Tiểu thương số hóa: từ nồi nước dùng chợ Cồn đến màn hình điện thoại
Tiểu thương số hóa trong ẩm thực đường phố là quá trình những người bán hàng chợ truyền thống và quán ăn vỉa hè đưa hoạt động kinh doanh của mình lên các nền tảng giao đồ ăn trực tuyến, sử dụng ứng dụng để nhận đơn, quản lý khách, xây dựng “quán ăn vỉa hè online” và tiếp cận người mua vượt ra ngoài phạm vi chợ hay khu phố quen thuộc. Đây không còn là câu chuyện viễn tưởng, mà đang diễn ra mỗi sáng sớm ở chợ Cồn, Đà Nẵng. 6h, bà Nguyễn Thị Lệ Xuân chỉ cần bật app, điện thoại lập tức báo đơn, nồi bún bò Huế không còn phụ thuộc vào dòng khách đi chợ như trước nữa. Điểm quan trọng: những gánh hàng rong ngày nào đang âm thầm trở thành “quán ăn số”, chủ động tham gia kỷ nguyên ẩm thực đường phố ứng dụng.
Bà Xuân và “quán ăn số” giúp bún bò Huế sống khỏe giữa siêu thị, thương mại điện tử
Câu chuyện của bà Xuân ở chợ Cồn là minh chứng rõ nhất cho việc tiểu thương số hóa không phải đặc quyền của người trẻ hay chuỗi hiện đại. Sau gần 40 năm tiếp quản quán bún bò Huế gia truyền, bà chứng kiến khách đến quán giảm hẳn khi siêu thị và thương mại điện tử nở rộ, chỉ còn đông mùa du lịch. Lựa chọn lên GrabFood ban đầu khiến bà e ngại vì nghĩ “nhiều quy trình, phiền phức”, nhưng thực tế lại khác. Nhờ được hỗ trợ từ tải app, chụp hình quán đến dán poster thông báo bán trên ứng dụng, quán Bún bò Huế Tì Dương nhanh chóng có thêm nguồn khách đều đặn. Có ngày, doanh số qua GrabFood chiếm hơn 70% tổng doanh thu quán, ngày ít cũng khoảng 25%. Đây là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: ẩm thực đường phố ứng dụng có phải xu hướng nhất thời hay là đường sống mới.
Xôi, bánh mì, bún mắm lên app: quán vỉa hè không còn trói chân vào mặt bằng
Điều đáng nói là mô hình quán ăn vỉa hè online không chỉ dành cho những thương hiệu đã lâu năm như quán của bà Xuân. Ngay khi mở quán xôi Bé Hân trên đường Lý Thái Tông, chị Mai Thu Loan lập luôn cửa hàng trên GrabFood vì thấy giới trẻ và du khách thích mua online, khách vào ăn còn hỏi thẳng “có bán trên Grab không”. Mỗi ngày chị nấu 7–8 kg gạo, bán xôi mặn và cả bánh mì, và ngày nào cũng có đơn trên app. Một ví dụ khác là quán bún mắm heo quay Quán Lê: sau khi mặt bằng bán trực tiếp bị thu hẹp, gia đình đưa quán lên GrabFood khoảng 18 tháng trước và bất ngờ vì lượng đơn dao động 50–80 đơn mỗi ngày, đến mức phải mở thêm cơ sở riêng cho shipper lấy hàng nhanh hơn. Khi “vị trí đẹp” không còn là điều kiện sống còn, ứng dụng đang trở thành “mặt bằng số” mới cho tiểu thương.
Áp lực nguyên liệu tăng giá và lý do quán bánh mì cần đi cùng GrabFood
Trong khi Đà Nẵng nói về chuyển đổi số, ở một thành phố khác, các tiệm bánh mì lâu đời lại đau đầu vì chi phí đầu vào tăng mà không dám tăng giá vì sợ mất khách. Rau, dưa, ớt, thịt đều tăng, thêm chi phí gas, nhân công, mặt bằng khiến giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng 6,85%, buộc người tiêu dùng phải co lại ngân sách chi tiêu hàng ngày. Thậm chí khi mưa bão liên tiếp làm nguồn cung rau củ sụt giảm, giá nhiều mặt hàng tăng mạnh nhưng nhà vườn vẫn thất thu. Trong bối cảnh này, các thương hiệu bánh mì truyền thống chọn giữ giá, chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ khách quen. Cách làm đó đáng trân trọng nhưng khó bền nếu không mở rộng tệp khách và tối ưu doanh thu. Việc đưa GrabFood bánh mì lên ứng dụng giao hàng, bán gần như 24/7 cho cả khách trực tiếp và online, không chỉ là “thêm kênh bán”, mà là chiến lược sống còn trước cú siết kép: chi phí đầu vào tăng và cạnh tranh từ chuỗi hiện đại.
Từ “Chợ Cồn chuyển đổi số” đến thói quen đặt ăn của người trẻ: ai sẽ bị bỏ lại?
Điểm thú vị ở Đà Nẵng là câu chuyện tiểu thương số hóa không diễn ra đơn lẻ. Thành phố và Grab phối hợp triển khai mô hình “Chợ Cồn chuyển đổi số”, đồng thời khai trương sàn giao dịch “OCOP - Đặc sản Đà Nẵng” trên ứng dụng. Chương trình không chỉ hướng dẫn tiểu thương đưa hàng lên GrabFood, GrabMart, mà còn dạy cách quản lý đơn, thiết lập giá, khuyến mại, thanh toán không tiền mặt và tổ chức truyền thông, ưu đãi kích cầu. Quan trọng hơn, chiến lược này tác động đồng thời cả phía cung lẫn cầu: tiểu thương nâng kỹ năng số, người dùng được kéo vào hệ sinh thái ẩm thực đường phố ứng dụng. Một khách công tác như anh Lê Minh Hoàng có thể đáp máy bay, mở app, chọn quán được đánh giá cao, ăn ngay để kịp làm việc thay vì phải chạy đi tìm quán ngoài đường. Nếu tiểu thương còn chần chừ, họ không chỉ mất khách đang đi chợ ít dần, mà còn bỏ lỡ cả thế hệ khách mới đã quen tìm món ăn qua điện thoại.
