Chuẩn bị năm học mới: Khi một bộ sách trở thành nỗi lo của cả gia đình
Chuẩn bị năm học mới là quá trình phụ huynh và học sinh thu xếp sách giáo khoa, dụng cụ, chỗ ở, thiết bị học tập và cả kế hoạch học ngoại ngữ, nhằm bảo đảm con em bước vào trường lớp với đầy đủ điều kiện và kỳ vọng về thành tích. Trưa 11/8, anh Nguyễn Văn Đại ở TPHCM đã đi ba nhà sách vẫn không mua được sách giáo khoa lớp 3 cho con, dù trước đó đã đăng ký mượn sách tại trường nhưng tới giữa tháng 8 vẫn chưa có. Anh phải xin nghỉ làm nguyên ngày để “săn” cho đủ bộ, vì nếu chờ đến 30/8 thì gia đình không kịp bao bọc, chuẩn bị, và việc học của con bị ảnh hưởng. Hình ảnh một người bố bỏ việc trong ngày làm để đi tìm sách không còn cá biệt, mà là dấu hiệu cho thấy áp lực chuẩn bị năm học mới đã vượt xa khuôn khổ vài cuốn sách.
Cơn sốt sách giáo khoa và bài toán cung – cầu bị tính sai
Ở cả thành phố lớn lẫn miền Tây, phụ huynh đang chạy đua với thời gian để gom đủ bộ sách giáo khoa cho con. Ông Nguyễn Minh Tuấn ở phường Sài Gòn dành cả buổi sáng tìm sách lớp 6, mua được sách bài tập nhưng vẫn thiếu toán và ngữ văn tập 1. Tại Cà Mau, gia đình anh Vũ Văn Lương có hai con lớp 6 và 9 chạy khắp nhà sách nhưng bộ sách lớp 9 vẫn thiếu ba môn, còn bộ lớp 6 thiếu bốn môn. Trong khi đó, một doanh nghiệp sách tại Cà Mau cho biết đã lập kế hoạch nhập khoảng 2,8 triệu bản sách giáo khoa, hiện đã phân phối hơn 1,8 triệu bản, đạt khoảng 90% kế hoạch. Sở giáo dục địa phương cũng thông tin các nhà xuất bản đã cung ứng hơn 80% lượng sách theo nhu cầu.
Nghịch lý là số lượng sách trên giấy tờ không hề nhỏ, nhưng phụ huynh vẫn thiếu từng môn lẻ. Lý do một chủ cửa hàng sách ở Cà Mau đưa ra là năm nay cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa, nhu cầu tăng đột biến khiến ngay cả nhà sách lớn cũng không có đủ hàng. Khi sách được chuyển về theo từng đợt, không đồng bộ giữa các đầu sách, phụ huynh muốn mua trọn bộ nên chỉ cần thiếu một, hai cuốn là họ tiếp tục chờ, rồi phản ánh là thiếu sách. Câu chuyện chuẩn bị năm học mới, vì thế, biến thành trò ghép hình căng thẳng: ai chậm tay thì con là người cầm mảnh ghép thiếu trong lớp học.
Từ sách giáo khoa đến ngoại ngữ và chuẩn đầu ra: Phụ huynh không chỉ lo đủ mà còn lo đúng
Trong khi phụ huynh loay hoay với sách giáo khoa, dữ liệu tìm kiếm trên Internet cho thấy mối quan tâm của người Việt trước thềm năm học mới đã mở rộng thành một “chuỗi nhu cầu” liên hoàn: chuẩn bị tài liệu, tìm hiểu ngoại ngữ, chuẩn đầu ra, chỗ ở và lựa chọn thiết bị học tập. Lượng tìm kiếm về “sách giáo khoa” tăng 64% so với cùng kỳ, đạt đỉnh vào cuối tháng 6 – đầu tháng 7, cho thấy nhiều gia đình bắt đầu chuẩn bị năm học mới từ rất sớm chứ không đợi đến sát ngày tựu trường. Song song, nhóm “chuẩn đầu ra đại học” ghi nhận mức tăng 40%, với trọng tâm là chuẩn tiếng Anh và tin học tại các trường kinh tế, kỹ thuật, y và sư phạm.
Ngoại ngữ cho học sinh nổi lên như một ưu tiên mới. Tìm kiếm về “học tiếng Anh” tăng 100% so với cùng kỳ, bật mạnh từ giữa tháng 7 và duy trì ở mức cao đến đầu tháng 8. Không dừng ở đó, “học tiếng Trung” tăng 26%, “học tiếng Hàn” tăng 23% và “học tiếng Nhật” tăng 22%. Một câu nói đáng trích là: “Tìm kiếm về ‘học tiếng Anh’ tăng 100% so với cùng kỳ, thể hiện nhu cầu nâng cao năng lực ngoại ngữ rõ rệt ở học sinh và sinh viên”. Khi cha mẹ không chỉ muốn con có bộ sách giáo khoa đầy đủ, mà còn phải đáp ứng chuẩn đầu ra ngoại ngữ và tin học, thì khái niệm chuẩn bị năm học mới đã chuyển từ “đủ đồ dùng” sang “đủ năng lực đường dài”.
Phòng trọ, laptop và cuộc dịch chuyển sang một mô hình chuẩn bị toàn diện
Mùa tựu trường giờ không chỉ là chuyện cặp sách. Với sinh viên, chuẩn bị năm học mới còn là hành trình rời nhà đến thành phố, tìm chỗ ở và tự trang bị thiết bị học tập. Dữ liệu cho thấy lượng tìm kiếm về “phòng trọ” và “ký túc xá” tăng 90% so với cùng kỳ, trong đó nhiều truy vấn liên quan đến hợp đồng thuê, tiền cọc, giá điện, đăng ký tạm trú và thông tin ký túc xá. Điều này cho thấy phụ huynh và sinh viên không chỉ quan tâm chỗ ngủ, mà còn lo chi phí, thủ tục pháp lý, tính ổn định của môi trường sống. Ở nhóm thiết bị học tập, lượng tìm kiếm “laptop cho sinh viên” tăng 25%, với ưu tiên “laptop sinh viên giá rẻ” và các từ khóa gắn với từng ngành như kinh tế, kỹ thuật, marketing, cơ khí, kiến trúc, công nghệ thông tin và y khoa.
Các truy vấn này chứng tỏ một thực tế: gia đình Việt đang chuyển sang mô hình chuẩn bị năm học mới theo kiểu “full package” – từ sách giáo khoa, chỗ ở, thiết bị học tập đến kỹ năng và chuẩn đầu ra. Áp lực tài chính không được nêu bằng con số, nhưng có thể thấy trong việc phụ huynh phải cân nhắc giữa laptop phù hợp ngành học và khả năng chi trả. Cùng lúc, họ vẫn lo con không bị thiếu sách trong lớp, không thua bạn trong ngoại ngữ, không chệch chuẩn của trường đại học. Sự toàn diện này nghe có vẻ tích cực, nhưng nếu thiếu hỗ trợ chính sách và thông tin minh bạch, nó dễ biến thành vòng xoáy khiến phụ huynh kiệt sức và học sinh nặng gánh.
Kỳ vọng cao, áp lực lớn: Chuẩn bị thế nào để năm học mới bớt căng thẳng?
Từ hình ảnh anh Nguyễn Văn Đại xin nghỉ làm để đi từng nhà sách tìm bộ sách lớp 3 cho con, đến dữ liệu cho thấy người dùng đồng loạt tìm kiếm sách giáo khoa, ngoại ngữ, chuẩn đầu ra, phòng trọ và thiết bị học tập, có thể thấy một mẫu số chung: kỳ vọng của phụ huynh Việt Nam đang ở mức rất cao, và áp lực đi cùng cũng vậy. Phụ huynh lo từ việc “bao tập cho kịp” đến việc con có đạt chuẩn tiếng Anh và tin học để tốt nghiệp hay không. Dù các sở giáo dục cam kết sẽ đôn đốc nhà xuất bản in bổ sung sách, bảo đảm sau ngày 25/8 cung cấp đầy đủ theo số lượng đã đăng ký, tâm lý bất an vẫn còn đó. Thậm chí, dù có chính sách miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn – trả từ tương lai, hiện tại phụ huynh vẫn phải tự xoay xở mỗi mùa tựu trường.
Chuẩn bị năm học mới cần toàn diện, nhưng không nên là cuộc “chạy đua vũ trang” vô tận. Về phía cơ quan quản lý, điều quan trọng là cung ứng sách giáo khoa đúng thời điểm, đồng bộ, tránh đẩy phụ huynh vào thế phải “săn” từng cuốn. Về phía nhà trường, công khai sớm chuẩn đầu ra, yêu cầu về ngoại ngữ cho học sinh, giúp gia đình có lộ trình dài hơi thay vì ôm đồm trong vài tháng cuối. Còn phụ huynh cũng cần phân loại ưu tiên: sách giáo khoa và thiết bị học tập đủ dùng là nền tảng, ngoại ngữ và kỹ năng là đường dài. Một năm học mới sẽ nhẹ nhàng hơn nếu chuẩn bị không bị dẫn dắt bởi nỗi sợ tụt hậu, mà bởi mục tiêu thực tế với sức chịu đựng của cả nhà.
