Một trường trí tuệ nhân tạo chuyên biệt: bước ngoặt của đào tạo AI Việt Nam
Sự kiện Đại học Duy Tân chính thức ra mắt Trường Trí tuệ Nhân tạo và Thông tin (School of Data & AI – SDA) là bước chuyển từ mô hình đào tạo AI ở cấp khoa, viện sang một trường chuyên biệt, cho thấy đào tạo AI Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn xây nền lâu dài với tầm nhìn chiến lược rõ ràng. Điểm đáng nói không phải ở nghi thức khai trương, mà ở việc một trường đại học tư thục tại Đà Nẵng dám định vị mình như "một đại học thực thụ về AI" chứ không chỉ mở thêm vài chuyên ngành mới. Trong bối cảnh đa số cơ sở giáo dục vẫn dừng lại ở các trung tâm hoặc chương trình nhỏ lẻ, việc lập hẳn một trường trí tuệ nhân tạo mang hàm ý: AI và dữ liệu không còn là phụ trợ, mà là nền tảng cốt lõi cho đào tạo, nghiên cứu và vận hành nhà trường. Đây là thông điệp khá thẳng thắn: ai không kịp xây hạ tầng đào tạo AI ngay từ bây giờ sẽ tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh nhân lực công nghệ.
Chiến lược dài hơi: từ thứ hạng toàn cầu đến nền tảng nhân lực công nghệ
Việc mở trường SDA không phải bước đi đơn lẻ, mà nằm trong chiến lược nâng vị thế của Đại học Duy Tân trên bản đồ giáo dục toàn cầu. Trường này được xây trên nền các ngành mũi nhọn như AI, Khoa học Máy tính, Công nghệ Thông tin, Kỹ thuật mạng máy tính – truyền thông và An toàn thông tin, trong đó một số ngành có thêm hệ đào tạo Tài năng để nuôi dưỡng nhóm sinh viên xuất sắc. Có một câu trích dẫn đáng chú ý: "Đại học Duy Tân – Việt Nam nằm trong Top 4,4% trên tổng số cơ sở giáo dục đại học trên toàn thế giới (21.291 cơ sở), xếp thứ 936 thế giới và số 1 tại Việt Nam theo CWUR". Thứ hạng này là nền cho tham vọng AI: trường không chỉ đào tạo để đáp ứng thị trường việc làm hiện tại, mà muốn chủ động tạo ra thế hệ kỹ sư, chuyên gia có năng lực sáng tạo và tầm nhìn toàn cầu. Nhìn từ góc độ nhân lực công nghệ, SDA là thông điệp rằng Việt Nam không chấp nhận vai trò gia công rẻ, mà muốn bước vào chuỗi giá trị cao hơn gắn với khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Trải nghiệm thực tiễn: sinh viên ĐH Đà Nẵng đưa AI vào quản lý, du lịch, y tế
Nếu SDA cho thấy tham vọng ở tầng chiến lược, thì các nhóm sinh viên Đại học Đà Nẵng lại chứng minh mặt trận thực thi: AI đã bắt đầu đi xuống cấp xã, bệnh viện, khu du lịch. Tại chung kết cuộc thi "AI trong Kinh tế – DUETech AI Contest 2026" ở xã Bà Nà, sinh viên Trường ĐH Kinh tế đã phát triển và bàn giao hai ứng dụng "BaNa Smart Link" và "Bản đồ Du lịch số" để hỗ trợ chuyển đổi số địa phương. Xã Bà Nà có 22 thôn với khoảng 25.000 dân, trước đây quản lý dữ liệu chủ yếu bằng thủ công. Với BaNa Smart Link, quy trình báo cáo, tổng hợp thông tin từ thôn lên xã được số hóa, giúp mô hình chính quyền hai cấp vận hành hiệu quả hơn. Bản đồ du lịch số thì biến tiềm năng văn hóa, lịch sử, cảnh quan thành dữ liệu số phục vụ phát triển du lịch. Nhóm sinh viên Trường ĐH Bách khoa lại chọn Trà Linh, xây website "Trà Linh – Đại ngàn Ngọc Linh" tích hợp AI và bản đồ du lịch thông minh để quảng bá sâm Ngọc Linh và sản phẩm OCOP địa phương. Một nhóm khác phát triển dự án "DocuMind" – trợ lý ảo chuyển hội thoại thành bệnh án điện tử, đã thử nghiệm tại các bệnh viện Thiện Nhân và HandsViet với hai phương án triển khai Cloud-Native và Self-Host, giúp giảm thời gian nhập liệu cho bác sĩ. Điểm chung của những dự án này là: AI không được dùng để trình diễn công nghệ, mà để giải những "bài toán" rất cụ thể của quản lý xã, du lịch cộng đồng và bệnh án lâm sàng, dựa trên đặt hàng thực tế của địa phương và bệnh viện.
Đại học – doanh nghiệp: mắt xích quyết định chất lượng kỹ năng AI
Một trường trí tuệ nhân tạo sẽ khó đi xa nếu tách khỏi doanh nghiệp. Trong lễ ra mắt SDA, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam nhấn mạnh cam kết đồng hành lâu dài để thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Samsung đã hợp tác với nhiều trường đại học qua các chương trình nghiên cứu, học bổng, thực tập, hỗ trợ phòng thí nghiệm và đặc biệt là Samsung Innovation Campus. Từ năm 2023, Samsung và Đại học Duy Tân triển khai Samsung Innovation Campus đầu tiên ở miền Trung, lập phòng Lab tại trường và mở cơ hội thực tập tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cho sinh viên xuất sắc. Câu nói "Đầu tư vào con người là hình thức đầu tư giá trị và bền vững nhất" ở đây không còn là khẩu hiệu, mà thể hiện qua việc doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo nhân lực công nghệ. Ở ĐH Đà Nẵng, nhà trường cũng khuyến khích sinh viên nghiên cứu khoa học, sáng tạo sản phẩm phục vụ cộng đồng trên tinh thần "học đi đôi với hành", tạo thêm môi trường trải nghiệm và rèn luyện để sinh viên trưởng thành. Chính mạng lưới hợp tác đại học – doanh nghiệp – địa phương này mới là yếu tố bảo đảm kỹ năng AI gắn với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ dừng ở lý thuyết.
Từ tham vọng đến trách nhiệm: Việt Nam có dám dẫn đầu trong khu vực?
Việc mở một trường trí tuệ nhân tạo riêng, thứ hạng toàn cầu ngày càng cải thiện, sinh viên liên tục cho ra đời ứng dụng AI phục vụ cộng đồng – tất cả vẽ nên một bức tranh khác hẳn quan niệm "AI là chuyện của vài tập đoàn công nghệ lớn". Đào tạo AI Việt Nam đang dịch chuyển trọng tâm về các trường đại học có khả năng kết hợp nghiên cứu, giảng dạy và chuyển giao cho xã hội. Câu hỏi không còn là "có nên đầu tư AI hay không", mà là "có đủ nhanh và đủ gắn với đời sống hay không". Những sản phẩm như BaNa Smart Link, bản đồ du lịch số, website Trà Linh hay DocuMind cho thấy nếu được đặt trong bài toán rõ ràng, sinh viên hoàn toàn có thể tạo ra giải pháp có trách nhiệm, hữu ích và được cộng đồng trân trọng. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp như Samsung đã gửi tín hiệu rõ: họ cần nguồn nhân lực công nghệ được đào tạo bài bản, sẵn sàng bước vào các dự án AI, IoT, Big Data, bán dẫn ở quy mô lớn. Việt Nam có thể không dẫn đầu về số lượng trường AI, nhưng nếu tiếp tục đi theo hướng trường chuyên biệt gắn với thực tiễn và doanh nghiệp, cơ hội dẫn đầu về chất lượng nhân lực công nghệ trong khu vực là hoàn toàn khả thi – và đó là trách nhiệm mà SDA cùng các trường khác buộc phải gánh.
