Giáo dục trở thành trụ cột chiến lược trong quan hệ Việt – Malaysia
Hợp tác đại học Việt Malaysia là quá trình các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan giáo dục hai nước xây dựng các chương trình trao đổi sinh viên quốc tế, nghiên cứu chung, đào tạo liên kết và kết nối học thuật khu vực nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng hội nhập ASEAN và tạo ra những kết quả hợp tác bền vững cho cả hệ thống giáo dục lẫn nền kinh tế.
Điểm quan trọng nhất hiện nay: giáo dục đã được hai nước coi là ưu tiên chiến lược chứ không còn là hoạt động phụ trợ ngoại giao. Khi Việt Nam và Malaysia nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, phía Malaysia xác định rõ ưu tiên trong hợp tác giáo dục đại học với Việt Nam là phát triển nguồn nhân lực sẵn sàng trước những thay đổi tương lai, thông qua hợp tác cơ sở đào tạo và giao lưu nhân dân. Điều này tạo nền chính trị – ngoại giao vững để các chương trình cụ thể về trao đổi sinh viên quốc tế, nghiên cứu chung và đào tạo xuyên biên giới có thể nở rộ thay vì dừng ở bản ghi nhớ đẹp đẽ nhưng khó triển khai.
Từ diễn đàn đến hành động: cầu nối mới giữa các trường đại học
Các hoạt động trao đổi gần đây cho thấy hợp tác đại học Việt Malaysia đã bước sang giai đoạn thực chất hơn. Bên lề một hội thảo quốc tế về giáo dục đại học hồi cuối tháng 7, Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM Firdauz Othman đã được phỏng vấn về hợp tác giáo dục, trao đổi nguồn nhân lực giữa hai nước và ASEAN trong kỷ nguyên AI. Thông điệp rõ ràng: AI đang chuyển dịch từ mô hình di chuyển sinh viên sang mô hình di chuyển tri thức, nhân tài và các quan hệ đối tác đổi mới sáng tạo với lớp học ảo và đào tạo xuyên biên giới là hai hình thức cụ thể.
Một đoàn đại học Malaysia cũng đã đến Hà Nội sau khi tổ chức thành công Hội nghị Giáo dục Đại học Toàn cầu chào đón khoảng 300 đại biểu từ khắp ASEAN và một sự kiện tư vấn du học thu hút hơn 400 phụ huynh, học sinh Việt Nam tại TP.HCM. Những buổi kết nối này không chỉ quảng bá hệ thống giáo dục Malaysia mà còn tạo diễn đàn để các trường hai nước bàn sâu về tuyển sinh, trao đổi học thuật, chương trình liên kết và các hình thức hợp tác giáo dục khác trong tương lai.
Cơ hội cụ thể cho sinh viên: từ lớp học ảo tới trải nghiệm UKM
Hợp tác không còn nằm trên giấy khi sinh viên bắt đầu trở thành nhân vật trung tâm. Quan điểm của phía Malaysia là AI phải gắn nhà trường với doanh nghiệp chặt chẽ hơn bằng cách đưa sinh viên vào các dự án thực tế ngay trong quá trình học, qua đó giúp họ sở hữu đúng kỹ năng mà các ngành ASEAN đang cần. Đây là sự dịch chuyển quan trọng: sinh viên không chỉ nhận kiến thức mà trở thành đối tác cùng định hình tương lai giáo dục và cộng đồng khu vực.
Một ví dụ sống động là chuyến giao lưu của sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh HSU tại Trường Đại học Quốc gia Malaysia (UKM), nơi các bạn được gặp gỡ giảng viên, sinh viên Malaysia và trải nghiệm môi trường học thuật đa văn hóa. Với sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh, việc tham gia chương trình ngôn ngữ Anh trong bối cảnh quốc tế giúp họ đặt kiến thức vào tình huống thực tế, luyện năng lực giao tiếp liên văn hóa và mở rộng kết nối học thuật khu vực. Hành trình này không chỉ là giao lưu ngắn ngày mà mở ra mạng lưới bạn bè, thầy cô và cơ hội học tiếp, nghiên cứu tiếp trong tương lai.
Ngôn ngữ Anh và kết nối học thuật khu vực: Cánh cửa hội nhập ASEAN
Nếu xem hợp tác đại học Việt Malaysia là đường cao tốc, thì các chương trình ngôn ngữ Anh đóng vai trò như làn ưu tiên cho hội nhập khu vực. Tại UKM, sinh viên HSU không chỉ tham dự lớp học mà còn tham gia các buổi chuyên đề về giao tiếp liên văn hóa, nhấn mạnh vai trò của kỹ năng này trong môi trường học tập và làm việc quốc tế. Kết hợp với việc giới thiệu ẩm thực, văn hóa Việt Nam cho bạn bè Malaysia, sinh viên học được cách vừa tự tin thể hiện bản sắc, vừa mở lòng với khác biệt – một năng lực cốt lõi của công dân ASEAN.
Ở tầm chính sách, Malaysia đặt mục tiêu biến giáo dục đại học thành chất xúc tác cho hội nhập ASEAN, hướng tới thế hệ sinh viên tốt nghiệp có khả năng cạnh tranh toàn cầu, kỹ năng số và kết nối về văn hóa. Các diễn đàn về giáo dục đại học gần đây cũng tập trung bàn về trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm, kỹ năng tương lai và đổi mới sáng tạo bao trùm. Nếu các trường Việt Nam biết chủ động tham gia mạng lưới này thay vì đi riêng lẻ, sinh viên Việt sẽ có nhiều lối vào hơn với thị trường lao động khu vực – từ chương trình trao đổi sinh viên quốc tế, lớp học ảo chung, tới dự án nghiên cứu do nhiều trường đồng dẫn dắt.
Làm gì để hợp tác bền vững, không chỉ là phong trào?
Thách thức lớn nhất hiện nay không phải thiếu cơ hội mà là thiếu chiến lược dài hạn ở cấp trường. Phía Malaysia đánh giá cao bước tiến vượt bậc của giáo dục đại học Việt Nam về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và hội nhập quốc tế, đồng thời khẳng định các trường hai nước có tiềm năng học tập lẫn nhau, thiết lập quan hệ đối tác hướng đến kết quả thực tiễn và bền vững. Nhưng nếu mỗi trường chỉ dừng lại ở vài chuyến thăm, vài bản ghi nhớ, lợi ích sẽ khó lan đến đa số sinh viên.
Câu trả lời nằm ở việc chuyển nhanh từ đối thoại sang cùng làm. Tổng lãnh sự Malaysia khuyến khích các trường bắt tay từ chương trình đào tạo liên kết, trao đổi giảng viên đến các sáng kiến gắn với doanh nghiệp. Các cuộc thảo luận tại những sự kiện kết nối gần đây cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quan hệ đối tác, tuyển sinh sinh viên, trao đổi học thuật và các chương trình liên kết khác trong tương lai. Với những kết nối đã mở giữa HSU và Khoa Giáo dục UKM, hướng hợp tác tiếp theo được đặt ra không chỉ để thêm một chuyến giao lưu mà để tạo nền tảng cho nhiều cơ hội học tập, nghiên cứu và trải nghiệm quốc tế rộng hơn cho sinh viên hai bên.
