Tiến độ không chỉ nằm trên bản báo cáo
Xây trường nội trú liên cấp là quá trình xây dựng đồng bộ nơi học tập, ăn ở và sinh hoạt cho học sinh, đòi hỏi công trình không chỉ hoàn thành phần thô mà còn sẵn sàng vận hành đầy đủ. Bởi vậy, tiến độ cao trên giấy chưa đủ bảo đảm học sinh sớm được học tập tập trung. Nghệ An khởi công 10 trường giai đoạn 1 vào đầu tháng 11/2025. Đến thời điểm báo cáo, khối lượng tại các dự án đạt khoảng 85–99% giá trị hợp đồng, nhưng ba trường Keng Đu, Tam Thái và Nhôn Mai dự kiến phải đến cuối năm 2026 mới hoàn thiện toàn bộ; học sinh vẫn học tại cơ sở cũ. Khoảng cách giữa tỷ lệ thi công và khả năng vận hành là lời nhắc rằng chất lượng bàn giao quan trọng không kém tốc độ xây dựng. Với mô hình nội trú, thiếu một khu ký túc, nhà ăn hay hạng mục kết nối cũng có thể khiến trường chưa thể đón học sinh đồng bộ. Đánh giá tiến độ vì thế cần nhìn vào khả năng sử dụng thực tế, thay vì chỉ đếm phần trăm khối lượng.
Nghệ An: khởi đầu muộn, nhiều nút thắt nối tiếp
Ở Nghệ An, áp lực bắt đầu trước khi máy móc vào công trường. Việc bàn giao dự án giữa các cơ quan chậm hơn hai tháng so với cả nước; tiếp đó là khó khăn khảo sát, chọn vị trí đủ diện tích tối thiểu 5 ha, thiếu vật liệu xây dựng, khan hiếm nhân công và đường miền núi xuống cấp sau mưa bão năm 2025, gây trở ngại cho vận chuyển. Những vướng mắc ấy không khép lại khi chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Ngày 19/3/2026, cả 11 dự án trường nội trú liên cấp giai đoạn 2 khởi công; mặt bằng đã được bàn giao, nhưng các công trình mới ở bước đầu như san nền, đào móng. Nhu cầu vật liệu tăng khi địa phương đồng thời triển khai nhiều dự án đầu tư công và ngoài ngân sách, trong khi nguồn cung tại miền Tây tỉnh, nhất là các xã biên giới, vốn thiếu hụt. Kế hoạch đặt mục tiêu hoàn thành 11 trường trước ngày 30/8/2027. Mốc này chỉ khả thi nếu nguồn vật liệu và nhân lực theo kịp nhịp thi công, thay vì để nhà thầu liên tục chờ nguồn cung.
Lào Cai: sức ép giá cả đi cùng mặt bằng
Tại Lào Cai, bốn công trình đối diện đồng thời với giá vật liệu xây dựng tăng và vướng mắc về mặt bằng. Trường Bản Lầu, khởi công tháng 3/2026 với tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng, cho thấy quy mô công việc lớn: san gạt mặt bằng, xây các khối nhà và hoàn thiện khu học tập, nội trú, nhà ăn cùng công trình phục vụ giáo viên. Nhà thầu đã huy động gần 50 phương tiện, máy móc và khoảng 40 công nhân để san gạt, làm kè. Tuy nhiên, giá xăng dầu tăng làm chi phí vận hành thiết bị nặng hơn, đồng thời đẩy giá sắt, thép, gạch lên cao. Đây là sức ép khác với tình trạng thiếu nguồn cung nổi bật ở Nghệ An: vật liệu có thể tìm được nhưng giá tăng vẫn làm kế hoạch thi công và chi phí dự án thêm căng thẳng. Chủ đầu tư đánh giá khối lượng tại cả bốn công trình cơ bản đáp ứng tiến độ. Dù vậy, đánh giá ấy cần tiếp tục được kiểm chứng bằng việc tháo gỡ vướng mặt bằng và hoàn thành các hạng mục đúng hạn.
Huy động máy móc là cần thiết, nhưng chưa đủ
Các đơn vị thi công tại Lào Cai đang tập trung nhân lực, máy móc để đẩy nhanh tiến độ, hướng tới đưa công trình vào sử dụng trước năm học 2027–2028. Với trường Bản Lầu, mục tiêu là đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt của khoảng 980 học sinh thuộc 28 lớp, nên chậm trễ không chỉ là vấn đề của nhà thầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thời điểm học sinh có thể sử dụng cơ sở mới. So sánh hai địa phương cho thấy cùng một đích đến nhưng trở lực khác nhau: Nghệ An chịu sức ép từ khâu chuẩn bị chậm, thiếu vật liệu và nhân công, đường sá khó vận chuyển; Lào Cai phải xử lý giá vật liệu tăng cùng vướng mắc mặt bằng. Tăng máy móc và nhân lực là phản ứng cần thiết, song không thể thay thế việc bảo đảm nguồn cung ổn định hay bàn giao mặt bằng đúng lúc. Muốn tiến độ xây trường thực chất, các bên cần phối hợp sát từ khâu cung ứng đến tháo gỡ mặt bằng, đồng thời bảo đảm công trình đủ điều kiện vận hành. Chạy kịp ngày bàn giao mà thiếu hạng mục thiết yếu sẽ không giải quyết được nhu cầu của học sinh.
