên tham gia nhạc kịch lịch sử Hàn Quốc. Nói cách khác, “Ảo Quan” là kết quả của một quá trình xây dựng niềm tin nghệ thuật chứ không phải cú ăn may.
Việc ban tổ chức liên hoan Daegu chủ động thêm hạng mục Special Work Award để tôn vinh một sản phẩm Việt Nam và khuyến khích giao lưu văn hóa Việt Hàn cho thấy phía Hàn Quốc nhìn nhận sân khấu Việt như một đối tác sáng tạo có tiếng nói riêng. Ngay sau Daegu, ê-kíp “Ảo Quan” tiếp tục đến Busan, hoàn tất dàn dựng và tập luyện để biểu diễn hai suất trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Busan lần thứ 64, phục vụ khán giả quốc tế vào các khung giờ 19:30 thứ Sáu và 15:00 thứ Bảy. Đây là bước chuyển từ “đi thi” sang “đi lưu diễn”, một dấu mốc quan trọng trong giao lưu văn hóa sân khấu giữa hai nước.
Khi sức khỏe tinh thần trở thành cầu nối văn hóa trên sân khấu
Nếu phải rút ra một ý nghĩa cốt lõi từ hành trình của “Ảo Quan”, đó là việc nhạc kịch Việt Nam đã chọn đúng chủ đề để bước ra thế giới: sức khỏe tinh thần. Vở diễn không né tránh những kết thúc tiêu cực của người trẻ mà đặt câu hỏi làm sao để giảm bớt những bi kịch ấy, đồng thời chất vấn ảnh hưởng của dư luận và mạng xã hội, cũng như cách cộng đồng phản ứng và an ủi khi điều xấu xảy ra. Khi một tác phẩm Việt Nam dám biến những câu hỏi ấy thành ngôn ngữ sân khấu, nó tạo ra một vùng đối thoại mà khán giả Hàn Quốc và quốc tế có thể tham gia mà không cần chia sẻ cùng một ngôn ngữ.
Ê-kíp sáng tạo của “Ảo Quan” không giấu tham vọng dùng nhạc kịch Việt Nam để đưa tiếng nói sân khấu Việt ra quốc tế, tại một liên hoan được biết đến với cách tiếp cận nhân văn và đồng cảm. Thành công tại Daegu và kế hoạch biểu diễn ở Busan cho thấy tham vọng đó không viển vông. Khi người trẻ Hàn Quốc, kiều bào Việt và giới chuyên môn cùng tìm thấy mình trong một vở nhạc kịch Việt, chúng ta có lý do để tin rằng sân khấu Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới: không chỉ kể chuyện của mình, mà còn góp phần viết tiếp câu chuyện chung về sức khỏe tinh thần và trách nhiệm xã hội trên sân khấu thế giới.
