Cảm thấy khỏe không có nghĩa là không mắc bệnh
Đái tháo đường là tình trạng có thể tiến triển âm thầm, trong đó đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu và cơ quan ngay cả khi người bệnh chưa nhận thấy dấu hiệu rõ ràng. Vì vậy, đợi đến lúc khát nhiều, tiểu nhiều hay sụt cân mới đi kiểm tra là một lựa chọn rủi ro. Không ít người vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường và chỉ phát hiện bệnh qua khám sức khỏe định kỳ. Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, khoảng 43% người trưởng thành mắc bệnh trên thế giới chưa được chẩn đoán; tại Việt Nam, tỷ lệ ước tính khoảng 38%. Những con số này nhấn mạnh một điểm dễ bị bỏ qua: cảm giác khỏe mạnh không thể thay thế xét nghiệm. Người từ 35 tuổi nên được xem xét tầm soát đái tháo đường; người thừa cân, béo phì, có người thân trực hệ mắc bệnh, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu có thể cần kiểm tra sớm hơn.
Biến chứng có thể tiến triển trước khi gây khó chịu
Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu, kéo theo biến chứng tiểu đường ở tim, thận, mắt và bàn chân. Đáng lo là mỗi cơ quan có thể bị ảnh hưởng mà không báo động sớm. Tổn thương thận có thể tiến triển nhiều năm mà không gây đau lưng, phù chân hay thay đổi rõ rệt lượng nước tiểu. Bệnh võng mạc giai đoạn đầu cũng thường không gây đau hoặc giảm thị lực, nên nhìn rõ không bảo đảm mắt chưa bị ảnh hưởng. Ở bàn chân, tổn thương thần kinh có thể gây tê, nóng rát hoặc giảm cảm giác; vết trầy xước và phồng rộp vì thế dễ bị bỏ sót, rồi thành loét hoặc nhiễm trùng. Đái tháo đường còn làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim, nhất là khi đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc hoặc bệnh thận.
Theo dõi biến chứng, không chỉ nhìn vào đường huyết
Kiểm soát đường huyết là nền tảng, nhưng chỉ theo dõi chỉ số này sẽ bỏ sót một phần quan trọng của việc chăm sóc. Người mắc đái tháo đường type 2 nên được đánh giá chức năng thận bằng creatinine máu để tính mức lọc cầu thận (eGFR) và xét nghiệm tỷ số albumin/creatinine nước tiểu (UACR) khi được chẩn đoán, sau đó ít nhất mỗi năm một lần. Khám võng mạc cũng nên bắt đầu từ lúc chẩn đoán và duy trì định kỳ, thường hằng năm; lịch khám có thể thay đổi theo kết quả và chỉ định chuyên khoa. Người bệnh nên tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày, kể cả lòng bàn chân và kẽ ngón, tránh đi chân trần và đi khám sớm nếu có vết thương. Nguy cơ tim mạch cần được đánh giá định kỳ; xét nghiệm chuyên sâu sẽ tùy tình trạng, không nhất thiết áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người.
Phát hiện sớm cần trở thành một phần của điều trị
Người bệnh không nên xem một kết quả đường huyết đạt mục tiêu là bằng chứng rằng mọi cơ quan đều an toàn. Hãy tái khám theo lịch và trao đổi rõ với bác sĩ về kế hoạch theo dõi thận, mắt, bàn chân cùng nguy cơ tim mạch; người đã có biến chứng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao có thể cần được theo dõi thường xuyên hơn. Đồng thời, tuân thủ điều trị, chọn khẩu phần phù hợp, tăng rau và thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế đồ uống có đường, vận động theo thể trạng và các biến chứng hiện có sẽ hỗ trợ kiểm soát đường huyết và sức khỏe tim mạch. Đây không phải lý do để hoảng sợ, mà là lời nhắc không nên chờ cơ thể phát tín hiệu mới hành động. Tầm soát đái tháo đường và kiểm tra biến chứng đúng lịch giúp phát hiện vấn đề khi chưa có triệu chứng rõ rệt. Kiểm soát đường huyết và chủ động theo dõi cơ quan bị ảnh hưởng phải đi cùng nhau.
