Giáo dục pháp luật phải bắt đầu từ những việc học sinh gặp hằng ngày
Giáo dục pháp luật trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu quy định, nhận ra hệ quả của hành vi và biết cách ứng xử an toàn trong các tình huống đời thường. Giá trị của cách làm này không nằm ở số điều luật được đọc lên, mà ở việc các em có thể dùng kiến thức để tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác.
Ở Lâm Đồng, chương trình năm 2026 tại Trường THPT Phan Chu Trinh – Cư Jút đưa các tình huống thực tế vào trao đổi. Hoạt động ngày 27/10 có gần 1.500 cán bộ, giáo viên và học sinh của trường cùng một số trường lân cận tham dự. Nhà trường chọn cách này trong bối cảnh từng có ba học sinh bị một nhóm người lạ tấn công khi đi chơi trong năm học 2025–2026; vụ việc được quay lại và lan truyền trên mạng, khiến học sinh, phụ huynh lo lắng. Sự việc cho thấy bài học pháp luật có sức thuyết phục hơn khi gắn với nguy cơ có thật và cách xử lý cụ thể.
Trường có hơn 1.400 học sinh, trong đó hơn 30% là học sinh dân tộc thiểu số, nên nội dung và cách truyền đạt cần phù hợp với từng nhóm. Việc phối hợp với công an địa phương và báo cáo viên tư pháp để thảo luận tình huống là lựa chọn đáng duy trì: học sinh được hiểu quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm thay vì chỉ nghe lời nhắc chung chung. Nhà trường cũng xác định tuân thủ pháp luật, kỹ năng ứng xử và tự bảo vệ là nhiệm vụ thường xuyên.
Từ an ninh trật tự đến rủi ro trên mạng
Tại Ninh Bình, ngày 9/11/2026, Công an tỉnh phối hợp với Cục Công tác chính trị, Bộ Công an tổ chức chương trình tuyên truyền về an ninh trật tự, phòng chống bạo lực học đường và xâm hại trẻ em tại Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, phường Hoa Lư. Chương trình được chọn làm điểm cấp Bộ nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, nhấn mạnh rằng bảo vệ học sinh đòi hỏi gia đình, nhà trường và xã hội cùng hành động.
Thông điệp cốt lõi là ưu tiên phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời hành vi vi phạm. Đây là hướng đi cần thiết: bạo lực không chỉ gây tổn thương thể chất, mà còn ảnh hưởng đến việc học và sức khỏe tinh thần lâu dài. Kế hoạch tại Ninh Bình yêu cầu 100% công an xã, phường phối hợp với cơ sở giáo dục để tuyên truyền pháp luật cho học sinh; nếu được triển khai thực chất, hoạt động sẽ vượt khỏi khuôn khổ một sự kiện trong ngày.
Một hướng tiếp cận khác xuất hiện trong buổi tuyên truyền của Công an xã Tân Bình tại trường học hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026. Nội dung bao gồm sử dụng mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo an toàn, chấp hành luật giao thông, cùng tác hại và phòng, chống ma túy trong học đường. Học sinh được hướng dẫn nhận diện tin giả, lừa đảo giả mạo tài khoản hoặc dùng hình ảnh, giọng nói do AI tạo ra; đồng thời phải kiểm chứng kết quả AI và không dùng công nghệ để xúc phạm hay phát tán nội dung giả. Đây là phần thiết yếu của an ninh học đường trong đời sống số.
Phòng chống bắt nạt cần đối thoại và kỹ năng xử lý
Tại Trường Tiểu học và THCS Thuận Quý, Công an xã Tân Thành tổ chức tuyên truyền về phòng, chống bạo lực học đường với sự tham dự của hơn 300 học sinh, giáo viên và Ban Giám hiệu. Cán bộ công an giúp học sinh nhận diện nguyên nhân, hậu quả của bạo lực thể chất lẫn tinh thần, đồng thời hướng dẫn phòng tránh bắt nạt trên mạng, ứng xử văn minh và báo cho người lớn khi gặp hành vi lăng mạ, bôi nhọ hoặc tung tin sai sự thật.
Điểm đáng chú ý là chương trình không dừng ở phần trình bày: học sinh cùng trao đổi tình huống về quan hệ bạn bè và cách ứng phó khi bị bắt nạt ở trường hoặc trên mạng. Tương tác trực tiếp giúp các em tập nhận diện nguy cơ và lựa chọn bước xử lý phù hợp trước khi sự việc leo thang. Với lứa tuổi nhỏ, kỹ năng báo tin và tìm người lớn đáng tin cậy cũng quan trọng không kém việc biết hành vi nào bị cấm.
So với cách phổ biến quy định theo chuyên đề rộng ở Ninh Bình hay các nội dung công nghệ, giao thông tại Tân Bình, mô hình Thuận Quý tập trung sát vào quan hệ bạn bè và cách phản ứng trước bắt nạt. Không có một hình thức duy nhất phù hợp mọi trường; điều cần thống nhất là bài học phải gần trải nghiệm học sinh, có cơ hội thực hành và nối với kênh hỗ trợ cụ thể.
Từ buổi tuyên truyền đến nề nếp an toàn
Các hoạt động ở Lâm Đồng, Ninh Bình và Thuận Quý cho thấy giáo dục pháp luật có thể bắt đầu từ những tình huống rất khác nhau: một vụ hành hung, nguy cơ xâm hại, lừa đảo trên mạng hay bắt nạt giữa bạn bè. Khác biệt về nội dung là hợp lý, nhưng mục tiêu chung phải là giúp học sinh biết nhận diện rủi ro, tìm trợ giúp và tránh tiếp tay cho hành vi gây hại.
Muốn xây dựng an toàn trường học bền vững, các buổi tuyên truyền cần được tiếp nối bằng phối hợp thường xuyên giữa công an và nhà trường, sự quan tâm của gia đình, cùng cơ chế để học sinh báo sự việc mà không sợ bị trách phạt. Pháp luật chỉ tạo được tác động khi trở thành kỹ năng và thói quen ứng xử, chứ không phải kiến thức nghe xong rồi để đó.
Kết luận, tình huống thực tế là cầu nối hiệu quả giữa quy định và đời sống học sinh. Khi trường học kết hợp đối thoại, hướng dẫn tự bảo vệ và phản ứng kịp thời, phòng chống bắt nạt và an ninh học đường sẽ trở thành trách nhiệm chung, thay vì khẩu hiệu chỉ xuất hiện trong một buổi lễ.
