Từ nơi cho mượn sách đến không gian học tập mở
Thư viện thân thiện là mô hình thư viện trường học được tổ chức để học sinh dễ tiếp cận sách, tự chọn tài liệu và tham gia các hoạt động khám phá, chia sẻ tri thức trong một không gian an toàn, gần gũi. Đây là hướng đi đáng chú ý vì việc đọc khó thành thói quen nếu thư viện chỉ được xem như nơi giữ sách hoặc hoàn thành nhiệm vụ học tập. Từ ngày 3 đến 5/11/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng phối hợp với Tổ chức Room to Read tập huấn cho cán bộ quản lý, nhân viên thư viện của 26 trường phổ thông có cấp tiểu học tham gia dự án nhân rộng mô hình trong năm 2026. Quy mô này cho thấy nỗ lực mở rộng cách tiếp cận: không chỉ cải thiện căn phòng, mà còn thay đổi cách học sinh sử dụng thư viện.
Đọc theo sở thích, học bằng nhiều cách
Điểm có ý nghĩa nhất của mô hình là trao cho học sinh tiểu học quyền chủ động: các em có thể chọn sách theo sở thích, nhu cầu và khả năng đọc, thay vì chờ người lớn ấn định một đầu sách hay một cách đọc. Thư viện được định hướng thành không gian học tập mở, nơi các em khám phá nội dung, giao lưu và chia sẻ điều mình tiếp nhận. Giới thiệu sách, kể chuyện, trao đổi nội dung đã đọc hay giao lưu đọc giúp việc tiếp xúc với sách trở nên có tương tác. Những hoạt động ấy không thay thế việc đọc; chúng mở thêm lối vào sách cho những em chưa hình thành thói quen. Một không gian đọc sách được sắp xếp thuận tiện, phù hợp lứa tuổi cũng giúp học sinh tự tìm tài liệu dễ hơn. Khi việc đọc gắn với tò mò và trao đổi, thư viện có cơ hội trở thành một phần tự nhiên của ngày học.
Đổi mới thư viện gắn với mục tiêu giáo dục
Mô hình này không chỉ nhằm làm thư viện đẹp hơn. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt trọng tâm vào phát triển phẩm chất và năng lực người học, nên thư viện cần hỗ trợ tự học, giao tiếp và khả năng chủ động tìm hiểu, thay vì chỉ lưu trữ tài liệu. Việc thường xuyên đọc và tham gia hoạt động phù hợp lứa tuổi có thể góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ, tư duy sáng tạo, kỹ năng tự học và khả năng khám phá tri thức. Đó là lý do cách tổ chức quan trọng không kém số lượng đầu sách. Cán bộ thư viện và giáo viên cần phối hợp để đưa hoạt động đọc vào quá trình giáo dục thường xuyên, đồng thời xây dựng môi trường an toàn, thân thiện, bình đẳng. Nếu thiếu những điều kiện ấy, thư viện dễ trở lại vai trò kho sách ít được sử dụng; nếu làm tốt, học sinh có thêm cơ hội tìm thấy chủ đề mình yêu thích và học theo nhịp riêng.
Để niềm yêu sách không dừng ở buổi tập huấn
Tập huấn chỉ tạo nền tảng; giá trị của mô hình sẽ được quyết định ở cách từng trường duy trì hoạt động sau đó. Ngành Giáo dục định hướng các trường vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn, phát huy vai trò của cán bộ quản lý, nhân viên thư viện và giáo viên trong công tác khuyến đọc. Thời gian tới, ngành tiếp tục khuyến khích củng cố cơ sở vật chất, bổ sung sách và đổi mới hình thức tổ chức hoạt động đọc. Với 26 trường tham gia nhân rộng, thách thức là giữ cho thư viện luôn phù hợp với nhu cầu đa dạng của học sinh, chứ không dừng ở việc sắp xếp sách ngay ngắn. Khi các em được chọn, đọc, kể lại và trao đổi, việc đọc có thể chuyển từ yêu cầu của nhà trường thành niềm vui khám phá. Đó mới là thước đo thuyết phục nhất của một thư viện thân thiện: học sinh muốn quay lại, không phải vì bị yêu cầu, mà vì ở đó luôn có điều đáng tìm.
