Ngày Văn hóa Việt Nam: từ một ngày kỷ niệm thành trục chiến lược quốc gia
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp kỷ niệm được tổ chức hằng năm nhằm tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Di sản văn hóa, hướng các hoạt động về cộng đồng dân cư để người dân trực tiếp tham gia sáng tạo, gìn giữ và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Ở góc nhìn chính sách, đây không chỉ là một ngày lễ mới trên lịch, mà là bước thử lửa cho chiến lược lấy văn hóa làm sức mạnh nội sinh của phát triển. Sáng 12/10, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, kết nối tới 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Bà nhấn mạnh năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa, đồng thời là năm đầu tiên tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nên phải "tạo được dấu ấn sâu đậm ngay từ năm đầu tiên". Cách tiếp cận này cho thấy Chính phủ muốn biến một ngày kỷ niệm thành trục kết nối chính sách văn hóa, đoàn kết và phát triển lâu dài.
Gắn văn hóa với đại đoàn kết: lựa chọn mang tính chính trị – xã hội rõ rệt
Việc thiết kế Ngày Văn hóa Việt Nam trong chuỗi "Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết toàn dân tộc" từ 18/11 đến 24/11, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết (18/11) và Ngày Di sản văn hóa (23/11), là một quyết định mang tính chiến lược. Thông điệp rất rõ: văn hóa bồi đắp bản sắc, nuôi dưỡng con người, còn đại đoàn kết tạo nên sức mạnh để các giá trị văn hóa được gìn giữ và lan tỏa. Thay vì tổ chức sự kiện theo lối hành chính, Phó Thủ tướng yêu cầu các hoạt động phải hướng mạnh về cơ sở, lấy xã, phường, thôn, bản, tổ dân phố làm trung tâm, giảm tính hình thức, tăng tương tác và trải nghiệm, bồi đắp tình làng nghĩa xóm và tình đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo. Quan điểm "người dân là chủ thể" – vừa sáng tạo, gìn giữ, vừa thụ hưởng – nếu được thực thi nghiêm túc, sẽ là bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ trong chính sách văn hóa. Tuy nhiên, chính Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra một số bộ, địa phương còn chuẩn bị chưa kỹ, nhận thức chưa sâu, cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng chiến lược và năng lực thực thi vẫn là thách thức lớn.
Quảng Ngãi và bài toán bản sắc gắn với phát triển du lịch văn hóa
Trong bức tranh chung, Quảng Ngãi nổi lên như một địa phương coi Ngày Văn hóa Việt Nam là cơ hội tái định vị bản sắc và phát triển du lịch văn hóa. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, hình thành "Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết tỉnh Quảng Ngãi" diễn ra cao điểm từ 18/11 đến 24/11 trên toàn tỉnh. Điểm nhấn là Liên hoan di sản văn hóa với chủ đề "Âm vang cồng chiêng - Kết nối bản sắc - Lan tỏa giá trị" từ 20/11 đến 23/11 tại phường Kon Tum, tích hợp vinh danh Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, công bố Di tích quốc gia đặc biệt Nhà Ngục Kon Tum, lễ hội đường phố, không gian ẩm thực – OCOP và hoạt động du lịch trải nghiệm. Ở cấp khu dân cư, Ngày hội Đại đoàn kết được gắn với trò chơi dân gian, giới thiệu di sản, nghề truyền thống; mỗi xã, phường được định hướng hình thành hoặc củng cố ít nhất một câu lạc bộ, mô hình văn hóa cộng đồng duy trì sau sự kiện. Nếu làm tốt, Quảng Ngãi có thể biến tuần lễ này thành điểm hẹn thường niên, vừa tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc, vừa tạo sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu, thay vì những lễ hội ngắn hạn thiếu dấu ấn.
Từ chính sách đến đời sống: người dân được hưởng lợi thế nào?
Điểm khác biệt của Ngày Văn hóa Việt Nam năm nay là sự nhấn mạnh đến quyền thụ hưởng văn hóa của người dân, không chỉ trách nhiệm tham gia. Phó Thủ tướng yêu cầu mở rộng tối đa không gian văn hóa, phát huy hệ thống bảo tàng, thư viện, nhà hát, di tích, thiết chế văn hóa – thể thao, điểm du lịch; thực hiện chính sách mở cửa rộng rãi, kéo dài thời gian phục vụ, miễn hoặc giảm phí phù hợp, nhất là trong ngày 24/11. Đây là bước đi mang tính "phá khóa" đối với những không gian văn hóa lâu nay còn đóng kín hoặc hoạt động cầm chừng. Ở Hà Tĩnh, các hoạt động như Chiến dịch "Hành trình trải nghiệm Văn hóa Việt 2026", chương trình nghệ thuật "Mạch nguồn văn hóa - Sức mạnh đoàn kết", tọa đàm về giá trị văn hóa truyền thống… đều được thiết kế theo hướng tăng trải nghiệm tại thiết chế văn hóa và không gian công cộng, hạn chế hành chính hóa, phát huy bản sắc từng địa phương. Nếu các tỉnh khác cũng coi đây là dịp thử nghiệm mô hình mới – từ lễ hội đường phố, không gian đọc sách, đến du lịch trải nghiệm – thì Ngày Văn hóa Việt Nam có thể trở thành "cửa sổ" để người dân tiếp cận văn hóa một cách gần gũi, thường xuyên hơn.
Kết luận: muốn Ngày Văn hóa Việt Nam có sức sống, phải vượt qua tư duy sự kiện
Nhìn tổng thể, chiến lược cho Ngày Văn hóa Việt Nam đang đi đúng hướng: gắn văn hóa với đại đoàn kết toàn dân tộc, đưa hoạt động về cơ sở, mở rộng không gian văn hóa, kết nối với phát triển du lịch văn hóa và di sản. Việc Chính phủ giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoàn thiện hướng dẫn khung hoạt động Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết trước 15/10/2026, cùng yêu cầu các địa phương chuẩn hóa dữ liệu cho Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam để công bố vận hành toàn quốc từ 1/11/2026, cho thấy nỗ lực xây dựng hạ tầng mềm và số cho chính sách văn hóa. Tuy vậy, nguy cơ lớn nhất là mọi thứ dừng lại ở một tuần lễ sôi động rồi trở về nếp cũ. Muốn tạo "dấu ấn sâu đậm" như kỳ vọng, các địa phương phải coi những câu lạc bộ văn hóa cộng đồng, mô hình trải nghiệm, lễ hội gắn với di sản… là cấu phần thường trực của đời sống, chứ không phải "đồ trang trí" cho báo cáo thành tích. Ngày Văn hóa Việt Nam chỉ có sức sống khi người dân mong chờ nó mỗi năm vì thấy mình được lắng nghe, được tham gia và được hưởng lợi rõ ràng từ những thay đổi trong không gian văn hóa quanh mình.
