Tiến độ cao chưa đồng nghĩa trường đã sẵn sàng
Trường nội trú liên cấp là mô hình trường học kết hợp việc dạy học với ăn ở tập trung, nhằm phục vụ học sinh tại những địa bàn vùng cao, biên giới còn cách trở. Vì vậy, hoàn thành khối lượng xây dựng mới chỉ là một phần của đích đến: công trình phải đủ hạng mục, an toàn và có thể vận hành đồng bộ.
Nghệ An khởi công 10 trường nội trú liên cấp giai đoạn 1 vào đầu tháng 11/2025. Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án xây dựng dân dụng và công nghiệp tỉnh, khối lượng tại 10 dự án đạt 85–99% giá trị hợp đồng: Tri Lễ đạt 99%, Anh Sơn 97%, Môn Sơn và Quế Phong 95%, Hạnh Lâm và Na Ngoi 92%, Bắc Lý 90%, còn Keng Đu, Tam Thái và Nhôn Mai cùng đạt 85%.
Bức tranh tiến độ ấy đáng ghi nhận, nhưng không nên nhầm phần trăm hợp đồng với khả năng đón học sinh. Bảy trong 10 trường đã đưa một phần học sinh đến cơ sở mới sau khai giảng; ba trường Keng Đu, Tam Thái và Nhôn Mai vẫn dạy tại trường cũ, dự kiến hoàn thiện toàn bộ vào cuối năm 2026. Với trường học Nghệ An ở vùng biên, chất lượng chỉ được kiểm chứng khi học sinh có thể học, ăn ở và sinh hoạt an toàn tại cùng một nơi.
Địa hình và nguồn lực làm công trường thêm chật vật
Khó khăn của việc xây trường vùng biên không nằm ở một nút thắt đơn lẻ. Công tác chuẩn bị chậm hơn hai tháng; việc khảo sát và chọn mặt bằng đủ diện tích tối thiểu 5ha phức tạp; trong khi vật liệu khan hiếm, nhân công thiếu và đường miền núi xuống cấp sau mưa bão năm 2025 khiến vận chuyển kéo dài. Khi điện yếu hoặc mất vào giờ cao điểm, địa chất phức tạp và một số nơi phải chờ kết thúc năm học mới thi công, áp lực tiến độ càng dồn lên nhà thầu.
Tại Nhôn Mai, Keng Đu và Tam Thái, địa hình, vận chuyển khó khăn và vướng mắc phát sinh tiếp tục gây sức ép. Mưa lớn làm sạt lở taluy, kéo dài thời gian khắc phục; thời tiết thất thường khiến công việc bị gián đoạn. Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai Mạc Văn Nguyên cho biết việc hạ mặt bằng gặp sạt lở, mưa nắng khó lường, còn đường đưa vật liệu đến công trường xa và khó đi. Thiếu vật liệu xây dựng và nhân lực trong bối cảnh ấy không chỉ làm chậm một hạng mục mà có thể ảnh hưởng cả chuỗi bàn giao.
Gỡ nút thắt bằng phối hợp, không đánh đổi an toàn
Nghệ An đã lập Ban Chỉ đạo, phân công theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Ban Quản lý dự án tổ chức cao điểm “90 ngày đêm thi công”; Bộ đội Biên phòng tỉnh ra quân hỗ trợ xây trường tại các xã biên giới ngày 24/7. Tỉnh cũng điều chỉnh quy hoạch một số dự án để ứng phó sạt lở, đồng thời kiểm soát nguồn cung và giá vật liệu. Ở Nhôn Mai, chính quyền huy động dân quân, công an và đoàn thanh niên góp ngày công. Đây là những cách làm thiết thực, nhưng tăng tốc chỉ có ý nghĩa khi đi kèm giám sát chất lượng và an toàn.
Theo Giám đốc Ban Quản lý dự án Vương Đình Nhuận, thời gian tới tỉnh yêu cầu nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc, tổ chức tăng ca, tăng kíp phù hợp thời tiết và mặt bằng; đồng thời hoàn thiện thoát nước, sân đường, hàng rào, các hạng mục phụ trợ và lập đường găng chi tiết, gắn trách nhiệm cho từng bên. Cách điều hành này cần được duy trì đến khi từng công trình thực sự bàn giao được, thay vì dừng ở việc đẩy nhanh phần xây thô.
Bàn giao phải đi cùng điều kiện vận hành
Thực tế tại Hạnh Lâm cho thấy khoảng cách giữa có cơ sở mới và vận hành tập trung còn lớn: trong tổng số 2.093 học sinh, mới 249 em thuộc tám lớp khối 4 và 5 học tại đây, số còn lại vẫn phân tán ở năm điểm trường cũ. Nhà ăn, khu ký túc, nhà đa chức năng và cầu thang nối các dãy nhà trung học cơ sở chưa hoàn tất. Giáo viên vì thế vẫn phải dạy, quản lý học sinh và duy trì sinh hoạt ở nhiều địa điểm, trong điều kiện thiếu ổn định.
Tại Bắc Lý, khoảng 307 học sinh trung học cơ sở đã nội trú ở cơ sở mới, nhưng các nhà nội trú dành cho giáo viên và học sinh, sân bóng, nhà đa năng còn dang dở. Khu nội trú chưa có bờ bao khiến quản lý và bảo đảm an toàn trở nên khó khăn. Bởi vậy, ưu tiên cuối chặng không thể chỉ là hoàn thành xây dựng: phải nghiệm thu các hạng mục học tập, ăn ở, thoát nước, hàng rào và hạ tầng phụ trợ theo thứ tự phục vụ vận hành. Nghệ An đã vượt qua nhiều trở ngại, nhưng chỉ khi các trường hoạt động đồng bộ, khoản đầu tư này mới thực sự cải thiện đời sống học tập của học sinh vùng biên.
