Ý chính: Mỗi tỉnh một phương thức thi lớp 10, học sinh không thể ôn theo tin đồn
Phương thức thi lớp 10 là tập hợp các quy định về hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển, số môn thi, lịch thi, chỉ tiêu và cách tính điểm, do từng địa phương ban hành riêng để tuyển sinh vào các trường trung học phổ thông công lập và chuyên theo điều kiện thực tế của mình.
Điểm mấu chốt của tuyển sinh 2027 là: không còn một “công thức chung” cho cả nước, mà mỗi tỉnh thành thiết kế phương thức thi lớp 10 theo bài toán riêng của mình. Điều này tạo cơ hội để địa phương linh hoạt, nhưng đồng thời đặt ra thách thức rõ ràng cho học sinh và phụ huynh: nếu không cập nhật đúng quy định nơi mình sinh sống, nguy cơ ôn sai trọng tâm, lệch thời điểm thi là rất lớn. Đáng chú ý, dự thảo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đề xuất kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như hiện nay, mở ra khả năng thay đổi sâu cách ôn tập của học sinh trên cả nước.
Hải Phòng: Giữ thi tuyển THPT, mở rộng chỉ tiêu chuyên – áp lực nhưng rõ ràng
Hải Phòng là địa phương đi đầu khi chốt sớm phương thức thi lớp 10 cho cả hệ THPT công lập không chuyên và chuyên, đều theo hình thức thi tuyển. Đây là tín hiệu tích cực ở góc độ minh bạch: học sinh có khung chuẩn để lên kế hoạch dài hơi, thay vì chờ đợi đến sát kỳ thi mới biết mình phải làm gì.
Với khối không chuyên, địa phương tiếp tục thi tuyển, môn thi và chế độ tuyển thẳng tuân theo quy định chung của Bộ. Ở khối chuyên, hai trường THPT chuyên Nguyễn Trãi và Trần Phú tổ chức thi các môn chuyên như Toán, Tin, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý và ngoại ngữ, với tổng 1.155 chỉ tiêu cho 33 lớp chuyên trong năm học 2027-2028. Một câu chuyện đáng chú ý là việc tăng thêm mỗi trường một lớp chuyên, cho thấy Hải Phòng chọn cách “giải bài toán áp lực” bằng việc nới rộng cơ hội vào trường chuyên thay vì giảm bớt cạnh tranh bằng xét tuyển.
Ở góc độ chiến lược học tập, mô hình thi tuyển THPT rõ nét của Hải Phòng gửi đi một thông điệp: học sinh phải đầu tư vững kiến thức nền, nhất là với những em nhắm tới lớp chuyên Tin, nơi tối đa 75% chỉ tiêu được tuyển bằng bài thi Tin chuyên và phần còn lại qua bài thi Toán chuyên.
TP.HCM và Hà Nội: Hai hướng đi trái chiều về áp lực thi tuyển
Trong khi Hải Phòng chọn “rõ ràng và cạnh tranh” với thi tuyển THPT, hai đô thị lớn nhất lại đi theo hai hướng khác nhau để xử lý bài toán áp lực thi tuyển THPT. Điều này làm lộ rõ xu hướng phân hóa trong tuyển sinh 2027.
TP.HCM dự kiến xây dựng phương án tuyển sinh lớp 10 linh hoạt, kết hợp xét tuyển lớp 10 với thi tuyển, thay vì dựa hoàn toàn vào kỳ thi như trước. Cách làm này nếu được triển khai hợp lý có thể giảm trọng số “một kỳ thi quyết định tất cả”, buộc học sinh phải coi trọng cả quá trình học ở THCS, không chỉ dồn lực cho vài tháng nước rút. Tuy nhiên, nó cũng đặt câu hỏi về mức độ công bằng giữa các trường THCS, nơi chất lượng dạy học và đánh giá không đồng đều.
Ngược lại, Hà Nội thừa nhận áp lực kỳ thi lớp 10 “rất lớn” với cả học sinh lẫn phụ huynh và đang nghiên cứu phương thức tuyển sinh để giảm áp lực nhưng vẫn giữ được tính khách quan, công bằng và độ tin cậy. Theo quan điểm của Sở, việc đổi phương thức chỉ khả thi khi hệ thống kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập đủ khách quan và đáng tin. Tức là Hà Nội chưa thể vội chuyển mạnh sang xét tuyển nếu nền tảng đánh giá ở các trường chưa đồng đều. Cả hai thành phố đều cùng một mục tiêu giảm căng thẳng, nhưng con đường đi rất khác và học sinh phải đọc kỹ “luật chơi” của từng nơi.
Quảng Ninh và dự thảo của Bộ: Lịch thi, số môn thi đang âm thầm định hình cách ôn
Quảng Ninh chưa công bố chi tiết toàn bộ phương thức thi lớp 10, nhưng việc chốt sớm khung thời gian từ ngày 20–22/5 cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2027-2028 đã gửi một tín hiệu quan trọng: kỳ thi sẽ diễn ra sớm hơn khoảng một tháng so với năm học hiện tại. Điều này buộc học sinh phải đẩy nhanh lộ trình ôn tập, nhất là những em vốn quen với nhịp ôn đến giữa tháng 6 mới thi.
Ở cấp độ quốc gia, dự thảo quy chế tuyển sinh mới đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến đề xuất bỏ môn thi thứ ba, đưa kỳ thi tuyển sinh 10 vào THPT công lập từ ba môn xuống còn hai môn Toán và Ngữ văn. Đây là thay đổi có thể “thay hình đổi dạng” chiến lược ôn thi của cả một thế hệ học sinh: số môn thi ít đi, nhưng áp lực điểm số trên từng môn sẽ dồn lên rõ rệt, và kiến thức hai môn bắt buộc này sẽ được soi kỹ hơn. Tuy vậy, phương án hai môn hiện vẫn chỉ ở mức dự thảo, hoàn toàn có thể điều chỉnh trước khi ban hành chính thức.
Gia đình phải làm gì từ bây giờ: Bỏ tư duy “ôn theo phong trào”, bám sát địa phương
Từ các ví dụ Hải Phòng, TP.HCM, Hà Nội và Quảng Ninh có thể rút ra một kết luận: phương thức thi lớp 10 đang được “địa phương hóa” mạnh, và không còn một mô hình duy nhất cho tất cả. Điều này tốt cho việc thích ứng với điều kiện từng nơi, nhưng lại là hồi chuông cảnh báo cho các gia đình vẫn quen hỏi nhau trên mạng rồi ôn theo tin đồn. Ngay trong cùng một năm tuyển sinh 2027, lịch thi, số môn thi, cách kết hợp xét tuyển và thi tuyển THPT có thể khác nhau rõ rệt giữa các tỉnh.
Phụ huynh và học sinh cần ba bước tối thiểu. Thứ nhất, theo dõi sát văn bản chính thức từ Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương, không dựa vào suy đoán từ tỉnh khác. Thứ hai, xây dựng kế hoạch học tập bám đúng phương thức của nơi mình dự thi: nếu địa phương nặng thi tuyển như Hải Phòng, phải ưu tiên luyện đề và kiến thức cơ bản; nếu xu hướng xét tuyển lớp 10 ngày càng lớn như định hướng TP.HCM, cần cải thiện điểm số và thái độ học tập ngay từ lớp 8, lớp 9. Thứ ba, chuẩn bị tâm lý: dù Hà Nội hay các địa phương khác tìm cách giảm áp lực, kỳ thi lớp 10 vẫn có quy mô lớn và mang tính cạnh tranh cao. Sự bình tĩnh, hiểu luật và chuẩn bị sớm mới là “bí kíp” thật sự, chứ không phải trông chờ một phương thức thi “dễ thở” hơn.
