Hợp tác giáo dục Việt Malaysia: chiếc cầu mới của quan hệ chiến lược
Hợp tác giáo dục Việt Malaysia là quá trình các trường đại học, cơ quan ngoại giao và đối tác hai nước thiết lập quan hệ đối tác học thuật, trao đổi sinh viên đại học, phát triển chương trình du học Malaysia và cùng xây dựng các sáng kiến nghiên cứu, đào tạo gắn với nhu cầu nhân lực khu vực trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.
Điểm then chốt hiện nay là giáo dục đã được nâng lên thành một trụ cột của Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Malaysia. Điều này không chỉ mang tính biểu tượng ngoại giao; nó đang định hình lại cách hai hệ thống đại học kết nối, từ chương trình liên kết đến những lớp học ảo và nghiên cứu chung theo thời gian thực. Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM nhấn mạnh mục tiêu phát triển nguồn nhân lực thích ứng tương lai thông qua hợp tác giữa các cơ sở đào tạo và giao lưu nhân dân hai nước. Quan điểm này biến giáo dục thành công cụ hội nhập ASEAN, chứ không chỉ là một sản phẩm dịch vụ xuất khẩu.
Ngoại giao giáo dục: khi lãnh sự quán trở thành cầu nối lớp học
Nếu trước đây các đại sứ quán và lãnh sự quán chủ yếu gắn với thị thực hay thương mại, thì nay giáo dục đang trở thành “mặt trận mềm” quan trọng trong quan hệ Việt – Malaysia. Bên lề một hội thảo quốc tế về giáo dục đại học hồi cuối tháng 7, Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM Firdauz Othman đã trực tiếp bàn về hợp tác giáo dục đại học và trao đổi nguồn nhân lực giữa hai nước trong kỷ nguyên AI. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng ngoại giao giáo dục không còn là phần phụ, mà là kênh chủ lực để hiện thực hóa các cam kết chiến lược.
Một phát biểu đáng chú ý là việc AI đang chuyển trọng tâm từ dịch chuyển sinh viên sang dịch chuyển tri thức và nhân tài, thông qua lớp học ảo, mô hình đào tạo xuyên biên giới và các dự án gắn với doanh nghiệp. Nói cách khác, hợp tác giáo dục Việt Malaysia không chỉ là gửi thêm sinh viên đi học, mà là cùng thiết kế các hệ sinh thái tri thức chung. Khi Malaysia xác định công nghệ phải thu hẹp bất bình đẳng và “không ai bị bỏ lại phía sau”, trách nhiệm được chia đều cho nhà trường, chính phủ, doanh nghiệp và xã hội thông qua phối hợp khu vực ASEAN.
Sự kiện kết nối: từ hội nghị AI đến chiến dịch “Du học: Tại sao không phải là Malaysia?”
Điểm khác biệt của giai đoạn này là quan hệ đối tác học thuật không hình thành trong phòng họp kín, mà ngay giữa những sự kiện mở rộng cho cả giới học thuật lẫn phụ huynh và sinh viên. Một phái đoàn Malaysia đã đến Hà Nội sau khi tổ chức hai sự kiện giáo dục lớn tại TP.HCM, trong đó có Hội nghị Giáo dục Đại học Toàn cầu 2026 do Education Malaysia Ho Chi Minh City phối hợp với một trường đại học Việt Nam đồng tổ chức, thu hút khoảng 300 đại biểu từ khắp ASEAN. Nội dung thảo luận xoay quanh giáo dục đại học với AI lấy con người làm trung tâm, kỹ năng tương lai và đổi mới bao trùm.
Kế đó là chương trình “Du học: Tại sao không phải là Malaysia?”, thu hút hơn 400 phụ huynh và học sinh Việt Nam tham gia. Những người tham gia được gặp trực tiếp đại diện các trường, tìm hiểu về chương trình học thuật, tuyển sinh, học bổng và đời sống sinh viên tại Malaysia. Đây là một câu chuyện tiêu biểu cho cách chương trình du học Malaysia đang được xây dựng: không phải qua brochure lạnh lẽo, mà qua đối thoại trực tiếp, minh bạch về chất lượng, đa dạng và khả năng tiếp cận giáo dục. Phản hồi tích cực cho thấy Malaysia ngày càng được xem là điểm đến giáo dục quốc tế thân thiện, chi phí hợp lý và chất lượng cao.
Trao đổi sinh viên đại học: lớp học xuyên biên giới và tiếng Anh như chiếc chìa khóa
Thước đo quan trọng nhất của hợp tác giáo dục không phải số biên bản ghi nhớ, mà là bao nhiêu sinh viên và giảng viên thật sự “bước qua cầu”. Malaysia và Việt Nam đang mở rộng khả năng dịch chuyển, trao đổi cho cả sinh viên lẫn giảng viên nhằm tăng cường nghiên cứu chung về AI và công nghệ số. Điều này biến các chương trình trao đổi sinh viên đại học thành công cụ chiến lược để chia sẻ tri thức, thay vì chỉ là trải nghiệm ngắn hạn mang tính du lịch học đường.
Một ví dụ cụ thể là sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh của một trường đại học tại Việt Nam đã tham gia chương trình giao lưu học thuật tại Trường Đại học Quốc gia Malaysia (UKM). Họ không chỉ nghe giảng, mà còn trao đổi với giảng viên, sinh viên Malaysia, rèn năng lực giao tiếp liên văn hóa và giới thiệu ẩm thực, văn hóa Việt Nam. Mỗi cuộc trò chuyện, mỗi lần làm việc cùng bạn bè quốc tế trở thành cơ hội luyện ngôn ngữ, tư duy cởi mở và tự tin khi kết nối với thế giới. Ở đây, tiếng Anh không còn là môn học bắt buộc, mà là công cụ sinh viên dùng để định hình chính hành trình hội nhập của mình.
Quan hệ đối tác học thuật: từ ký kết đến nghiên cứu chung và phát triển nghề nghiệp
Các trường, viện của Việt Nam và Malaysia được đánh giá có tiềm năng học tập lẫn nhau và thiết lập quan hệ đối tác hướng đến kết quả thực tiễn và bền vững. Điều này chỉ có ý nghĩa khi những thỏa thuận được chuyển thành chương trình cụ thể: đào tạo liên kết, trao đổi giảng viên, lớp học ảo, nghiên cứu chung gắn với doanh nghiệp. Khi AI được dùng để cho phép các nhóm nghiên cứu hai nước làm việc theo thời gian thực, ranh giới quốc gia trong khoa học dần mờ đi, nhường chỗ cho hệ sinh thái tri thức ASEAN.
Các cuộc thảo luận giữa đại học hai nước được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quan hệ đối tác trong tương lai, từ tuyển sinh, trao đổi học thuật đến chương trình liên kết và các hình thức hợp tác giáo dục khác. Chuyến giao lưu của đoàn HSU tại UKM cũng mở ra các trao đổi về hướng hợp tác mới giữa Khoa Giáo dục và đối tác Việt Nam. Nói cách khác, hợp tác giáo dục Việt Malaysia đang dịch chuyển từ “hợp tác danh nghĩa” sang mạng lưới cùng đào tạo, cùng nghiên cứu và cùng phát triển nghề nghiệp cho giảng viên, sinh viên. Đây là bước chuyển mà nếu bỏ lỡ, cả hai bên sẽ bị tụt lại trong cuộc đua xây dựng nguồn nhân lực số.
