Đưa STEM đến gần nghề nghiệp, nhưng không biến thành cuộc đua
Giáo dục STEM là cách tổ chức học tập tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn và dần khám phá những lĩnh vực nghề nghiệp phù hợp. Ngày 3-11, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Nguyễn Bảo Quốc yêu cầu các trường phổ thông tăng cường gắn STEM với giáo dục hướng nghiệp.
Định hướng này đáng chú ý vì hướng nghiệp học sinh không nên chỉ bắt đầu khi các em phải chọn trường hay chọn ngành. Tuy nhiên, mở rộng STEM trong trường học không đồng nghĩa với tăng bài tập, cuộc thi hoặc đòi hỏi sản phẩm cầu kỳ. Trọng tâm nên là những hoạt động vừa sức, để học sinh hiểu kiến thức có thể được dùng ra sao và nhận ra mình hứng thú với điều gì. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông.
Với học sinh, lợi ích thiết thực không phải là sớm phải chọn một nghề, mà là có cơ hội phát hiện năng lực, thế mạnh và sở thích qua trải nghiệm. Vì vậy, yêu cầu không gây áp lực cần được xem là nguyên tắc tổ chức, chứ không phải lời nhắc có thể bỏ qua khi nhà trường chạy theo số lượng mô hình hay thành tích.
Tiểu học khám phá, THCS trải nghiệm vai trò nghề
Ở tiểu học, trường có thể triển khai linh hoạt ba hình thức: bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và làm quen với nghiên cứu khoa học – kỹ thuật. Hướng nghiệp ở tuổi này nên được lồng ghép tự nhiên: cho trẻ quan sát, thử nghiệm, làm sản phẩm đơn giản và trò chuyện về những người làm công việc liên quan. Mục tiêu là khơi gợi tò mò, giúp các em bước đầu khám phá bản thân, không phải phân loại năng lực hay buộc trẻ tuyên bố nghề nghiệp tương lai.
Ở THCS, hoạt động có thể tiến thêm một bước bằng cách để học sinh thử các vai trò mô phỏng như kỹ sư, nhà nghiên cứu hoặc chuyên viên dữ liệu. Sản phẩm và minh chứng học tập từ những trải nghiệm này có thể hỗ trợ tư vấn phân luồng sau lớp 9. Nhưng một dự án đơn lẻ không nên trở thành phán quyết về khả năng của học sinh. Giáo viên cần giúp các em nhìn lại quá trình: vấn đề nào khiến mình tò mò, phần việc nào làm tốt, kỹ năng nào muốn rèn thêm. Như vậy, trải nghiệm mới trở thành dữ liệu tham khảo hữu ích cho hướng nghiệp học sinh.
THPT cần kết nối học sâu với lựa chọn sau phổ thông
Ở THPT, định hướng của Sở là đẩy mạnh bài học STEM chuyên sâu, chuyên đề liên môn và nghiên cứu khoa học – kỹ thuật. Nhà trường có thể hướng dẫn học sinh đối chiếu năng lực, sở thích với các nhóm ngành công nghệ then chốt; từ đó cân nhắc môn học, tổ hợp xét tuyển và xây dựng hồ sơ năng lực STEM. Đây là giai đoạn hướng nghiệp gắn với quyết định cụ thể hơn, nên thông tin cần rõ ràng nhưng không áp đặt một con đường duy nhất.
Kết nối với đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ có thể mở rộng không gian trải nghiệm, giúp học sinh nhìn thấy môi trường nghề nghiệp ngoài lớp học. Dù vậy, không phải trường nào cũng có thiết bị hay đối tác giống nhau. Chỉ đạo yêu cầu các trường rà soát cơ sở vật chất, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm và nghiên cứu bài học, dạy thử bài STEM minh họa, rồi chia sẻ cách làm phù hợp điều kiện thực tế. Cách triển khai linh hoạt quan trọng hơn việc mọi trường phải tạo ra những dự án giống hệt nhau.
Đo hiệu quả bằng việc học sinh hiểu hơn, không phải làm nhiều hơn
Muốn chủ trương đi vào thực chất, trường học cần điều chỉnh cách tổ chức hoạt động STEM để nối kiến thức với tìm hiểu nghề nghiệp, thay vì tách hướng nghiệp thành một buổi giới thiệu ngành nghề riêng. Một bài học tốt có thể bắt đầu từ vấn đề gần gũi, yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức và kết thúc bằng trao đổi về những công việc liên quan cũng như kỹ năng cần có. Không phải hoạt động nào cũng cần thiết bị đắt tiền, sản phẩm trưng bày hay cuộc thi.
Nhà trường nên xem xét mức độ tham gia, khả năng giải thích kiến thức và điều học sinh khám phá được về bản thân, đồng thời tránh biến kết quả thành bảng xếp hạng. Giáo viên cần được tạo điều kiện thử nghiệm, cùng phân tích bài học và điều chỉnh hoạt động theo độ tuổi, nguồn lực. Khi học sinh được quyền tò mò, thử sai và đổi ý, giáo dục STEM mới hỗ trợ lựa chọn tương lai mà không tạo thêm gánh nặng. Kết luận cần rõ ràng: gắn STEM với hướng nghiệp là cần thiết, nhưng thành công nằm ở trải nghiệm phù hợp và vừa sức.
