Chính sách mới: Học sinh phải làm gì và vì sao lại thay đổi?
Chính sách khuyến khích học sinh rèn luyện thể thao và thực hành nghệ thuật là chủ trương yêu cầu mỗi em tự nguyện đăng ký tập luyện ít nhất một môn thể thao và tham gia một loại hình nghệ thuật hoặc nhạc cụ phù hợp với sở thích, năng lực và sức khỏe, do nhà trường tổ chức nhưng không tính vào điểm số hay dùng làm tiêu chí đánh giá học tập.
Từ năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hướng dẫn tăng cường phong trào rèn luyện thể chất và thực hành nghệ thuật trong nhà trường phổ thông. Nói ngắn gọn, đây là một chính sách giáo dục mới đặt rèn luyện thể thao học sinh và nghệ thuật trong nhà trường vào vị trí gần như bắt buộc về mặt thói quen, nhưng vẫn giữ tính tự nguyện về mặt thủ tục đăng ký. Bộ đặt mục tiêu “mỗi học sinh khi hoàn thành chương trình phổ thông hình thành thói quen rèn luyện thường xuyên ít nhất 1 môn thể thao, duy trì thực hành ít nhất 1 nhạc cụ hoặc 1 loại hình nghệ thuật phù hợp”.
Mục tiêu phát triển toàn diện học sinh: Lợi ích có thật hay khẩu hiệu?
Cốt lõi của chính sách là phát triển toàn diện học sinh: không chỉ giỏi toán, văn, ngoại ngữ mà còn khỏe mạnh, có thẩm mỹ và khả năng sáng tạo. Việc rèn luyện thể thao học sinh giúp các em thoát khỏi tình trạng “học nhiều, vận động ít” vốn gây lo lắng nhiều năm nay. Đồng thời, nghệ thuật trong nhà trường – từ nhạc cụ, hát, hợp xướng, múa, mĩ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh đến nghệ thuật dân gian – được mở rộng để nuôi dưỡng cảm xúc, gu thẩm mỹ và bản sắc văn hóa.
Quan trọng hơn, các hoạt động này được thiết kế để không làm thay đổi chương trình, không tạo thêm môn học mới, không tăng thời lượng học chính khóa và không gây quá tải cho học sinh, giáo viên, nhà trường. Không có bài kiểm tra, chấm điểm hay xếp loại như các môn trong chương trình; việc tham gia không được sử dụng làm điều kiện bắt buộc hay tiêu chí đánh giá kết quả học tập. Nhìn ở góc độ lý tưởng, đây là bước đi hợp lý để cân bằng giữa học tập chính khóa và rèn luyện kỹ năng mềm, nếu được triển khai đúng tinh thần “học sinh là chủ thể”.
Nhà trường sẽ triển khai ra sao: Câu lạc bộ, buổi 2 và sức ép hạ tầng
Theo hướng dẫn, các cơ sở giáo dục phải công khai nội dung, hình thức, điều kiện tổ chức để học sinh tự nguyện đăng ký ít nhất 1 môn thể thao và 1 loại hình nghệ thuật hoặc 1 nhạc cụ. Kết quả đăng ký là căn cứ để nhà trường lập kế hoạch, tổ chức câu lạc bộ, đội nhóm, sắp xếp thời gian, không gian, trang thiết bị, đồng thời phối hợp với gia đình để hỗ trợ học sinh duy trì luyện tập. Các hoạt động được tổ chức linh hoạt thông qua buổi học thứ hai ở trường dạy 2 buổi/ngày, hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt tập thể, giao lưu, biểu diễn, hội diễn, triển lãm, hội khỏe.
Trên giấy tờ, nhà trường không được tổ chức phong trào theo kiểu “thêm một môn học”, cũng không được để ảnh hưởng đến chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Giáo viên Thể dục, Âm nhạc, Mĩ thuật giữ vai trò nòng cốt, song nhà trường được khuyến khích mời nghệ sĩ, nghệ nhân, huấn luyện viên, chuyên gia tham gia hướng dẫn và truyền cảm hứng, nhưng phải bảo đảm chất lượng chuyên môn, an toàn cho học sinh và tuân thủ pháp luật. Thách thức nằm ở chỗ: với những trường thiếu sân bãi, phòng chức năng, thiết bị, việc đáp ứng đầy đủ nhu cầu của học sinh sẽ cần nhiều năm điều chỉnh kế hoạch và phối hợp với các tổ chức bên ngoài.
Phụ huynh lo gì: Áp lực “tự nguyện” và nỗi sợ hình thức
Cụm từ “tự nguyện” trong các chính sách giáo dục mới luôn khiến phụ huynh dè chừng. Về nguyên tắc, đăng ký tham gia rèn luyện thể thao và thực hành nghệ thuật không được sử dụng làm điều kiện bắt buộc hay tiêu chí đánh giá học tập. Nhưng trong thực tế, không ít cha mẹ lo rằng nếu con không đăng ký, các em có thể bị “lạc nhịp” hoặc chịu áp lực vô hình từ bạn bè, giáo viên, thậm chí từ các cuộc thi, phong trào mang tính thành tích.
Một băn khoăn khác là chi phí thời gian và công sức: dù không tăng thời lượng học chính khóa, nhưng hoạt động ngoài giờ vẫn cần đưa đón, ăn uống, dụng cụ, trang phục. Nếu trường tổ chức chưa linh hoạt, phong trào dễ biến thành những buổi tổng duyệt, thi đua, hội diễn nặng tính trình diễn, nhẹ tính rèn luyện. Khi đó, mục tiêu phát triển toàn diện học sinh và xây dựng văn hóa nhà trường dễ bị lấn át bởi bệnh hình thức – điều phụ huynh có lý do để lo ngại.
Làm sao để chính sách đi vào thực chất: Vai trò của nhà trường và gia đình
Để rèn luyện thể thao học sinh và nghệ thuật trong nhà trường không trở thành một khẩu hiệu đẹp nhưng trống rỗng, cả nhà trường và gia đình phải cùng thay đổi thói quen. Nhà trường cần coi học sinh là trung tâm đúng nghĩa: cho các em quyền chọn, quyền thử và quyền đổi môn; tôn trọng năng lực, điều kiện sức khỏe và hoàn cảnh kinh tế khác nhau, bảo đảm cơ hội tham gia công bằng cho mọi em. Khi nhu cầu chưa được đáp ứng, trường phải điều chỉnh kế hoạch, mở rộng hoạt động hoặc phối hợp với các tổ chức, cá nhân liên quan để dần đáp ứng.
Về phía gia đình, thay vì hỏi “con có thêm điểm không?”, có lẽ đã đến lúc hỏi “con thấy bản thân khỏe hơn, tự tin hơn chưa?”. Chính sách giáo dục mới này chỉ có ý nghĩa khi phụ huynh không xem thể thao, nghệ thuật là phần “phụ”, mà là một phần trong chiến lược phát triển toàn diện học sinh. Khi nhà trường tổ chức linh hoạt, minh bạch, an toàn; phụ huynh hợp tác thay vì phó thác; và học sinh được khuyến khích duy trì ít nhất 1 môn thể thao, 1 loại hình nghệ thuật phù hợp đến khi tốt nghiệp, phong trào này sẽ không chỉ là một đợt vận động, mà có thể trở thành thói quen lâu dài làm giàu sức khỏe, tâm hồn và nhân cách thế hệ trẻ.
