Kỳ thi vào lớp 10 chỉ còn hai môn: Thay đổi nhỏ, ý nghĩa lớn
Kỳ thi vào lớp 10 là kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập nhằm phân loại, tuyển chọn học sinh sau khi tốt nghiệp THCS, và hiện đang được Bộ Giáo dục đề xuất cải cách thi cử theo hướng chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như trước.Đề xuất mới cho kỳ thi vào lớp 10 công lập là bỏ môn thi thứ ba, giữ lại hai môn Toán và Ngữ văn, giảm số bài thi từ ba xuống hai. Nội dung này nằm trong dự thảo lần 1 quy chế tiếp nhận và tuyển sinh đầu cấp, đang được Bộ gửi một số địa phương để lấy ý kiến, sau đó mới tiếp tục chỉnh sửa và công bố rộng rãi. Nói cách khác, đây chưa phải quy định chính thức, nhưng là tín hiệu rõ ràng cho một đợt cải cách thi cử, chạm trực tiếp đến chiến lược học tập của học sinh lớp 9.
Vì sao Bộ muốn bỏ môn thứ ba: Giảm áp lực, tránh học lệch?
Theo dự thảo, nếu tổ chức thi tuyển sinh lớp 10, học sinh chỉ làm hai bài thi Toán và Ngữ văn, nội dung nằm trong chương trình THCS, thời gian mỗi môn 120 phút hoặc riêng Toán có thể là 90 phút. Đề xuất này được kỳ vọng giảm áp lực ôn luyện và hạn chế tình trạng học lệch theo môn thi thứ ba. Thực tế lâu nay, việc địa phương chỉ công bố môn thứ ba (thường là Tiếng Anh) sau khi năm học đã tiến khá xa khiến học sinh phải ôn trải rộng, luôn trong trạng thái “phòng thủ” nhiều môn cùng lúc. Trong bối cảnh tỷ lệ đỗ vào lớp 10 khoảng 79,3% trên khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS và gần 1,2 triệu suất lớp 10, kỳ thi này vốn đã là một cuộc cạnh tranh căng thẳng, nên tinh giản cấu trúc là bước đi hợp lý.
Tác động tới chiến lược ôn tập: Học sinh có thực sự nhẹ gánh?
Nếu thi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn Toán và Ngữ văn, khối lượng ôn tập của học sinh lớp 9 chắc chắn thay đổi: thay vì phải vừa hoàn thành chương trình chính khóa, vừa “gồng” thêm một môn thi thứ ba, các em có thể tập trung sâu hơn vào hai môn nền tảng. Việc không còn phải chờ địa phương công bố môn thứ ba cũng giúp phụ huynh và học sinh chủ động hơn trong kế hoạch học tập, không phải chạy nước rút cho một môn “bất ngờ” vào cuối năm. Tuy vậy, nếu chỉ dồn hết sức cho Toán và Ngữ văn, nguy cơ lệch sang hai môn này lại tăng lên. Một số gia đình có thể cắt giảm thời gian, đầu tư cho các môn khác như Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý vì “không thi thì không cần căng”, khiến mục tiêu giáo dục toàn diện bị đe dọa nếu nhà trường không đánh giá thường xuyên nghiêm túc.
Áp lực vẫn còn vì chỗ học có hạn: Hà Nội là ví dụ điển hình
Nhìn vào các con số, có thể thấy giảm môn thi không đồng nghĩa với giảm cạnh tranh. Năm 2026, riêng Hà Nội có gần 125.000 thí sinh dự thi lớp 10 công lập, trong khi chỉ tiêu các trường công lập không chuyên chỉ khoảng 79.533–81.448 suất. Ở những địa phương như Hà Nội và TP.HCM, nhu cầu vào trường công lớn hơn nhiều so với số chỗ học. Với bài toán này, hai hay ba môn thi chỉ là cách phân loại khác nhau, còn áp lực “có suất” thì vẫn nguyên vẹn. Chính vì vậy, các chuyên gia nhấn mạnh: giảm còn hai môn Toán và Ngữ văn có thể hạ áp lực ôn luyện, nhưng không thể tự làm giảm tỷ lệ cạnh tranh nếu số học sinh muốn vào THPT công lập vẫn vượt xa khả năng đáp ứng. Nếu không mở rộng mạng lưới trường lớp, mọi cải cách thi cử sẽ chỉ là “giảm đau” tạm thời.
Phụ huynh, học sinh nên chuẩn bị thế nào trong giai đoạn chuyển tiếp?
Hiện phương án bỏ môn thi thứ ba mới chỉ ở dạng dự thảo lần 1, được gửi một số địa phương và còn tiếp tục chỉnh sửa trước khi lấy ý kiến rộng rãi. Nghĩa là trong ngắn hạn, học sinh lớp 9 vẫn phải theo dõi sát thông báo từ Sở Giáo dục địa phương. Trong giai đoạn chuyển tiếp, phụ huynh nên xây dựng chiến lược học tập hai lớp: một kịch bản nếu thi ba môn, một kịch bản nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn. Dù phương án nào được chọn, Toán và Ngữ văn chắc chắn là “trục chính” nên cần được ưu tiên ổn định, không học tủ, không học mẹo. Đồng thời, gia đình không nên bỏ bê các môn khác vì kết quả tuyển sinh lớp 10 chỉ là một lát cắt, trong khi năng lực lâu dài của con còn gắn với ngoại ngữ, khoa học, kỹ năng nghề nghiệp và cả khả năng học tiếp các hệ khác như giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên.
