Giao lưu trực tiếp biến văn hóa thành trải nghiệm
Giao lưu học sinh quốc tế là hoạt động để các em gặp gỡ bạn bè từ nền văn hóa khác, cùng tham gia sinh hoạt và thực hành giao tiếp trong những tình huống đời thường. Giá trị của hình thức này không nằm ở nghi thức đón tiếp, mà ở cơ hội để trẻ tự giới thiệu mình, tò mò về người khác và dám sử dụng ngoại ngữ ngoài trang sách. Trường Tiểu học Lê Văn Tám ở phường Tân Mỹ, TP.HCM, vừa đón đoàn cán bộ, giáo viên và học sinh Trường Tiểu học Gaeryeong, tỉnh Gyeongsangbuk, Hàn Quốc, trong chương trình giao lưu văn hóa, giáo dục. Học sinh Việt Nam giới thiệu nhảy lò cò, ô ăn quan và nhảy dây; các bạn Hàn Quốc hướng dẫn trò ném tên vào bình. Cùng biểu diễn văn nghệ và trao quà, các em có lý do tự nhiên để bắt chuyện, thay vì chỉ nghe giới thiệu về phong tục.
Đây là điểm đáng giá của trao đổi văn hóa ở bậc tiểu học: trò chơi quen thuộc giúp trẻ tham gia trước khi phải tìm từ ngữ hoàn hảo. Theo hiệu trưởng Trần Tiểu Quỳnh, mục tiêu là để học sinh vận dụng ngoại ngữ trong giao tiếp thực tế, mạnh dạn đặt câu hỏi và chia sẻ suy nghĩ. Khi vừa giới thiệu trò chơi Việt Nam vừa tìm hiểu trò chơi Hàn Quốc, các em rèn sự tự tin mà không phải gác lại bản sắc của mình. Nhà trường cho biết hai trường đã ký biên bản ghi nhớ để duy trì hợp tác và mở rộng cơ hội giao lưu, trải nghiệm cho học sinh, giáo viên.
Một ngày ở trường mở rộng cuộc gặp gỡ ra cả thành phố
Trong ba ngày 3, 4 và 5-11, Trường THPT Phan Đăng Lưu đón đoàn 425 học sinh và giáo viên Trường Buzan, Nhật Bản, đến giao lưu và học tập tại TP.HCM. Chương trình đưa học sinh Nhật Bản đến gần hơn với văn hóa, phong tục và con người Việt Nam qua các trò chơi như đá cầu, nhảy dây và thư pháp. Điểm đáng chú ý là học sinh Phan Đăng Lưu tự thiết kế, tổ chức các chuyến tham quan thành phố, đưa bạn bè quốc tế tới những địa danh văn hóa, lịch sử và giúp họ hình dung nhịp sống đô thị. Một trải nghiệm như vậy rộng hơn một tiết học: học sinh vừa gặp gỡ bạn mới, vừa nhìn thành phố qua vai trò người giới thiệu. Học sinh lớp 12 Nguyễn Nhật Duy Minh kể rằng các bạn Nhật ấn tượng với trụ sở UBND TP.HCM, phố đi bộ Nguyễn Huệ, chợ Bến Thành và đường sách. Việc tự dẫn đường, kể chuyện về nơi mình sống biến kiến thức địa phương thành điều có thể chia sẻ.
Hiệu trưởng Trần Thị Thơm cho biết giao lưu, hợp tác quốc tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của trường trong năm học, nhằm mở rộng môi trường hội nhập cho cả giáo viên và học sinh. Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ kết nối giữa hai trường; lợi ích vì thế không chỉ dành cho học sinh mà còn tạo dịp để giáo viên thực hành giao tiếp. Phó hiệu trưởng Harada Manabu nói học sinh Buzan mong muốn tiếp tục trở lại giao lưu và học tập trong những năm tới.
Hoạt động văn hóa và trải nghiệm lớp học bổ sung cho nhau
Hai hình thức giao lưu có thế mạnh khác nhau. Hoạt động văn hóa như trò chơi dân gian, văn nghệ và quà lưu niệm tạo điểm khởi đầu thân thiện, đặc biệt phù hợp với học sinh nhỏ tuổi: các em có thể kết nối bằng hành động trước khi vốn ngoại ngữ đủ phong phú. Trong khi đó, trải nghiệm lớp học hướng sự chú ý vào nhịp học tập và tương tác trong môi trường trường học; chuyến tham quan do học sinh tổ chức lại mở rộng việc học ra không gian thành phố. Những hoạt động tại Phan Đăng Lưu cho thấy giao lưu có thể gắn trải nghiệm giáo dục với khám phá di sản và đời sống đô thị. Không nên xem hai cách làm là lựa chọn loại trừ nhau. Trò chơi giúp phá băng; những hoạt động học tập và tham quan tạo thêm chất liệu để trò chuyện, so sánh và đặt câu hỏi. Tuy vậy, tư liệu về chuyến thăm Phan Đăng Lưu ghi nhận giao lưu, học tập và tham quan, chứ không mô tả chi tiết một tiết học chung trong lớp. Vì thế, điểm có thể khẳng định là trải nghiệm học đường quốc tế có nhiều dạng, còn chất lượng phụ thuộc vào mức độ học sinh được chủ động tham gia.
Muốn hội nhập, học sinh cần được thực hành thường xuyên
Với hơn 2,6 triệu học sinh, TP.HCM đang mở rộng cơ hội tiếp cận môi trường học tập quốc tế cho cả học sinh và giáo viên. Quy mô ấy khiến giao lưu không thể chỉ là sự kiện đẹp trong một ngày: cần có đối tác lâu dài, khâu tổ chức phù hợp và cơ hội để học sinh gặp lại, tiếp tục trao đổi. Thỏa thuận hợp tác giữa Lê Văn Tám và Gaeryeong, cùng mong muốn quay lại của đoàn Buzan, là những hướng nối tiếp đã được nêu trong các chương trình này. Bài học thiết thực không phải mọi học sinh đều cần đi xa, mà nhà trường nên tạo thêm dịp gặp gỡ trực tiếp, nơi trẻ có thể dùng ngoại ngữ, giới thiệu văn hóa địa phương và lắng nghe trải nghiệm khác biệt. Khi ấy, “công dân toàn cầu” không còn là khẩu hiệu trừu tượng: nó bắt đầu từ một lời chào, một trò chơi được hướng dẫn và sự tự tin kể cho bạn mới nghe về nơi mình sống.
