Đừng đợi cơ thể phát tín hiệu mới hành động
Đái tháo đường là tình trạng đường huyết tăng kéo dài, có thể âm thầm gây tổn thương cơ thể trong nhiều năm trước khi người mắc nhận ra bệnh hoặc có triệu chứng rõ ràng. Ở Việt Nam, 60,2% người mắc đái tháo đường được ghi nhận vẫn chưa được chẩn đoán; nhiều người cảm thấy khỏe mạnh trong khi đường huyết đã tăng cao. Đây không phải lý do để hoảng sợ, mà là lời nhắc không nên xem cảm giác khỏe là bằng chứng chắc chắn rằng mình không mắc bệnh. Đái tháo đường có thể tiến triển âm thầm vì cơ thể còn khả năng bù trừ trong thời gian dài, khiến dấu hiệu dễ bị bỏ qua. Tầm soát đái tháo đường vì thế không chỉ dành cho người đã thấy bất ổn: kiểm tra khi chưa có triệu chứng có thể giúp phát hiện bệnh hoặc nguy cơ sớm hơn, khi còn cơ hội can thiệp.
Triệu chứng thường đến muộn, biến chứng không nên xem nhẹ
Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành hoặc tê bì tay chân đều có thể là triệu chứng đái tháo đường. Nhưng không có dấu hiệu nào trong số này là điều kiện cần để đi kiểm tra: nhiều người không biểu hiện rõ trong giai đoạn đầu. Khi đường huyết tăng kéo dài mà không được phát hiện, bệnh có thể gây tổn thương mắt, thận và hệ tim mạch; những biến chứng tiểu đường khác gồm đột quỵ, tổn thương thần kinh và loét bàn chân. Tại một phòng khám Nội tiết - Thận, khoảng 20–30% người bệnh đái tháo đường mới được phát hiện đã có ảnh hưởng đến thận. Con số này cho thấy chờ đến lúc cơ thể lên tiếng có thể đồng nghĩa với việc bỏ lỡ thời gian phát hiện sớm.
Ai nên chủ động kiểm tra đường huyết?
Người từ 35 tuổi trở lên nên trao đổi với nhân viên y tế về việc kiểm tra, nhất là khi có thêm yếu tố nguy cơ như thừa cân hoặc béo phì, người thân mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, từng mắc đái tháo đường thai kỳ, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc ít vận động. Tuổi trẻ hay vóc dáng gầy cũng không đủ để loại trừ nguy cơ. Với người khỏe mạnh từ 45 tuổi trở lên, một khuyến nghị được nêu là tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm đường huyết lúc đói khoảng ba năm một lần; người có yếu tố nguy cơ có thể cần được kiểm tra sớm hơn. Thời điểm và tần suất phù hợp còn tùy tình trạng sức khỏe, vì vậy nên hỏi nhân viên y tế thay vì tự áp dụng một lịch kiểm tra cho tất cả mọi người.
Xét nghiệm sớm giúp mở ra cơ hội can thiệp
Kiểm tra đường huyết là bước thiết thực để phát hiện đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường ngay cả khi chưa có biểu hiện. Tùy trường hợp, nhân viên y tế có thể cân nhắc xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose. Không nên tự chọn xét nghiệm hay diễn giải kết quả thay cho đánh giá chuyên môn: hãy trao đổi về hình thức kiểm tra và thời điểm phù hợp với mình. Phát hiện sớm giúp người có tiền đái tháo đường có cơ hội điều chỉnh ăn uống, vận động và cân nặng; với người đã mắc bệnh, điều trị và theo dõi phù hợp có thể giúp phòng ngừa hoặc làm chậm một số biến chứng. Thông điệp nên nhớ rất rõ: đừng chờ khát nhiều, nhìn mờ hay tê bì mới hành động. Chủ động hỏi và kiểm tra đúng lúc là cách hợp lý hơn để bảo vệ sức khỏe.
