Tình mẹ qua 108 khung hình: hơn một cuốn sách ảnh
“108 khoảnh khắc tình mẹ” là tập hợp những bức ảnh đời thường về các người mẹ trên khắp nẻo đường, được nhiếp ảnh gia Trần Thế Phong âm thầm ghi lại suốt 25 năm, kết tinh thành sách ảnh tình mẹ và triển lãm nhân mùa Vu Lan, như một lời nhắc mỗi người nhìn lại ký ức về mẹ và về cội nguồn yêu thương của mình. Điều đáng nói ở dự án này không phải ở con số 108, hay ở việc đây là tập sách ảnh thứ 16, mà ở thái độ sống và làm nghề: kiên nhẫn, lặng lẽ, và trung thành với một chủ đề duy nhất – người mẹ. Những khung hình không được dàn dựng cầu kỳ, không tô vẽ bi kịch; chúng đặt tình mẹ giữa khoảnh khắc đời thường, để chính sự bình dị lên tiếng. Đó là cách kể chuyện nhẹ mà nặng: nặng ở chiều sâu xúc cảm, nặng ở trách nhiệm với ký ức văn hóa.
Hành trình 25 năm: khi nhiếp ảnh trở thành ký ức chung
Chiều 22-8, tại Nhà Bảo tàng TP.HCM, Trần Thế Phong khai mạc triển lãm cá nhân thứ 25 và ra mắt tập sách ảnh thứ 16 mang tên “Mẹ”, giới thiệu 108 tác phẩm chắt lọc từ hơn 20 năm cầm máy. Theo lời tác giả, các bức ảnh trong sách ảnh tình mẹ là kết quả của hành trình miệt mài từ 2001 đến 2026, đi qua nhiều vùng miền, từ đồng ruộng sau mùa gặt đến góc bếp chật chội nơi thành thị, từ tiếng cười bên con cháu đến dáng lặng lẽ giữa cuộc mưu sinh. Hành trình đó nói thẳng vào định nghĩa về một người làm nghề: không chạy theo trào lưu, không say mê những cú chụp ngoạn mục, mà kiên nhẫn quay lại cùng một đề tài, cùng một đối tượng – ảnh phụ nữ Việt Nam trong vai trò người mẹ. Khi một nghệ sĩ chấp nhận sống lâu với một chủ đề như thế, nhiếp ảnh không còn là sản phẩm nhất thời, mà trở thành ký ức chung của một cộng đồng.
108 khoảnh khắc đời thường: sức nặng của sự bình dị
Các bức ảnh trong sách và triển lãm được mô tả là những “mảnh ghép ký ức đời thường” tích lũy qua 25 năm miệt mài cầm máy. Ta bắt gặp nếp nhăn hằn nơi khóe mắt, mái tóc đốm bạc, đôi tay chai sần, những bữa cơm đạm bạc và lời ru bên nôi. Ở đó, tình mẹ không được kể bằng những câu chuyện lớn lao, mà hiện diện trong động tác quét sân, gánh hàng rong, vuốt tóc trẻ nhỏ hay nụ cười sau mùa gặt. Theo phát biểu khai mạc của Thượng tọa Thích Tâm Hải, mẹ là hình tượng vừa gần gũi vừa khó khắc họa trọn vẹn, và 108 khung hình này không chỉ lưu giữ khuôn mặt, cảnh đời, mà còn gợi mở những tầng cảm xúc về tình mẫu tử và lòng biết ơn. Con số 108, với ý nghĩa tròn đầy và chuyển hóa, khiến tập sách vượt khỏi phạm vi một sản phẩm nghệ thuật để nghiêng về phía một nghi thức tri ân, một hình thức “lễ Vu Lan bằng hình ảnh”.
Triển lãm Vu Lan tại Bảo tàng TP.HCM: khoảng lặng cho người xem
Triển lãm Vu Lan với chủ đề “Mẹ” diễn ra trong không khí báo hiếu, quy tụ văn nghệ sĩ, người làm báo, nhiếp ảnh gia và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật đến thưởng lãm. Không vé vào cửa, không lời giới thiệu cầu kỳ, không cần kỹ thuật nhiếp ảnh rườm rà; điều khiến người xem nán lại lâu là cảm giác bị kéo về quá khứ riêng của mình qua những khoảnh khắc đời thường trên tường ảnh. Nhiều du khách đã viết cảm nhận sau khi xem triển lãm, biến không gian Bảo tàng TP.HCM thành nơi đối thoại thầm lặng giữa ký ức cá nhân và ký ức tập thể. Việc chọn mùa Vu Lan để ra mắt sách ảnh tình mẹ và triển lãm không phải chiêu bài thời điểm, mà là lựa chọn có tính tuyên ngôn: nhiếp ảnh phải bước ra khỏi gallery sang trọng để chạm tới các ngày lễ tâm linh, nơi người ta có sẵn một tâm thế “quay về với mẹ” để lắng nghe hình ảnh.
Từ cá nhân đến văn hóa: di sản hình ảnh về người mẹ Việt
Trần Thế Phong sinh năm 1969 tại TP.HCM, bắt đầu theo đuổi nghề nhiếp ảnh chuyên nghiệp từ năm 2000 và đến nay đã có 25 triển lãm cá nhân, 16 tập sách ảnh, hơn 200 giải thưởng nghệ thuật và báo chí trong, ngoài nước. Việc ông dành một chặng đường dài để xây dựng bộ sách ảnh tình mẹ cho thấy một lập luận thẩm mỹ rõ ràng: trong ảnh phụ nữ Việt Nam, hình tượng người mẹ là hạt nhân văn hóa. Qua ống kính, sự tảo tần, chịu thương chịu khó của các bà mẹ trên nhiều vùng miền hiện diện không như một khuôn mẫu hy sinh, mà như một năng lượng âm thầm nâng đỡ cả gia đình và cộng đồng. Tác giả từng nói ông xem tập sách như “lời tri ân sâu lắng nhất gửi đến tất cả người mẹ Việt Nam nhân dịp Vu Lan – Báo hiếu”. Tri ân ấy, nếu chỉ dừng ở xúc động cá nhân, sẽ chóng qua; nhưng được ghi lại bằng 108 bức ảnh trong suốt 25 năm, nó trở thành một mảnh di sản hình ảnh về tình mẹ trong văn hóa Việt.
