Từ Ngày Pháp luật đến bài học trong từng lớp học
Giáo dục pháp luật trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu quyền, nghĩa vụ và quy định liên quan đến đời sống, đồng thời rèn khả năng áp dụng chúng vào những tình huống các em có thể gặp hằng ngày. Vì thế, một cuộc thi chỉ có ý nghĩa khi mở ra cách học chủ động, thay vì dừng ở việc nhớ điều khoản. Ngày 7/11, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức chương trình hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026 tại Trường Tiểu học và THCS Chu Văn An, đồng thời phát động cuộc thi phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh năm học 2026–2027. Bốn đội đến từ các trường THPT Hà Nội tham gia tranh tài. Quy mô ấy tạo điểm khởi đầu tốt, nhưng đích đến nên là đưa kiến thức từ sân khấu cuộc thi vào lựa chọn và cách ứng xử thường nhật của học sinh.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền nhấn mạnh giáo dục pháp luật cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và lan tỏa đến từng lớp, từng trường. Đó là yêu cầu đúng: một chương trình hưởng ứng Ngày Pháp luật không thể thay thế việc học đều đặn, cũng như một cuộc thi không thể tự tạo ra thói quen tuân thủ. Giá trị của sự kiện nằm ở việc làm cho luật trở thành chủ đề học tập gần gũi, có thể trao đổi và thực hành, thay vì một nội dung chỉ xuất hiện trong văn bản hay buổi phổ biến đơn lẻ.
Khi học sinh trở thành người chia sẻ kiến thức
Ở Hải Phòng, cách tiếp cận đa dạng hơn cho thấy học sinh có thể vừa tiếp nhận vừa truyền đạt điều mình học. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh, các em tìm hiểu pháp luật qua câu hỏi giao lưu, tình huống đời sống và trải nghiệm sáng tạo; nội dung gồm quyền trẻ em, cách nhận diện nguy cơ, phòng tránh ma túy và ứng xử phù hợp với gia đình, bạn bè. Học sinh còn trở thành những tuyên truyền viên nhỏ tuổi, chia sẻ kiến thức về an toàn, quyền trẻ em và cách ứng xử đúng mực. Đây là bước chuyển đáng chú ý: khi phải giải thích cho bạn bè, các em cần hiểu nội dung chứ không chỉ lặp lại khẩu hiệu. Những bài học về quyền được sống, học tập, chăm sóc sức khỏe và vui chơi cũng trở nên thiết thực hơn khi đi cùng trách nhiệm, nội quy trường lớp và cách bảo vệ bản thân.
Các hoạt động không chỉ gói trong một trường. Trong 10 tháng năm 2026, Đoàn phường An Biên tổ chức 42 hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và phòng ngừa vi phạm, thu hút khoảng 7.650 lượt đoàn viên, thanh thiếu nhi và người dân. Trên phạm vi Hải Phòng, giai đoạn 2021–2026 ghi nhận gần 3.000 hoạt động, hơn 257 câu lạc bộ liên quan và trên 186 phiên tòa giả định tại cơ sở giáo dục. Những con số cho thấy có độ phủ, nhưng thước đo quan trọng hơn vẫn là học sinh có nhận diện được nguy cơ và biết tìm sự trợ giúp hay không. Tình huống gần gũi, hình ảnh trực quan và nền tảng số có thể giúp kiến thức bám vào trải nghiệm thay vì trôi qua như một bài giảng.
Bắt nạt học đường và an toàn mạng cần được tập luyện
Tại Trường THCS Trần Duy Hưng, một chương trình đưa phòng, chống bạo lực học đường và an toàn trên mạng thành nội dung trọng tâm. Các chuyên gia của Học viện Cảnh sát nhân dân trình bày tình huống thực tế, bài học cảnh giác và cách xử lý; phần hướng dẫn về hành vi trên mạng, cách từ chối và báo tin khi gặp bạo lực nhận được sự quan tâm của học sinh. Cách làm này phù hợp với đời sống hiện nay, khi ranh giới giữa quan hệ bạn bè trực tiếp và tương tác trên mạng ngày càng mờ. Dạy an toàn mạng học sinh không nên chỉ là lời nhắc “hãy cẩn thận”: các em cần được tập nhận biết hành vi gây hại, cân nhắc trước khi chia sẻ và biết báo cho người lớn đáng tin cậy.
Bài học thực hành có lợi thế mà việc đọc quy định đơn thuần khó thay thế: học sinh có thể thử phản ứng trong môi trường được hướng dẫn, nghe góp ý rồi điều chỉnh. Một em tham gia chương trình cho biết các kỹ năng giúp mình tự tin hơn và biết bảo vệ bản thân, bạn bè để xây dựng trường học an toàn, thân thiện. Tuy vậy, một buổi chuyên đề không thể giải quyết tận gốc bắt nạt hay rủi ro trực tuyến. Nhà trường cần duy trì kênh báo cáo rõ ràng, lắng nghe học sinh và phối hợp với gia đình; hoạt động thực hành nên là một phần của giáo dục pháp luật liên tục, không phải sự kiện tách rời.
Thực hành biến quy định thành năng lực sống
Điểm mạnh của những mô hình tương tác là nối quy định với quyết định cụ thể: nhận lời mời đáng ngờ hay từ chối, chứng kiến bắt nạt thì làm gì, khi thấy dấu hiệu nguy hiểm cần báo cho ai. Học sinh lớp 5 Nguyễn Quang Phú cho biết em và các bạn học qua câu hỏi giao lưu, tình huống gần gũi và trải nghiệm sáng tạo. Đây là lý do trường học nên dành chỗ cho thảo luận, đóng vai, phiên tòa giả định và bài tập xử lý tình huống. Khi được thử nói và làm, học sinh có cơ hội ghi nhớ cách vận dụng quyền, nghĩa vụ và quy tắc an toàn trong hoàn cảnh thật. Thi kiến thức vẫn có ích để tạo động lực và kiểm tra hiểu biết, nhưng không nên là đích cuối của hoạt động phổ biến pháp luật.
Bối cảnh chuyển đổi số càng làm cho việc giáo dục sớm trở nên cần thiết; đồng thời, phương thức tuyên truyền đang dịch chuyển từ truyền đạt một chiều sang trải nghiệm, tương tác và ứng dụng công nghệ. Thời gian tới, Đoàn phường An Biên và Thành đoàn Hải Phòng xác định tiếp tục đẩy mạnh giáo dục theo hướng phòng ngừa từ sớm, bắt đầu từ cơ sở và tập trung vào vấn đề thiết thực với thanh thiếu nhi. Hướng đi ấy đáng ủng hộ, miễn là được duy trì trong lớp học và gắn với cơ chế hỗ trợ cụ thể. Kết luận rất rõ: muốn học sinh hiểu luật để tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác, nhà trường phải cho các em thực hành, đặt câu hỏi và chia sẻ kiến thức—not chỉ nghe giảng hay thi trả lời đúng.
