Không chờ triệu chứng mới kiểm tra
Đái tháo đường là tình trạng bệnh có thể không biểu hiện rõ trong thời gian dài, khiến người mắc khó nhận ra nếu chỉ dựa vào cảm giác của cơ thể. Vì vậy, chủ động xét nghiệm quan trọng hơn chờ đến khi thấy bất thường. Tại Việt Nam, hơn 60% người mắc chưa được chẩn đoán, còn tỷ lệ mắc được ghi nhận tăng từ 2,7% năm 2002 lên 7,3% năm 2020. Những con số này cho thấy phát hiện đái tháo đường không thể chỉ trông cậy vào việc nhận biết triệu chứng. Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành hoặc tê bì tay chân có thể là dấu hiệu gợi ý; nhưng nhiều người không có biểu hiện rõ ràng. Không thấy triệu chứng đái tháo đường không phải là lý do để trì hoãn kiểm tra, nhất là khi có yếu tố nguy cơ.
Tầm soát đặc biệt đáng cân nhắc với người từ 35 tuổi, người thừa cân hoặc béo phì, ít vận động, có người thân mắc bệnh, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch. Tiền sử đái tháo đường thai kỳ và hội chứng buồng trứng đa nang cũng là những lý do nên hỏi bác sĩ về thời điểm kiểm tra đường huyết.
Xét nghiệm biến nguy cơ thành thông tin có thể hành động
Nhận biết nguy cơ là bước đầu; xét nghiệm mới giúp xác định tình hình thay vì phỏng đoán từ triệu chứng. Đường huyết lúc đói, HbA1c và nghiệm pháp dung nạp glucose là những xét nghiệm có thể hỗ trợ phát hiện đái tháo đường cũng như tiền đái tháo đường. Hãy trao đổi với nhân viên y tế để chọn cách kiểm tra phù hợp và hiểu kết quả trong bối cảnh sức khỏe của mình. Các buổi tầm soát có thể kết hợp đo đường huyết, đánh giá nguy cơ mắc tuýp 2, kiểm tra chỉ số cơ thể và tư vấn trực tiếp với bác sĩ nội tiết. Đây không phải việc chỉ dành cho người đã thấy mệt hoặc khát bất thường: với người có yếu tố nguy cơ, một lần kiểm tra có thể mở ra cơ hội can thiệp trước khi bệnh gây tổn hại khó nhận thấy.
Nếu phát hiện tiền đái tháo đường, thay đổi lối sống sớm có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển sang tuýp 2. Với người thừa cân, giảm khoảng 5–7% cân nặng, vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ăn uống cân đối và hạn chế đồ ngọt, thực phẩm chế biến sẵn là những hướng được nêu trong khuyến nghị.
Biến chứng là lý do không nên trì hoãn
Đái tháo đường không được kiểm soát có thể gây bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận, giảm thị lực, tổn thương thần kinh và loét bàn chân; phát hiện, điều trị phù hợp từ sớm có thể giúp phòng ngừa hoặc làm chậm một số biến chứng. Tại Việt Nam, 55% người đã được chẩn đoán đang sống chung với biến chứng, trong khi chỉ 36% người mắc tuýp 2 đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết theo HbA1c. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: được chẩn đoán thôi chưa đủ, và đợi đến lúc cơ thể phát tín hiệu có thể khiến việc bảo vệ sức khỏe khó khăn hơn. Trong số các biến chứng được ghi nhận, tổn thương mắt chiếm 39,5%, bệnh thần kinh ngoại biên 37,9%, bệnh tim mạch 33,4% và bệnh thận 24,1%.
Kiểm soát đường huyết cần đi cùng việc quản lý huyết áp, mỡ máu và tầm soát định kỳ mắt, thận, bàn chân. Người bệnh không nên tự ngưng thuốc khi chỉ số ổn định: kết quả tốt có thể là nhờ điều trị đang phát huy tác dụng. Kế hoạch theo dõi cần được trao đổi với bác sĩ, thay vì tự thay đổi thuốc hoặc lịch kiểm tra.
Hành động sớm là lựa chọn thiết thực
Tầm soát và theo dõi không bảo đảm mọi biến chứng sẽ biến mất, nhưng phát hiện sớm tạo cơ hội can thiệp phù hợp, duy trì kiểm soát đường huyết và hạn chế nguy cơ tổn hại lâu dài. Với người chưa được chẩn đoán, bước hợp lý là đánh giá nguy cơ và hỏi nhân viên y tế về xét nghiệm. Với người đã mắc bệnh, điều quan trọng là duy trì điều trị, theo dõi các chỉ số liên quan và tái khám để điều chỉnh kế hoạch khi cần. Những thói quen như vận động đều, ăn uống cân đối, ngủ đủ và không hút thuốc cũng hỗ trợ sức khỏe lâu dài.
Các số liệu về chẩn đoán muộn, biến chứng và tỷ lệ đạt mục tiêu đường huyết cho thấy không nên xem việc kiểm tra là chuyện có thể để sau. Đừng đợi triệu chứng đái tháo đường xuất hiện mới hành động: chủ động xét nghiệm khi có nguy cơ, rồi phối hợp với bác sĩ để kiểm soát bệnh liên tục, là cách thiết thực nhất để giảm khả năng biến chứng tiểu đường và bảo vệ chất lượng sống.
