Hai thay đổi đáng chú ý trong dự thảo
Luật Đầu tư sửa đổi là dự thảo điều chỉnh một số quy định về đầu tư, trong đó đề xuất mở rộng các hình thức hỗ trợ doanh nghiệp và trao cho Chính phủ thẩm quyền quy định việc nới điều kiện tiếp cận thị trường trong một số ngành, nghề hạn chế. Đây là những đề xuất, chưa phải quyền lợi hay cơ chế mới đã có hiệu lực. Dự thảo được trình Quốc hội với mục tiêu góp phần đưa môi trường đầu tư vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới vào năm 2028.
Ý nghĩa của hai hướng sửa đổi nằm ở cách tiếp cận: thay vì chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi, chính sách muốn hỗ trợ năng lực sản xuất và cân nhắc mở cửa thị trường theo điều kiện cụ thể. Với nhà đầu tư nước ngoài, đây có thể là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để kết luận rằng các rào cản gia nhập sẽ tự động được gỡ bỏ. Tác động thực tế phụ thuộc vào nội dung cuối cùng được thông qua và văn bản hướng dẫn.
Bốn hình thức hỗ trợ hướng vào năng lực dài hạn
Dự thảo bổ sung bốn hình thức hỗ trợ đầu tư: phát triển chuỗi cung ứng; sản xuất sản phẩm công nghệ cao; đầu tư tạo tài sản cố định; và hợp tác, liên kết doanh nghiệp với cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cùng tổ chức khoa học, công nghệ. Điểm đáng chú ý là các nhóm hỗ trợ này hướng tới năng lực vận hành và liên kết trong nước, chứ không chỉ khuyến khích một quyết định đầu tư ban đầu.
Nếu được thông qua và triển khai bằng tiêu chí rõ ràng, các đề xuất có thể tạo thêm lý do để nhà đầu tư nước ngoài phát triển nhà cung ứng, đào tạo lao động và tổ chức hoạt động công nghệ tại Việt Nam. Tuy nhiên, không nên xem danh mục mới như cam kết hỗ trợ tự động: điều kiện, mức hỗ trợ và cách xét duyệt còn cần được quy định. Dự thảo cũng gắn ưu đãi đặc biệt với các cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh; hỗ trợ có thể bị điều chỉnh hoặc thu hồi nếu cam kết không được thực hiện.
Nới tiếp cận thị trường: cơ hội đi cùng giới hạn
Dự thảo đề xuất cho phép Chính phủ quy định việc nới điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài trong các ngành, nghề hạn chế, căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước. Định hướng này có thể mở thêm dư địa gia nhập ở một số lĩnh vực, nhưng không đồng nghĩa mọi ngành hạn chế sẽ được mở cửa đồng loạt.
Theo đề xuất, việc nới lỏng cần có lộ trình, đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và phù hợp với cam kết quốc tế; các yêu cầu quốc phòng, an ninh cũng phải được giữ vững. Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với định hướng nhưng đề nghị cân nhắc kỹ thẩm quyền của Chính phủ, nhất là ở lĩnh vực nhạy cảm. Với nhà đầu tư, điều thiết thực lúc này là theo dõi quy định cụ thể theo ngành, thay vì coi đề xuất chung là một quyền tiếp cận mới đã được xác lập.
Điều gì đã có hiệu lực, điều gì còn chờ?
Cần tách bạch các nội dung đang được đề xuất với quy định hiện hành. Đặc biệt, Chính phủ đề xuất được quy định chi tiết hơn về Quỹ Hỗ trợ đầu tư mà không phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành. Tuy nhiên, đa số ý kiến cơ quan thẩm tra đề nghị giữ cơ chế hiện hành: Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành quy định chi tiết về Quỹ, nhằm bảo đảm giám sát việc quản lý và sử dụng nguồn lực.
Sự khác biệt này cho thấy dự thảo chưa phải một gói chính sách đã chốt; nội dung còn có thể được xem xét, chỉnh lý trong quá trình lập pháp. Các đề xuất khác, như kéo dài thời hạn một số dự án trong khu công nghiệp sinh thái tối đa 70 năm, cũng không nên được hiểu là quyền áp dụng ngay khi dự thảo được trình. Kết luận hợp lý cho nhà đầu tư nước ngoài là triển vọng chính sách đang mở rộng, nhưng quyết định kinh doanh vẫn cần căn cứ vào luật và quy định có hiệu lực tại thời điểm triển khai.
