Ranh giới của lệnh cấm phải được xác định rõ
Dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là đề xuất cập nhật các quy định về sản phẩm, hành vi bị cấm và biện pháp quản lý nhằm giảm phơi nhiễm với thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây không chỉ là một lần chỉnh sửa kỹ thuật: hiệu quả của luật phụ thuộc vào việc người dân, cơ sở kinh doanh và cơ quan thực thi hiểu giống nhau về điều gì bị cấm.
Trong phiên thảo luận tổ 2 ngày 22/10/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị làm rõ phạm vi cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá, đồng thời mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, tăng kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, và hoàn thiện cơ chế thực thi. Trọng tâm ấy đúng: nếu cấm trưng bày nhưng không nói rõ áp dụng với cách bày hàng, điểm bán hay môi trường điện tử, quy định có thể khó kiểm tra và dễ bị áp dụng thiếu nhất quán.
Cấm trưng bày cần đi cùng cách thực thi cụ thể
Cấm trưng bày thuốc lá có ý nghĩa vượt ra ngoài chuyện sắp xếp hàng hóa. Cơ quan thẩm tra ủng hộ quy định cấm tại dự thảo vì mục tiêu hạn chế quảng cáo gián tiếp, giảm sự hiện diện của thuốc lá tại điểm bán và hạn chế trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận sản phẩm. Nhưng để đạt mục tiêu đó, luật cần xác định rõ phạm vi sản phẩm, hình thức trưng bày và cách xử lý vi phạm; nếu không, lệnh cấm có thể tạo ra những cách hiểu khác nhau giữa các địa bàn.
Dự thảo cũng bổ sung các hành vi bị cấm liên quan đến thuốc lá thành phẩm, linh kiện và nguyên liệu thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cũng như việc trưng bày và bán sản phẩm thuốc lá trên môi trường điện tử. Việc gọi tên cụ thể các hành vi là bước cần thiết, nhưng chưa đủ: quy định thuốc lá chỉ có sức nặng khi đi kèm đầu mối kiểm tra, trách nhiệm xử lý và hướng dẫn dễ áp dụng. Rõ ràng ngay từ văn bản sẽ giảm khoảng trống cho vi phạm.
Bảo vệ người sử dụng bằng cảnh báo và không gian không khói thuốc
Với người dân, những thay đổi đáng kể nhất có thể nằm ở nơi họ sinh hoạt và thông tin họ nhìn thấy khi tiếp xúc với sản phẩm. Đề nghị mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn hướng tới giảm phơi nhiễm khói thuốc; còn cảnh báo sức khỏe rõ, dễ nhìn giúp người mua nhận biết tác hại thuốc lá thay vì để cảnh báo bị che khuất.
Cơ quan thẩm tra đề xuất cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc, hoặc quy định lộ trình tăng lên mức 85%–100%. Đề xuất này còn cần được cân nhắc trong quá trình hoàn thiện dự thảo, nhưng vấn đề mà nó nêu ra rất thực tế: cảnh báo chỉ phát huy tác dụng khi đủ lớn, dễ đọc và không bị tem thuốc che lấp. Một quy định đo đếm được sẽ dễ giám sát hơn lời yêu cầu chung chung.
Dự thảo cụ thể hóa chủ trương cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết 173/2024/QH15, trong bối cảnh chính sách chuyển mạnh sang phòng bệnh chủ động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Ưu tiên bảo vệ sức khỏe, nhất là phụ nữ, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương, đòi hỏi cách tiếp cận dựa trên bằng chứng và phù hợp thực tế.
Từ dự thảo đến hiệu lực: không để quy định dừng trên giấy
Chính phủ đã hoàn thiện dự thảo sau khi tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra để trình Quốc hội. Trước đó, ngày 28/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 257/NQ-CP, cơ bản thống nhất về sự cần thiết sửa luật. Bước tiếp theo không chỉ là thông qua văn bản, mà còn là bảo đảm hướng dẫn thi hành đủ cụ thể để lực lượng kiểm tra và cơ sở kinh doanh cùng áp dụng một chuẩn.
Sửa luật phòng chống thuốc lá sẽ có ý nghĩa khi mỗi lệnh cấm trả lời được ba câu hỏi: cấm sản phẩm hay hành vi nào, áp dụng ở đâu và ai chịu trách nhiệm xử lý. Làm rõ phạm vi trưng bày, mở rộng nơi không khói thuốc, kiểm soát sản phẩm mới và bảo đảm cảnh báo không bị che khuất là những việc gắn trực tiếp với đời sống thường ngày. Kết luận nên dứt khoát: quy định càng cụ thể, khả năng thực thi càng cao, còn lợi ích cuối cùng là giảm tác hại và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
