Khi tiến độ trở thành kỷ lục: Việt Nam bước vào “kỷ nguyên tốc độ”
Hiện tượng các siêu công trình tỷ USD tại Việt Nam được thi công với tốc độ thi công nhanh bất thường, rút ngắn một nửa, thậm chí hơn so với kế hoạch ban đầu, đang tạo ra một kỷ lục xây dựng Việt Nam mới về cách tổ chức công trường, áp dụng công nghệ và huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng hiện đại. Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC) là ví dụ điển hình: công trình được khánh thành sau khoảng 10 tháng thi công, đúng dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, thay vì mất hơn 2 năm như dự kiến cho riêng hạng mục khó nhất là mái vòm thép Kim Quy.
Đây không chỉ là câu chuyện về một mái vòm khổng lồ; nó đánh dấu chuyển biến tư duy: Việt Nam không chấp nhận chuẩn tiến độ trung bình mà đang muốn “chơi ở giải vô địch” của ngành xây dựng. Tại Vinhomes Global Gate – đại đô thị do tập đoàn của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đầu tư – Nhà triển lãm Kim Quy với mái vòm thép nặng 24.000 tấn, diện tích gần 105.000 m2, cao 57 m, được xem là mái vòm lớn nhất hành tinh hiện nay. Việc hoàn thành hạng mục này trong 10 tháng thay vì 2 năm là tuyên bố rất rõ: người Việt đã đủ tự tin cạnh tranh ở nhóm công trình khó nhất thế giới.
Bí quyết rút từ 2 năm xuống 10 tháng: công nghệ, tổ chức và… ý chí
Điều đáng bàn không phải là con số 10 tháng, mà là cách người Việt biến con số đó thành hiện thực. Mái vòm Kim Quy ban đầu được dự kiến cần khoảng 2 năm để hoàn thành; sau đó rút còn 1,5 năm và cuối cùng chỉ còn 10 tháng – một “kỳ tích” trong lĩnh vực kết cấu thép. Để làm được, công trường vận hành như một cỗ máy chính xác: cẩu siêu trọng 500 tấn hoạt động liên tục, hơn 100.000 nút cầu thép và bu lông cường độ cao được lắp đặt với sai số tối đa chỉ 3 mm nhờ công nghệ quét laser 3D.
Ở cao điểm, khoảng 3.000 kỹ sư, công nhân cùng 800–1.000 máy móc được huy động, làm việc 3 ca mỗi ngày. Nhưng lao động “căng” không phải là yếu tố duy nhất. Hệ cột I rỗng, cột trung tâm dạng ống thép tròn và giàn không gian R60-R180 được thiết kế để vừa giảm tải, vừa chịu gió cấp 12, động đất cấp 7. Theo PGS.TS Vũ Anh Tuấn, dự án vượt qua các thách thức nhờ ba yếu tố: ý chí của chủ đầu tư, sự phối hợp chặt giữa tư vấn – nhà thầu, và năng lực chế tạo – lắp dựng trong nước. Đây là mô hình mà các siêu công trình tỷ USD khác buộc phải học theo nếu muốn bứt tốc tương tự.
Sân vận động 135.000 chỗ và tham vọng thiết lập chuẩn mực mới
Nếu mái vòm Kim Quy là lời “chào sân”, thì sân vận động 135000 chỗ VinFast – Trống Đồng là bản tuyên ngôn tham vọng. Sau thành công Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia, chủ đầu tư đang huy động hàng nghìn công nhân và máy móc làm việc “3 ca 4 kíp” cho dự án sân vận động 135.000 chỗ ngồi, đặt mục tiêu cán đích vào tháng 7/2027, sau chưa đầy 20 tháng thi công. Khi hoàn thành, công trình này được kỳ vọng lập 3 kỷ lục thế giới: sức chứa lớn nhất, mái che đóng mở lớn nhất và thời gian thi công nhanh nhất.
Thách thức kỹ thuật không nhỏ: hệ mái thép vượt nhịp 260 m là hạng mục chưa từng xuất hiện tại Việt Nam. Dự án dự kiến dùng khoảng 700.000 m3 bê tông, 126.000 tấn thép cho kết cấu và 1,7 triệu m2 ván khuôn – tương đương gần 250 sân bóng đá tiêu chuẩn FIFA. Một câu hỏi cần đặt ra: chạy đua với kỷ lục có làm tăng rủi ro an toàn, chất lượng và chi phí vận hành sau này? Câu trả lời nằm ở cách nhà thầu kiểm soát thiết kế, thi công và nghiệm thu, chứ không nằm ở việc thi công nhanh hay chậm. Tốc độ chỉ nguy hiểm nếu thiếu kỷ luật kỹ thuật.
Từ Long Thành tới Phú Quốc: nhà thầu Việt bước ra “sân lớn”
Các kỷ lục tiến độ không phải hiện tượng riêng lẻ. Sân bay Long Thành và loạt dự án tại Phú Quốc đang cho thấy năng lực tổng lực của nhà thầu Việt. Dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, với nhà ga T2 hình “phượng hoàng lửa”, đã hoàn thành khoảng 95% kết cấu bê tông cốt thép, 70% kết cấu thép và 80% công tác xây, trát chỉ sau chưa đầy một năm thi công; công trình được đặt mục tiêu sẵn sàng vận hành từ tháng 4/2027. Hệ mái ga T2 có khối lượng thép gần 25.000 tấn, nhịp lớn nhất 72 m, đòi hỏi chính xác hình học cao.
Cùng thời điểm, tuyến đường sắt nhẹ LRT Phú Quốc dài 17,59 km đang vào giai đoạn lắp đặt ray, chuẩn bị đón đoàn tàu đầu tiên trong năm 2027. Theo Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng, những công trình như Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia và sân bay Long Thành thể hiện năng lực thi công vượt trội, với tốc độ nhanh hơn nhiều so với trước đây. Đây là bước trưởng thành rõ rệt: từ chỗ chủ yếu làm thầu phụ hoặc các dự án trung bình, doanh nghiệp Việt đã đủ sức gánh những gói thầu phức tạp, tiến độ gắt, yêu cầu kỹ thuật ngang hàng quốc tế. Vấn đề không còn là “có làm được không”, mà là “làm nhanh đến mức nào vẫn giữ được chuẩn mực an toàn”.
Lợi ích cho người dân và bài kiểm tra cho tham vọng hạ tầng mới
Các siêu công trình không chỉ để khoe kỷ lục. Với Trung tâm Triển lãm Việt Nam, sân triển lãm phía Bắc có sức chứa tới 50.000 người, hướng tới các sự kiện âm nhạc, lễ hội lớn và trình diễn công nghệ quốc tế. Điều này mở ra không gian giải trí, hội họp, triển lãm tầm khu vực ngay trong lòng thủ đô. Bên cạnh đó, Vinhomes Global Gate – nơi đặt Trung tâm – còn được định hướng trở thành điểm đầu của tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh, khi hoàn thành có thể rút thời gian di chuyển Hà Nội – Hạ Long xuống khoảng 23 phút. Người dân hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng giao thông nhanh hơn, dịch vụ phong phú hơn.
Tuy vậy, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà mỗi kỷ lục xây dựng Việt Nam mới phải đi kèm trách nhiệm dài hạn. Siêu công trình tỷ USD nếu khai thác kém hiệu quả sẽ trở thành gánh nặng. Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định khi doanh nghiệp tư nhân được trao cơ hội và niềm tin, Việt Nam có thể tạo ra những công trình tầm cỡ thế giới. Câu hỏi tiếp theo là: chúng ta có đủ tầm nhìn để tích hợp quy hoạch đô thị, giao thông, văn hóa và tài chính, để các sân vận động 135000 chỗ hay trung tâm triển lãm khổng lồ không chỉ là biểu tượng, mà là động lực kinh tế – xã hội bền vững? Đó sẽ là bài kiểm tra thật sự cho thế hệ siêu dự án mang dấu ấn Phạm Nhật Vượng và các nhà thầu Việt.
