Tuần Sân khấu Việt Nam tại Paris: một tuần để nhìn lại bản sắc qua ánh mắt quốc tế
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Paris là sự kiện văn hóa Việt diễn ra trong bảy ngày, quy tụ múa rối nước, tuồng, chèo, cải lương, múa đương đại và kịch nói, nhằm giúp công chúng Pháp, du khách quốc tế và cộng đồng người Việt ở châu Âu tiếp cận tâm hồn, lịch sử và bản sắc Việt Nam thông qua ngôn ngữ sân khấu giàu cảm xúc. Đây không chỉ là một tuần lễ biểu diễn, mà là một tuyên bố đầy tự tin: sân khấu Việt Nam đủ chiều sâu và sức sáng tạo để bước ra những sân khấu nghệ thuật danh tiếng của Paris, đối thoại bình đẳng với bạn bè quốc tế.
Điều đáng nói là sự kiện không được tổ chức như một “lễ hội trình diễn cho có mặt”, mà được hoạch định rất rõ như một hoạt động ngoại giao văn hóa, nhấn mạnh chủ đề “Những cuộc gặp gỡ – Rencontre” để khẳng định nghệ thuật có thể làm được những điều mà các hội nghị hay diễn đàn khó làm: tạo đồng cảm và hiểu biết thông qua câu chuyện, nhân vật và cảm xúc trên sân khấu.
Lịch trình 24–31/10: Paris biến thành một sân khấu lớn của Việt Nam
Điểm mạnh nhất của Tuần Sân khấu Việt Nam là cách tổ chức như một hành trình nghệ thuật xuyên thành phố: từ Quảng trường Bastille đến Nhà hát Marigny, Le Grand Rex, Le Carreau du Temple và Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp, mỗi ngày một không gian, một ngôn ngữ sân khấu khác nhau. Chương trình diễn ra từ 24–31/10 với chủ đề “Những cuộc gặp gỡ – Rencontre”, không giấu tham vọng biến Paris thành nơi thử lửa bản sắc sân khấu Việt Nam trước khán giả quốc tế khó tính.
Tuần lễ mở màn bằng hoạt động quảng bá và trình diễn múa rối nước tại Quảng trường Bastille và Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp, dùng hình ảnh mặt nước, con rối gỗ và âm nhạc dân gian để kể những câu chuyện làng quê Việt giữa lòng châu Âu. Sau đó là lễ khai mạc chính thức ngày 26/10 tại Nhà hát Marigny với vở kịch kinh điển “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ do đạo diễn Pháp Anne Bouvier dàn dựng cùng các nghệ sĩ Nhà hát Tuổi trẻ – một lựa chọn cho thấy Việt Nam sẵn sàng để kịch nói Việt Nam bước ra khỏi vùng an toàn, đặt mình trong thử nghiệm quốc tế.
Múa rối nước, tuồng, chèo, cải lương: di sản bước lên tuyến đầu du lịch văn hóa
Việc đưa múa rối nước đến Quảng trường Bastille không chỉ là một điểm nhấn nghệ thuật; đó là cách Việt Nam khẳng định sản phẩm du lịch văn hóa Paris hoàn toàn có thể mang đậm dấu ấn Đông Nam Á mà vẫn hấp dẫn khán giả châu Âu. Múa rối nước – loại hình dân gian nơi sân khấu, âm nhạc và ký ức văn hóa hòa quyện – xuất hiện ngay những ngày đầu như một “lời chào” giàu chất thơ về nông thôn Bắc Bộ. Nhìn từ góc độ du lịch văn hóa, khán giả đến Paris thời điểm này không chỉ tham quan bảo tàng, nhà thờ, mà có thêm lựa chọn trải nghiệm múa rối nước Paris như một cửa ngõ tinh tế dẫn vào thế giới tâm thức Việt.
Quan trọng hơn, chương trình được thiết kế để không tôn vinh một loại hình đơn lẻ. Tuồng, chèo, cải lương cùng bước lên sân khấu quốc tế, đi từ “Từ truyền thống đến đương đại” tại Nhà hát Le Grand Rex, dẫn khán giả qua lớp lang từ múa đương đại đến các di sản sân khấu truyền thống. Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, việc giới thiệu từ múa rối nước, tuồng, chèo, cải lương đến kịch nói và múa cho thấy chủ ý phác họa một Việt Nam vừa giàu truyền thống, vừa không ngừng sáng tạo. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan: thay vì đóng khung mình trong hình ảnh “đất nước cổ truyền”, Việt Nam dùng chính di sản để kể câu chuyện hiện đại hóa.
Kịch nói Việt Nam và những cuộc gặp gỡ sáng tạo với nghệ sĩ Pháp
Nếu múa rối nước và sân khấu truyền thống là phần “căn cước”, thì kịch nói Việt Nam trong Tuần Sân khấu lại là phần bản lĩnh hội nhập. “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” không phải một lựa chọn an toàn: đây là tác phẩm chứa đựng nhiều tầng triết lý về thân phận con người, được đạo diễn Pháp Anne Bouvier tiếp cận dưới góc nhìn mới, tạo nên cuộc đối thoại giữa ngôn ngữ sân khấu Việt và phương pháp dàn dựng châu Âu. Việc một tác phẩm kinh điển của Lưu Quang Vũ được dựng lại tại Nhà hát Marigny cho thấy Việt Nam không muốn chỉ mang “đặc sản diễn xong rồi thôi”, mà muốn cùng bạn bè quốc tế làm mới di sản, kiểm nghiệm sức sống của kịch nói Việt Nam trên thị trường nghệ thuật rộng hơn.
Không dừng ở đó, chương trình “Trương Chi” do các nghệ sĩ Pháp của đoàn kịch Winterreise dàn dựng, kể lại câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ sân khấu của họ. Điều này phá vỡ mô hình “Việt Nam biểu diễn, Pháp xem”, thay bằng một cấu trúc đối thoại nơi nghệ sĩ Pháp tiếp nhận chất liệu Việt Nam và chuyển hóa. Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, đây là một thử nghiệm có ý nghĩa trong giao lưu và hợp tác sáng tạo, giúp hai bên hiểu sâu hơn về ngôn ngữ sân khấu, khác biệt và điểm tương đồng trong cảm nhận nghệ thuật. Ở tầm nhìn rộng, những cuộc gặp gỡ như vậy mở ra khả năng xây dựng các dự án đồng sáng tạo – điều mà du lịch văn hóa lẫn ngành sân khấu đều đang rất cần.
Ý nghĩa ngoại giao văn hóa và cơ hội cho du khách quốc tế
Đằng sau lịch diễn dày đặc, Tuần Sân khấu Việt Nam được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Bộ Ngoại giao xác định rõ là hoạt động ngoại giao văn hóa gắn với mốc 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Pháp và 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO. Việc chọn Paris – thủ đô đối tác chiến lược toàn diện và nơi đặt trụ sở UNESCO – cho thấy tham vọng đưa sức mạnh mềm Việt Nam ra thế giới từ một trung tâm nghệ thuật toàn cầu. Khi sân khấu trở thành công cụ đối ngoại, mỗi vở diễn không chỉ giải trí khán giả, mà còn làm nhiệm vụ kể chuyện về một Việt Nam giàu bản sắc, năng động, sáng tạo, tự tin hội nhập.
Ở góc độ du khách, đây là một cơ hội hiếm: trong một tuần du lịch văn hóa Paris, người xem có thể đi từ mặt nước múa rối, không gian huyền thoại tuồng, tiếng hát chèo, cải lương đến ngôn ngữ kịch nói và múa đương đại Việt Nam. Với cộng đồng người Việt tại Pháp, tuần lễ trở thành dịp kết nối với quê hương, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc và gắn bó giữa các thế hệ với đất nước. Kết lại, có thể nói nếu bỏ lỡ Tuần Sân khấu Việt Nam, du khách quốc tế đã bỏ lỡ một trong những “cửa sổ” hiếm hoi để nhìn vào tâm hồn Việt Nam không qua thống kê và khẩu hiệu, mà qua nước mắt, tiếng cười và những cuộc gặp gỡ trên sân khấu.
