Từ ưu đãi thương mại đến năng lực cạnh tranh xanh
Hệ sinh thái tận dụng FTA là mạng lưới kết nối cơ quan quản lý với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh để giúp họ đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường và yêu cầu sản xuất bền vững. Đây là mắt xích cần có để ưu đãi thương mại chuyển thành năng lực xuất khẩu thực chất. UBND tỉnh Nghệ An ban hành Kế hoạch 1039/KH-UBND ngày 9/11/2026, triển khai hệ sinh thái giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035. Kế hoạch đặt mục tiêu hỗ trợ toàn bộ thành viên tiếp cận cam kết FTA, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Nghệ An đang đáp lại sức ép từ các tiêu chuẩn xanh, số và tuần hoàn ngày càng khắt khe bằng cách chuyển trọng tâm từ xuất khẩu thô sang chuỗi giá trị bền vững. Nhưng đào tạo và tư vấn sẽ khó tạo khác biệt nếu hàng hóa vẫn vướng ở khâu vận chuyển, logistics hoặc nguồn cung năng lượng.
Hạ tầng quyết định FDI có thể đi xa đến đâu
Hạ tầng và hệ sinh thái FTA không phải hai kế hoạch song song; chúng chỉ phát huy sức hút đầu tư khi được nối thành một hành trình liền mạch từ nhà máy tới thị trường. Tại Hoàng Mai I, 251,93 ha trong tổng số 264,77 ha đã hoàn thành giải phóng mặt bằng hoặc không cần giải phóng mặt bằng, nhưng vẫn còn 12,84 ha vướng mắc. Hoàng Mai II còn một hộ dân chưa bàn giao 2,68 ha. Những con số này nhắc rằng tiến độ đất đai không phải chi tiết hành chính: chậm mặt bằng có thể làm giảm khả năng sẵn sàng đón dự án. Tỉnh đồng thời thúc đẩy đường kết nối, hệ thống thoát nước và dự án Cảng nước sâu Cửa Lò; khu hậu phương cảng rộng khoảng 32,83 ha, vùng mặt nước khoảng 208,04 ha. Khi hoàn thiện, cảng có thể giảm áp lực logistics, thuận lợi cho nguyên liệu và xuất khẩu—một lợi thế thiết thực với nhà đầu tư sản xuất.
FTA cần đi cùng chuỗi cung ứng và năng lượng phù hợp
Điểm đáng chú ý của kế hoạch FTA là cách nó đặt logistics vào giữa sản xuất và xuất khẩu, thay vì xem ưu đãi thuế quan là đích đến. Tỉnh dự kiến hình thành các trục liên kết “Sản xuất - Chế biến - Tiêu chuẩn - Logistics - Xuất khẩu”, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ và truy xuất nguồn gốc. Các ngành có khả năng thích ứng với những rào cản xanh như CBAM và EUDR được ưu tiên. Đây là điều kiện để doanh nghiệp địa phương trở thành nhà cung ứng trong chuỗi của tập đoàn FDI, thay vì chỉ đứng ngoài gia công đơn giản. Phần hạ tầng năng lượng cũng cần được nhìn trong cùng bức tranh: Nhà máy điện rác Nghệ An được thiết kế xử lý 1.500 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày đêm và phát điện 30 MW; chủ đầu tư đặt mục tiêu vận hành toàn bộ nhà máy trong quý IV/2027. Công trình này có thể bổ sung năng lực năng lượng và môi trường, nhưng hiệu quả đầu tư xanh còn phụ thuộc vào tiến độ và khả năng kết nối đồng bộ.
Thước đo nằm ở tiến độ và doanh nghiệp địa phương
Nghệ An đã xác định lộ trình: năm 2026 lập tổ công tác và số hóa dữ liệu nền; năm 2027 phối hợp công nhận thành viên, triển khai hỗ trợ xanh và số; giai đoạn 2028–2030 khép kín liên kết sản xuất, chế biến, logistics và xuất khẩu xanh. Trong khi đó, tỉnh yêu cầu từng cơ quan và địa phương làm rõ trách nhiệm, thời hạn tháo gỡ vướng mắc tại khu công nghiệp, cảng biển và dự án năng lượng. Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải nêu yêu cầu này sau khi kiểm tra các dự án chiều 10/11. Với người dân và cơ sở kinh doanh, lợi ích gần nhất không nằm ở khẩu hiệu FDI: đường kết nối tốt hơn giúp vận chuyển hàng hóa và nguyên liệu thuận lợi, còn hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ FTA cần đến được từng hợp tác xã, hộ kinh doanh. Kết luận: FDI Nghệ An sẽ bền hơn nếu tỉnh biến tiến độ hạ tầng thành dịch vụ logistics đáng tin cậy, đồng thời giúp doanh nghiệp trong tỉnh đáp ứng chuẩn xanh. Ghép cảng với FTA là hướng đi đúng; thực thi đồng bộ mới là điều quyết định.
