Một dự án 34km nhưng tham vọng tái định hình không gian ven biển
Dự án đường ven biển Lâm Đồng dài khoảng 34km, rộng 6–8 làn xe, tổng vốn đề xuất 20.000 tỷ đồng, là một tuyến hạ tầng giao thông ven biển mang tham vọng hoàn thiện hành lang kết nối Hồ Tràm – phía Nam Lâm Đồng – Phan Thiết và tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế ven bờ khu vực này. Đây không chỉ là một tuyến đường mới trên bản đồ giao thông, mà là phép thử lớn cho mô hình dự án PPP 20000 tỷ kiểu BT thanh toán bằng quỹ đất khoảng 500ha dọc tuyến. Liên danh CII – CII PPP – IMIC đang đặt cược rằng một trục ven biển hiện đại, tốc độ 60–80km/h, có thể kéo đô thị, công nghiệp và du lịch rời khỏi tình trạng manh mún, phụ thuộc vài dải đất sát biển. Câu hỏi là: lợi ích tích lũy cho vùng có đủ lớn để biện minh cho rủi ro tài chính và quy hoạch hay không?
PPP kiểu BT và bài toán 20.000 tỷ đồng vốn vay 85%
Cốt lõi tài chính của dự án PPP 20000 tỷ này là hợp đồng BT: nhà đầu tư bỏ vốn làm đường, Nhà nước thanh toán bằng quỹ đất khoảng 500ha ven tuyến. Theo đề xuất, khoảng 17.000 tỷ đồng sẽ là vốn vay ngân hàng, tương đương 85% tổng mức đầu tư – một tỷ lệ cho thấy mức độ phụ thuộc rất cao vào tín dụng. Cơ quan chuyên môn vì vậy đã yêu cầu làm rõ khả năng huy động vốn và cấp tín dụng, cũng như tính khả thi của phương án tài chính. Đây là điểm nhạy cảm: nếu dòng tiền từ khai thác đất không đúng như kỳ vọng, rủi ro dồn vào cả ngân hàng, nhà đầu tư và ngân sách. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Dự án dự kiến sử dụng khoảng 17.000 tỷ đồng vốn vay ngân hàng, tương đương 85% tổng mức đầu tư”. Một mô hình tài chính mỏng biên an toàn luôn đặt ra câu hỏi: ai thực sự gánh lỗ nếu thị trường bất động sản chững lại?
Kết nối Hồ Tràm – Phan Thiết: hành lang giao thông hay trục đô thị mới?
Liên danh CII nhìn tuyến đường ven biển Lâm Đồng như mắt xích còn thiếu để kết nối Hồ Tràm với Phan Thiết, tạo nên hành lang liên tục từ TP.HCM – Hồ Tràm – phía Nam Lâm Đồng – Phan Thiết. Theo nghiên cứu sơ bộ, khu vực ven biển này đang đứng trước cơ hội hình thành một trục giao thông mới, nhưng phần qua phía Nam Lâm Đồng vẫn chưa hoàn chỉnh. Chính ở chỗ trống đó, dự án được định vị như trục tổ chức lại không gian: hạ tầng giao thông ven biển không chỉ để rút ngắn quãng đường, mà để kéo đô thị, thương mại – dịch vụ, du lịch ra khỏi dải đất hẹp sát biển. Một số đoạn tuyến được tính toán chạy gần phía biển hơn để mở thêm quỹ đất cho đô thị và tiện ích công cộng. Nếu làm tốt quy hoạch hai bên tuyến, đây có thể là “xương sống” cho một chuỗi đô thị ven bờ mới, thay vì chỉ là con đường chạy dọc biển để ngắm cảnh.
Lợi ích kinh tế ven bờ: cơ hội không tự đến nếu thiếu kỷ luật quy hoạch
Lãnh đạo tỉnh đặt kỳ vọng tuyến đường cảnh quan ven biển phía Nam sẽ tăng khả năng kết nối giao thông, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và du lịch ven biển, tạo thêm động lực tăng trưởng cho khu vực phía Nam Lâm Đồng. Nói cách khác, đây là dự án kết nối Hồ Tràm Phan Thiết nhưng mục tiêu sâu xa là phát triển kinh tế ven bờ. Tuy nhiên, khoảng 16,4km tuyến đề xuất trùng với hai dự án đầu tư công chuẩn bị triển khai; chiều dài thực sự còn lại chỉ khoảng 17,6km. Điều này đặt ra câu hỏi: phần “giá trị gia tăng” của dự án nằm ở đâu – ở đoạn tuyến mới hay ở quỹ đất hai bên? Khoảng 5km tuyến đi qua Khu công nghiệp Sơn Mỹ hiện chưa có trong quy hoạch tỉnh, buộc các bên phải điều chỉnh quy hoạch liên quan. Nếu kỷ luật quy hoạch không đủ chặt, nguy cơ lớn nhất là hạ tầng giao thông ven biển bị băm nát bởi phân lô, khu nghỉ dưỡng rời rạc, còn lợi ích cộng đồng thì mờ nhạt.
Mốc 2028: tham vọng có kịp với tiến độ pháp lý và minh bạch?
Về tiến độ, UBND tỉnh dự kiến cho phép nhà đầu tư lập đề xuất chủ trương đầu tư trong 4 tháng sau buổi làm việc gần nhất. Theo kế hoạch sơ bộ, các thủ tục pháp lý có thể hoàn tất từ 10/2026 đến 12/2027, dự án khởi công tháng 1/2028 và thi công khoảng 24 tháng. Song song, lãnh đạo tỉnh yêu cầu toàn bộ quá trình nghiên cứu, đề xuất, lựa chọn nhà đầu tư phải công khai, minh bạch, đúng Luật PPP và Luật Đấu thầu. Đây là điểm then chốt: nếu quy trình lựa chọn nhà đầu tư chỉ mang tính hình thức, dự án PPP 20000 tỷ sẽ khó nhận được sự đồng thuận xã hội. Quan trọng hơn, sự hấp dẫn của tuyến đường ven biển Lâm Đồng không nằm ở những bản vẽ viễn cảnh, mà ở việc nó có thực sự rút ngắn thời gian di chuyển, mở ra cơ hội kinh tế ven bờ cho người dân địa phương và không biến quỹ đất 500ha thành “cuộc chơi” của số ít. Mốc 2028 vì thế là phép thử cho cả năng lực quản trị lẫn ý chí cải thiện hạ tầng giao thông ven biển của địa phương.
