Gắn STEM với hướng nghiệp, nhưng không biến thành cuộc đua
Giáo dục STEM là cách tổ chức học tập tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn và khám phá những lĩnh vực nghề nghiệp phù hợp với mình. Ngày 3-11, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Nguyễn Bảo Quốc yêu cầu các trường phổ thông tăng cường gắn giáo dục STEM với hướng nghiệp, đồng thời tổ chức dạy thử bài học minh họa và chia sẻ kinh nghiệm giữa các trường. Yêu cầu này có cơ sở mới từ Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, nhưng điều đáng quan tâm không phải trường làm được bao nhiêu dự án hay có bao nhiêu sản phẩm trưng bày. Thước đo nên là học sinh hiểu thêm điều gì, tiến bộ ra sao và có cơ hội khám phá sở trường hay không. STEM hướng nghiệp có giá trị khi mở rộng lựa chọn, chứ không phải ép trẻ sớm chọn một nghề.
Tiểu học: khơi gợi tò mò, không áp đặt nghề nghiệp
Ở tiểu học, nhà trường được định hướng triển khai linh hoạt ba hình thức: bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và làm quen với nghiên cứu khoa học – kỹ thuật. Đây là lúc trẻ nên được thử, quan sát, đặt câu hỏi và nhận ra mình thích hoặc làm tốt điều gì; chưa phải lúc bị yêu cầu xác định nghề tương lai. Việc giới thiệu nghề có thể nảy sinh tự nhiên từ hoạt động, chẳng hạn cùng tìm hiểu cách cây phát triển hoặc thiết kế một vật dụng đơn giản rồi trò chuyện về người làm khoa học, kỹ thuật. Chỉ đạo của Sở nhấn mạnh nhận thức nghề ban đầu cần được tích hợp tự nhiên, không gây áp lực, để học sinh khám phá bản thân và hình thành hứng thú với STEM. Vì vậy, STEM trong trường học ở bậc này nên ưu tiên niềm vui và sự tham gia của mọi em, thay vì chấm trẻ qua độ cầu kỳ của sản phẩm.
THCS: dùng trải nghiệm để mở rộng lựa chọn sau lớp 9
Ở THCS, học sinh có thể tiếp cận rõ hơn với những vai trò nghề nghiệp mô phỏng như kỹ sư, nhà nghiên cứu hay chuyên viên dữ liệu. Những vai trò này nên giúp các em hình dung công việc và thử cách giải quyết vấn đề, không trở thành nhãn dán về năng lực hoặc lời dự báo cứng nhắc cho tương lai. Sở GD-ĐT TP.HCM cũng định hướng khai thác sản phẩm và minh chứng học tập STEM để hỗ trợ tư vấn phân luồng sau lớp 9. Cách làm này có thể giúp hướng nghiệp học sinh dựa trên quá trình học tập thay vì một nhận xét đơn lẻ, miễn là nhà trường xem xét cả cách các em đặt câu hỏi, hợp tác và điều chỉnh phương án. Phụ huynh và giáo viên cũng cần tránh biến hoạt động thành cuộc so sánh sản phẩm. Giá trị nằm ở việc học sinh hiểu thêm điểm mạnh, điều còn muốn rèn luyện và những lựa chọn đang mở ra.
THPT: kết nối năng lực với lựa chọn học tập, không khóa chặt tương lai
Ở THPT, định hướng của Sở là đẩy mạnh bài học STEM chuyên sâu, chuyên đề liên môn và nghiên cứu khoa học – kỹ thuật. Học sinh có thể đối chiếu năng lực cá nhân với các nhóm ngành công nghệ then chốt, cân nhắc môn học, tổ hợp xét tuyển và xây dựng hồ sơ năng lực STEM phục vụ tuyển sinh sau phổ thông. Nhưng hồ sơ ấy nên ghi nhận quá trình học và minh chứng năng lực, không trở thành một bảng thành tích buộc học sinh phải liên tục tham gia cuộc thi. Muốn STEM hướng nghiệp có ý nghĩa, nhà trường cần tạo cơ hội cho các em thử nhiều nhiệm vụ, nhận phản hồi và xem xét lựa chọn theo sở thích, năng lực đang phát triển. Sở cũng yêu cầu chia sẻ kinh nghiệm triển khai linh hoạt theo điều kiện cơ sở vật chất và định hướng phát triển đô thị thông minh của TP.HCM. Mỗi trường có thể chọn cách làm khác nhau; chất lượng trải nghiệm và sự tiến bộ của học sinh mới là điểm chung cần giữ.
Đánh giá quá trình, giữ hoạt động vừa sức
Rủi ro lớn nhất là đồng nhất giáo dục STEM với chế tạo sản phẩm đẹp, tham gia sân chơi hay dùng thiết bị hiện đại. Một hoạt động sôi nổi chưa đủ chứng minh học sinh hiểu kiến thức hoặc biết vận dụng độc lập. Vì thế, nhà trường nên đánh giá cách các em nêu vấn đề, chọn phương án, dùng dữ liệu, giải thích kết quả và hợp tác, đồng thời giao nhiệm vụ vừa sức và bảo đảm học sinh có cơ hội tham gia dù trường thiếu thiết bị chuyên dụng. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT mở dịp rà soát cách tổ chức STEM, nhưng chuyển biến thực chất cần đến sinh hoạt chuyên môn, dạy thử, quan sát và điều chỉnh bài học. Việc triển khai nên đi theo lộ trình thí điểm, đánh giá rồi cải tiến; theo dõi cả mức độ tham gia, tiến bộ của học sinh, khả năng tổ chức của giáo viên và chi phí thực tế. Kết luận cần rõ: STEM chỉ làm tốt vai trò hướng nghiệp khi giúp học sinh hiểu mình hơn mà không khiến các em chịu áp lực phải thành công sớm.
