Phú Quốc lắp đặt 2.850 thanh ray: cuộc đua LRT trước APEC

Đường sắt nhẹ Phú Quốc: dải lụa thép cho tham vọng đô thị xanh

Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến tàu điện nhẹ (LRT) dài 17,59km đường đôi, sử dụng khổ ray tiêu chuẩn 1.435mm và ray rãnh 60R2, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí phía nam đảo, nhằm chuyển cấu trúc giao thông từ phụ thuộc phương tiện cá nhân sang hệ thống giao thông công cộng hiện đại, xanh và bền vững. Nếu phải rút gọn một nhận định ngay lúc này, thì tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc đang bước vào giai đoạn quyết định: lắp đặt 2.850 thanh ray để biến ý tưởng đô thị xanh thành hạ tầng hữu hình. Sau gần hai tuần kể từ khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, các đơn vị thi công đã rải số lượng ray đủ cho gần 1km trên nền đường. Đây là bước ngoặt đưa dự án thoát khỏi giai đoạn san nền, đào hầm, làm cầu để chuyển sang hình thành "dải lụa thép" chạy dọc nam đảo. Câu hỏi đặt ra không chỉ là "có kịp APEC 2027 hay không", mà là "Phú Quốc muốn hình dáng đô thị tương lai của mình như thế nào".

Tiến độ lắp đặt ray LRT: 6 tháng cho gần 36km đường sắt

Từ cuối tháng 8, công tác lắp đặt ray LRT chính thức khởi động, với mục tiêu hoàn tất toàn bộ hệ thống ray trong vòng 6 tháng trên chiều dài 17,59km đường đôi, tương đương gần 36km đường sắt đô thị. Theo kế hoạch, 2.850 thanh ray, mỗi thanh dài 25m, nặng khoảng 1,5 tấn, với tổng hơn 4.200 tấn thép sẽ được đặt lên nền đường, cầu và hầm để định hình tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc. Nhà thầu Việt Nam đã huy động gần 200 kỹ sư, công nhân, chia thành nhiều mũi thi công, làm việc xuyên cả kỳ nghỉ Quốc khánh để giữ nhịp tiến độ. "Việc hoàn thành khối lượng tương đương gần 36km đường sắt đô thị trong khoảng thời gian này là một tốc độ rất cao" – ông Trần Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đường sắt Việt Nam nhận xét. Đặt trong bối cảnh các dự án đường sắt đô thị trong nước thường kéo dài nhiều năm, LRT Phú Quốc rõ ràng đang được đẩy thành một cuộc đua nước rút, với cột mốc gần 1km ray đầu tiên mang ý nghĩa khích lệ tinh thần hơn là giá trị kỹ thuật.

APEC 2027: động lực hay áp lực đối với dự án LRT?

Tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc được xác định là "mắt xích" cốt lõi trong chiến dịch đồng bộ hóa hạ tầng chuẩn bị cho Hội nghị APEC. Chính APEC trở thành cột mốc thúc đẩy dự án phải về đích, với lộ trình: hoàn tất lắp ray trước tháng 2, đón đoàn tàu đầu tiên về đảo trong giai đoạn đầu năm, chạy thử hệ thống vào giữa năm và khai thác thương mại vào thời điểm sau đó. Trong một phiên bản kế hoạch, tuyến LRT được dự kiến chạy thử vào tháng 7 và khai thác thương mại vào tháng 11; ở phiên bản khác, mốc chạy thử được đặt sớm hơn, vào tháng 6 và khai thác vào tháng 8. Từ góc độ người dùng, điểm mấu chốt không phải là đoàn tàu lăn bánh sớm hơn vài tháng, mà là tuyến LRT có kịp vận hành ổn định trước khi hàng nghìn đại biểu và khách quốc tế đổ về Phú Quốc trong thời gian APEC. Nếu hệ thống giao thông công cộng này chưa được chạy thử đủ lâu, nguy cơ trục trặc kỹ thuật, gián đoạn dịch vụ hoặc phải duy trì song song phương án xe buýt, taxi để "chữa cháy" là rất rõ. APEC tạo ra áp lực cần thiết, nhưng tiến độ dồn nén luôn đi kèm rủi ro chất lượng.

LRT và người dân: 20 phút di chuyển, đổi lại cấu trúc giao thông mới

Khi hoàn thành, tuyến LRT được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay Phú Quốc tới Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng nam đảo xuống còn khoảng 20 phút. Ở cấp độ trải nghiệm, con số 20 phút này là lời hứa rất cụ thể: khách bay đến đảo có thể lên tàu điện nhẹ ngay trong khu vực sân bay, di chuyển êm ái, ít tiếng ồn nhờ cấu tạo ray rãnh 60R2 và hệ kết cấu đường, rồi dừng ở các ga kết nối khu đô thị, du lịch. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ Phú Quốc đang đứng trước áp lực tăng trưởng: lượng khách tăng kéo theo phương tiện cá nhân gia tăng, gây quá tải đường bộ và ảnh hưởng môi trường đô thị. Một hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, dùng năng lượng sạch, kết nối trực tiếp sân bay với khu vực đô thị – du lịch phía nam đảo có vai trò vượt xa yêu cầu phục vụ một sự kiện quốc tế. Nếu được vận hành đúng hướng, LRT có thể giúp đảo ngọc chuyển từ tư duy "mở đường cho xe" sang tư duy "tạo không gian cho người" – nơi giao thông công cộng trở thành xương sống, còn ô tô cá nhân chỉ là bổ trợ.

Có kịp vận hành thương mại trước APEC? Thực tế và điều kiện tiên quyết

Nhìn thuần túy theo tiến độ giấy tờ, việc hoàn tất lắp đặt ray trong 6 tháng, đưa LRT Phú Quốc vào nhóm dự án đường sắt đô thị có tốc độ triển khai nhanh nhất ở Việt Nam là hoàn toàn khả thi. Nhưng công trình hạ tầng không phải là những dòng mốc thời gian trên slideshow, mà là chuỗi quyết định kỹ thuật trong điều kiện tự nhiên phức tạp. Đảo ngọc thời gian qua liên tục mưa lớn, gây ngập úng, cản trở thi công nền đường; tại các đoạn hầm, lớp đất đá quá cứng khiến phương án đóng, ép cừ thép theo thiết kế phải điều chỉnh. Để tuyến LRT sẵn sàng vận hành thương mại đúng thời điểm APEC, ba điều kiện tiên quyết cần được đáp ứng. Một, khâu thi công phải chịu được sức ép tiến độ mà không thỏa hiệp với tiêu chuẩn quốc tế về an toàn, độ êm và tiếng ồn – điều đã được đặt ra khi chọn ray rãnh 60R2. Hai, giai đoạn chạy thử cần đủ dài để kiểm chứng năng lực vận hành, từ hệ thống tín hiệu, điện, đến khả năng xử lý sự cố. Ba, quy hoạch kết nối xe buýt, taxi, bãi đỗ xe quanh các ga phải được triển khai song song, nếu không LRT sẽ trở thành tuyến "đẹp nhưng bất tiện". APEC có thể được xem là cú hích, nhưng tương lai giao thông công cộng Phú Quốc mới là lý do thực sự để lý trí kiên định trước mọi sức ép về thời gian.