Quan hệ Việt Nam Thái Lan: từ thiết lập ngoại giao đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam Thái Lan là quá trình chuyển đổi dài hạn từ những tiếp xúc ngoại giao ban đầu giữa hai quốc gia láng giềng Đông Nam Á sang một đối tác chiến lược toàn diện, được xây dựng trên nền tảng tin cậy chính trị, lợi ích chiến lược chung và sự đan xen ngày càng sâu giữa kinh tế, an ninh, hợp tác nghị viện cùng các khuôn khổ kết nối khu vực.
Việc kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan (6/8/1976 - 6/8/2026) không phải là một nghi thức ngoại giao lặp lại. Đây là mốc để nhìn lại cách hai nước đã bước ra khỏi khung quan hệ láng giềng thông thường, trở thành đối tác toàn diện và bền vững, dựa trên tôn trọng lẫn nhau và cam kết cùng hướng tới hòa bình, thịnh vượng và một tương lai chung. Chính lựa chọn nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, với các trụ cột vì hòa bình bền vững, phát triển bền vững và tương lai bền vững, cho thấy hai bên đặt cược lâu dài vào nhau như những trụ cột của cấu trúc khu vực mới.
Trong bối cảnh thế giới đang trải qua một đợt tái cơ cấu lớn của mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu, việc quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan bước sang một "kỷ nguyên mới" không chỉ là mô tả tình hình. Đó là nhận định chính trị: nếu không gắn kết sâu hơn, cả hai sẽ bị tụt lại trong những chuỗi giá trị khu vực đang tái định hình. Do đó, kỷ niệm 50 năm lần này là bước khởi động cho một giai đoạn mới, nơi hợp tác chiến lược không dừng ở tuyên bố mà được gắn vào các chương trình hành động cụ thể đến 2031.
Hợp tác nghị viện: trụ cột mới của lòng tin chiến lược
Nếu như trước đây, quan hệ Việt Nam Thái Lan được dẫn dắt chủ yếu bởi kênh hành pháp và ngoại giao, thì hiện nay hợp tác nghị viện đã trở thành một trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Điều này thể hiện rõ qua chuyến thăm chính thức Việt Nam của Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram từ ngày 5 đến 7/8/2026, chuyến thăm đầu tiên của người đứng đầu cơ quan lập pháp Thái Lan tới Việt Nam sau 9 năm và diễn ra đúng dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
Tại Hà Nội, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã hội kiến Chủ tịch Quốc hội Thái Lan Sophon Zaram vào ngày 6/8/2026. Ông khẳng định chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, góp phần củng cố tin cậy chính trị, tăng cường hợp tác giữa hai Quốc hội và thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Thái Lan phát triển sâu sắc, thực chất và hiệu quả. Đây không phải là lời xã giao; đó là sự thừa nhận rằng cơ quan lập pháp hai nước đang giữ vai trò then chốt trong việc chuyển hóa các cam kết cấp cao thành luật pháp, ngân sách và giám sát thực thi.
Một triển lãm do Đại sứ quán Thái Lan tại Hà Nội phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tổ chức, với sự tham dự của Chủ tịch Quốc hội Thái Lan và lãnh đạo Quốc hội Việt Nam, đã được chính phía Thái Lan mô tả như biểu tượng của "tình hữu nghị bền chặt, sự tin cậy lẫn nhau" giữa hai nước. Thực tế, hợp tác nghị viện thường bị xem là kênh mềm. Nhưng trong quan hệ Việt Nam Thái Lan hiện nay, kênh mềm này đang làm nhiệm vụ cứng: khóa chặt các thỏa thuận chiến lược bằng sự đồng thuận chính trị rộng rãi ở cả hai bên, từ đó tăng sức chống chịu cho quan hệ song phương trước các biến động khu vực.
‘Chiến lược ba kết nối’: khung hợp tác mới cho chuỗi cung ứng và phát triển bền vững
Điểm khác biệt lớn nhất của giai đoạn đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Thái Lan nằm ở chiến lược ba kết nối. Năm ngoái, hai nước đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện với trọng tâm là chiến lược "Ba kết nối", thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng, kinh tế địa phương và phát triển bền vững. Khung này biến khẩu hiệu "đối tác chiến lược" thành kế hoạch hành động cụ thể, buộc hai nền kinh tế từng được coi là đối thủ trong thu hút đầu tư phải tái nhìn nhận nhau như những mắt xích bổ trợ lẫn nhau.
Hiện hai bên đang xây dựng nội dung cụ thể để triển khai chiến lược "Ba kết nối" trong Chương trình hành động giai đoạn 2026-2031, gồm: kết nối chuỗi cung ứng; kết nối doanh nghiệp và địa phương hai nước; kết nối các chiến lược tăng trưởng bền vững. Theo các thỏa thuận cấp cao, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí thúc đẩy triển khai thực chất chiến lược này, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp, địa phương và các chiến lược phát triển bền vững. Đây là bước đi phù hợp với bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu đang đa dạng hóa địa điểm sản xuất và xây dựng hệ sinh thái khu vực liên kết chặt chẽ.
Quan điểm cho rằng Việt Nam và Thái Lan chỉ cạnh tranh để hút đầu tư đã trở nên lỗi thời. Điểm cốt lõi của chiến lược ba kết nối là biến hai nền kinh tế thành một không gian sản xuất và thị trường liên thông, tận dụng lợi thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất năng động với lực lượng lao động trẻ và tầng lớp trung lưu tăng nhanh, đồng thời kết nối với kinh nghiệm và hạ tầng của Thái Lan. Nếu được triển khai nghiêm túc, chiến lược này sẽ nâng quan hệ Việt Nam Thái Lan từ hợp tác song phương lên một cấu trúc chuỗi giá trị khu vực, nơi hai nước cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích.
Tiếp xúc cấp cao dày đặc: thông điệp ưu tiên lẫn nhau
Chuỗi tiếp xúc cấp cao dày đặc trong năm 2026 cho thấy mối quan hệ Việt Nam Thái Lan đang được hai bên ưu tiên ở mức hiếm thấy. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thăm Thái Lan vào cuối tháng 5/2026; đây là chuyến thăm đầu tiên tới một nước ASEAN trên cương vị mới và diễn ra ngay sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện. Ngay sau đó, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul thực hiện chuyến thăm chính thức Việt Nam và tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba vào đầu tháng 6/2026.
Theo các nguồn chính thức, hai bên đã nhất trí tiếp tục tăng cường hợp tác chính trị thông qua trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao, coi đây là động lực quan trọng để triển khai hiệu quả các thỏa thuận chiến lược. Cùng với hội kiến giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Thái Lan Sophon Zaram ngày 6/8/2026, có thể nói cả ba trụ cột quyền lực – Đảng, Chính phủ và Quốc hội – ở hai nước đều đang vào cuộc. Một câu nói đáng trích dẫn ở thời điểm này là: "Quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan đang bước sang kỷ nguyên mới".
Nhìn tổng thể, những tiếp xúc dày đặc không chỉ là nghi lễ. Đó là cách hai bên gửi thông điệp tới khu vực rằng quan hệ Việt Nam Thái Lan đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và đang bước vào thời kỳ phối hợp chiến lược dài hạn, từ ASEAN tới tiểu vùng Mekong. Khi các nước khác còn chần chừ trong việc điều chỉnh trước làn sóng tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu, Hà Nội và Bangkok đã chọn cách khóa chặt lợi ích của nhau bằng những cam kết chính trị ở cấp cao nhất – điều sẽ định hình trật tự hợp tác trong nhiều năm tới.
Kết luận: 50 năm là điểm khởi đầu mới, không phải điểm dừng
Sau nửa thế kỷ từ ngày 6/8/1976, quan hệ Việt Nam Thái Lan đã phát triển nhanh về cả chiều rộng và chiều sâu. Từ một mối quan hệ láng giềng, hai nước đã nâng cấp dần lên đối tác chiến lược (2013), đối tác chiến lược tăng cường (2015) và cuối cùng là đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Việc nâng cấp này "đã mở ra một chương mới" trong hợp tác với ba trụ cột vì hòa bình bền vững, phát triển bền vững và tương lai bền vững.
Điều quan trọng hơn là cấu trúc mới của quan hệ: hợp tác nghị viện trở thành trụ cột tin cậy; chiến lược ba kết nối định hình lại cách hai nền kinh tế cùng tham gia chuỗi cung ứng khu vực; và các tiếp xúc cấp cao dày đặc đã khóa chặt quyết tâm chính trị ở cấp lãnh đạo. Trong bối cảnh trật tự khu vực biến động, đây không chỉ là thành tựu ngoại giao, mà là lựa chọn chiến lược: thay vì đứng một mình trước làn sóng tái cơ cấu toàn cầu, Việt Nam và Thái Lan chọn đi cùng nhau.
50 năm không phải là điểm kết thúc, mà là bài kiểm tra đầu tiên cho độ bền của đối tác chiến lược toàn diện. Thành công hay thất bại của chiến lược ba kết nối, mức độ thực chất của hợp tác nghị viện và khả năng duy trì nhịp tiếp xúc cấp cao sẽ quyết định liệu khẩu hiệu "kỷ nguyên mới" có trở thành hiện thực. Với những gì đã được cam kết và đang triển khai, có cơ sở để kỳ vọng rằng quan hệ Việt Nam Thái Lan sẽ tiếp tục là một trục kết nối chính trong cấu trúc ASEAN và tiểu vùng Mekong trong nhiều năm tới.
