Đường ven biển Hồ Tràm - Phan Thiết: mắt xích còn thiếu của hành lang phía Nam
Dự án đường ven biển Hồ Tràm - Phan Thiết là đề xuất xây dựng tuyến đường cảnh quan dài khoảng 34 km, 6–8 làn xe, kết nối đoạn còn thiếu của hành lang giao thông ven biển từ TP.HCM qua Hồ Tràm, phía Nam tỉnh Lâm Đồng đến Phan Thiết, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 20.000 tỷ đồng nhằm tăng kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, du lịch ven biển.
Điểm đáng chú ý là đây không phải một dự án giao thông đơn lẻ mà là mảnh ghép còn thiếu trên bản đồ hạ tầng ven biển phía Nam. Liên danh CII - CII PPP - IMIC đề xuất tuyến đường ven biển Hồ Tràm tiếp tục kéo dài qua phía Nam Lâm Đồng rồi nối với Phan Thiết, tạo thành một hành lang giao thông Lâm Đồng liên tục thay vì các đoạn rời rạc hiện nay. Quan điểm nên ủng hộ hay dè chừng dự án 20.000 tỷ đồng này vì thế phải đặt trong bối cảnh chiến lược: hoặc khu vực chấp nhận tiếp tục bị chia cắt, hoặc mạnh dạn hình thành một trục ven biển mới đối trọng với Quốc lộ 1 và cao tốc Bắc – Nam.
Quy mô, cấu trúc tuyến và tham vọng tổ chức lại không gian phát triển
Theo đề xuất, tuyến dài khoảng 34 km, mặt cắt 6–8 làn, tốc độ thiết kế 60–80 km/h, chia làm hai đoạn: 18 km từ điểm nối đường Lý Thái Tổ đến khu vực giáp ranh phường Phước Hội – xã Sơn Mỹ và 16 km còn lại đến Quốc lộ 55, khu vực giáp ranh TP.HCM. Trong tổng chiều dài này, khoảng 16,4 km trùng với hai dự án đầu tư công chuẩn bị triển khai, gồm đường trục ven biển Tân Thắng – Thắng Hải và đường ven biển La Gi, xã Tân Hải – phường La Gi, nên phần thực sự còn thiếu chỉ khoảng 17,6 km.
Điều đó cho thấy đây không phải một tuyến đường hoàn toàn mới, mà là nỗ lực nối các mảnh hạ tầng ven biển đang dở dang thành một hệ thống thống nhất. Tham vọng còn lớn hơn: tuyến được định vị như trục tổ chức lại không gian phía Nam Lâm Đồng, mở thêm quỹ đất đô thị, thương mại – dịch vụ thay vì dồn tất cả giá trị vào dải đất sát biển. Quan điểm này hợp lý: nếu đường ven biển chỉ phục vụ xe chạy dọc bờ biển mà không kéo được đô thị và công nghiệp vào sâu đất liền, địa phương sẽ tự làm hẹp biên độ phát triển của mình.
Tài chính và mô hình PPP: cơ hội hay rủi ro cho ngân sách và đất đai?
Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 20.000 tỷ đồng. Liên danh CII đề xuất thực hiện theo hình thức PPP, hợp đồng BT, với phương án thanh toán bằng quỹ đất khoảng 500 ha dọc tuyến đường ven biển. Về tài chính, nhà đầu tư dự kiến sử dụng khoảng 17.000 tỷ đồng vốn vay ngân hàng, tương đương 85% tổng mức đầu tư. Một phát biểu đáng trích dẫn là: "Dự án dự kiến huy động khoảng 17.000 tỷ đồng vốn vay ngân hàng, tương đương 85% tổng mức đầu tư".
Đây chính là điểm khiến dự án 20.000 tỷ đồng vừa hấp dẫn vừa đáng lo. Trên giấy tờ, địa phương có hạ tầng hiện đại mà không phải bỏ nhiều tiền mặt, đổi lại là quỹ đất ven biển – loại tài sản quý nhất hiện nay. Nhưng mức sử dụng vốn vay 85% đặt ra câu hỏi: nếu thị trường bất động sản chậm lại, dòng tiền trả nợ sẽ đến từ đâu? Ngoài ra, dùng 500 ha đất để thanh toán cho đường ven biển Hồ Tràm – Phan Thiết buộc tỉnh phải cân nhắc kỹ giá trị cơ hội: đất đó lẽ ra có thể trở thành khu công nghiệp, đô thị hoặc được đấu giá công khai. Nếu quản trị PPP không chặt, dự án hạ tầng giao thông có thể biến thành cuộc chơi phân lô địa tô.
Hành lang giao thông Lâm Đồng trong chiến lược ven biển phía Nam
Theo nghiên cứu của liên danh, khu vực ven biển từ TP.HCM đến Phan Thiết đang có cơ hội hình thành một hành lang giao thông mới, nhưng còn phần kết nối chưa hoàn chỉnh qua phía Nam Lâm Đồng. Từ phía Hồ Tràm, đường ven biển đang được đầu tư về phía giáp ranh Lâm Đồng; ở hướng Phan Thiết, tuyến đã kéo tới Mũi Kê Gà, đoạn Mũi Kê Gà – nút Ngô Đức Tốn – Lý Thái Tổ cũng đang triển khai. Nếu khép kín phần còn lại, hành lang này sẽ tạo trục kết nối liên tục từ TP.HCM qua Hồ Tràm, phía Nam Lâm Đồng đến Phan Thiết.
Theo lãnh đạo tỉnh, hoàn thiện mạng lưới đường cảnh quan ven biển phía Nam được kỳ vọng rút ngắn và tăng khả năng kết nối giao thông, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và du lịch ven biển, tạo thêm động lực tăng trưởng cho khu vực phía Nam tỉnh. Nói cách khác, đây là đòn bẩy để Phan Thiết hạ tầng giao thông không còn phụ thuộc chủ yếu vào Quốc lộ 1 và cao tốc, mà có thêm trục ven biển gắn du lịch – đô thị – cảng biển. Vấn đề không còn là “có cần” hành lang giao thông Lâm Đồng ven biển hay không, mà là thiết kế thế nào để lợi ích kết nối vùng lớn hơn chi phí đất đai và môi trường.
Quy hoạch, pháp lý và bài kiểm tra minh bạch cho liên danh CII
Buổi làm việc chiều 21/8 giữa liên danh và lãnh đạo tỉnh ghi nhận nhiều yêu cầu thận trọng. Cơ quan chuyên môn đề nghị nhà đầu tư làm rõ khả năng huy động vốn, khả năng cấp tín dụng và tính khả thi của phương án tài chính. Sở Tài chính Lâm Đồng đánh giá hướng tuyến cơ bản phù hợp Quy hoạch tỉnh 2021–2030, tầm nhìn 2050, nhưng khoảng 5 km đi qua Khu công nghiệp Sơn Mỹ chưa có trong quy hoạch, cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải yêu cầu rà soát kỹ quy hoạch, hướng tuyến, phương thức đầu tư, nguồn vốn, quỹ đất thanh toán, bảo đảm công khai, minh bạch. UBND tỉnh dự kiến cho phép nhà đầu tư lập đề xuất chủ trương đầu tư trong 4 tháng; nếu suôn sẻ, thủ tục pháp lý có thể hoàn tất giai đoạn 10/2026–12/2027, khởi công tháng 1/2028 và xây dựng khoảng 24 tháng. Điều này cho thấy dự án còn cả một “bài thi” dài về pháp lý và lựa chọn nhà đầu tư theo Luật PPP, Luật Đấu thầu. Ủng hộ đường ven biển Hồ Tràm – Phan Thiết không đồng nghĩa chấp nhận mọi đề xuất; ngược lại, đây là cơ hội để Lâm Đồng kiểm chứng năng lực và sự minh bạch của liên danh CII trước khi đặt cược quỹ đất và tương lai hành lang ven biển phía Nam.
