Có trường học mới vẫn chưa đủ người để vận hành
Trường nội trú liên cấp là cơ sở giáo dục kết hợp dạy học với tổ chức ăn ở, chăm sóc sức khỏe và quản lý sinh hoạt hằng ngày cho học sinh tại trường. Vì vậy, đủ phòng học nhưng thiếu người làm đúng chuyên môn vẫn có thể khiến mô hình vận hành chật vật.
Đầu tháng 10/2026, trong kết luận về tiến độ xây dựng và vận hành trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương, đồng thời lưu ý những nút thắt cần tháo gỡ. Thực tế tại Nghệ An và Quảng Ngãi cho thấy nhân lực là một trong những nút thắt ấy: nhu cầu không dừng ở giáo viên đứng lớp mà còn gồm y tế, bếp ăn, quản sinh và chăm lo đời sống tập trung.
Điểm cần nhìn nhận là định biên không thể chỉ tính theo số lớp. Quy mô học sinh nội trú kéo theo công việc ngoài giờ học; nếu nhân sự không theo kịp nhu cầu, giáo viên sẽ phải gánh thêm nhiệm vụ và học sinh có nguy cơ không được hỗ trợ kịp thời.
Nghệ An: vá chỗ trống bằng dạy liên trường và kiêm nhiệm
Ở Nghệ An, hàng nghìn học sinh ăn ở tập trung khiến thiếu giáo viên môn đặc thù, nhân viên y tế và nhân lực phục vụ nội trú trở thành vấn đề vận hành hằng ngày. Một số trường đã hợp đồng giáo viên Mỹ thuật, Âm nhạc và Tiếng Anh, nhưng vẫn còn vị trí chưa được lấp. Tại Na Ngoi, nhà trường thiếu một giáo viên Tiếng Anh và một giáo viên công nghệ thông tin.
Khoảng trống y tế đặc biệt đáng lo khi trường Keng Đu có hơn 1.000 học sinh nhưng chưa có nhân viên y tế chuyên trách; Na Ngoi và Bắc Lý cũng gặp tình trạng tương tự. Ở Bắc Lý, giáo viên chủ nhiệm phải sơ cứu ban đầu rồi đưa học sinh đến trạm y tế. Còn khâu ăn ở, quản lý học sinh được duy trì bằng cách lập tổ bán trú, nội trú và phân công giáo viên làm quản sinh.
Để bù thiếu giáo viên, ngành giáo dục và chính quyền địa phương dùng các biện pháp thuyên chuyển, biệt phái, dạy vượt giờ, hợp đồng ngắn hạn và giáo viên dạy liên trường. Đây là cách ứng phó cần thiết, nhưng không nên trở thành phương án mặc định: đi dạy nhiều nơi và kiêm nhiệm lâu dài dễ làm mỏng thời gian dành cho bài giảng lẫn chăm sóc học sinh.
Nhân viên cũng thường phải kiêm nhiệm, trong khi một số trường phối hợp với trung tâm y tế để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe học đường. Những biện pháp này giúp duy trì hoạt động trước mắt, song không thay thế được nhân lực chuyên trách.
Quảng Ngãi: quy mô lớn, thiếu cả giáo viên lẫn người phục vụ
Quảng Ngãi đã đưa vào sử dụng bốn trường phổ thông nội trú TH&THCS ở Dục Nông, Sa Loong, Mô Rai và Rờ Kơi; năm học 2026–2027, các trường đón hơn 5.200 học sinh. Tuy nhiên, một số trường vẫn thiếu giáo viên, cán bộ và nhân viên phục vụ, gây khó khăn cho cả dạy học lẫn chăm lo học sinh.
Tại một trường, tình trạng thiếu biên chế được nêu cụ thể là 17 giáo viên THCS và 3 giáo viên tiểu học. Cùng lúc, tuyển nhân viên nấu ăn phục vụ bán trú gặp trở ngại vì tiền công thấp so với mặt bằng chung. Khi chưa đủ người, toàn bộ cán bộ, giáo viên phải tham gia phục vụ học sinh.
Nguyên nhân được chỉ ra là việc giao biên chế, tuyển dụng và điều động chưa theo kịp quy mô lớp học, học sinh khi chuyển sang mô hình nội trú liên cấp. Đây không chỉ là chuyện thiếu vài vị trí riêng lẻ: nếu giáo viên phải làm việc phục vụ, thời gian và sức lực dành cho giảng dạy cũng bị phân tán.
Các trường kiến nghị cơ quan chức năng sớm bổ sung biên chế giáo viên còn thiếu và định mức nhân viên phục vụ nội trú. Yêu cầu đó hợp lý: tuyển đủ người phải đi cùng việc xác định đúng nhu cầu theo số học sinh, cấp học và lịch sinh hoạt.
Bố trí đúng vị trí mới giúp trường nội trú hoạt động ổn định
Hai địa phương có những thiếu hụt khác nhau về mức độ và vị trí, nhưng cùng cho thấy một bài học: trường nội trú không thể vận hành chỉ bằng cách cộng thêm tiết dạy hoặc giao việc ngoài chuyên môn cho giáo viên. Nghệ An cần lấp các vị trí môn đặc thù, y tế học đường và phục vụ ăn ở; Quảng Ngãi cần bổ sung giáo viên theo cấp học cùng nhân lực phục vụ nội trú.
Nhân viên nội trú và nhân viên y tế không phải phần phụ của mô hình. Họ góp phần bảo đảm bữa ăn, theo dõi sức khỏe, quản lý sinh hoạt và ứng phó khi học sinh cần trợ giúp. Bảo đảm đủ người, đúng chuyên môn và phù hợp quy mô học sinh là điều kiện để trường nội trú liên cấp vận hành ổn định.
Tại Quảng Ngãi, nhà thầu cam kết hoàn thành khối lượng theo hợp đồng trước ngày 30/10/2026 và các phần hạ tầng kỹ thuật phát sinh trước ngày 15/11/2026. Nhưng hoàn tất công trình không tự động giải quyết thiếu nhân lực. Muốn trường thực sự đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt nội trú, việc bổ sung biên chế và định mức nhân viên cần được triển khai song song với hoàn thiện cơ sở vật chất.
