Từ cửa ngõ thông quan đến cực kinh tế biển tích hợp
Kinh tế biển Hải Phòng là quá trình thành phố chuyển từ vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu và cảng giao dịch truyền thống sang một trung tâm kinh tế biển tích hợp, dựa trên hệ thống cảng nước sâu, logistics đa phương thức, khoa học công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng dài hạn và phát triển bền vững. Đặt trên nền tảng đó, mọi quyết sách hiện nay của Hải Phòng cho thấy một bước ngoặt tư duy: cảng không chỉ là nơi xếp dỡ hàng hóa, mà là hạt nhân của chuỗi giá trị biển – công nghiệp – dịch vụ. Tăng trưởng GRDP ước đạt 12,08% trong 9 tháng, đứng thứ 3 toàn quốc và cao nhất sáu năm qua, là tín hiệu cho thấy động cơ tăng trưởng mới đang được kích hoạt. Vấn đề không còn là "có phát triển hay không" mà là "phát triển theo mô hình nào để không tụt hậu".
Cảng nước sâu và hạ tầng: cần, nhưng chưa đủ
Với hơn 50 bến cảng và khu bến Lạch Huyện là cảng nước sâu lớn nhất miền Bắc, giữ vai trò trung tâm container quốc tế của hệ thống cảng Hải Phòng, thành phố có nền tảng vật chất mà nhiều địa phương mơ ước. Nhưng nếu chỉ dừng ở năng lực xếp dỡ, Hải Phòng sẽ bị kẹt trong mô hình "trạm trung chuyển" giá trị gia tăng thấp. Phương thức vận tải đường bộ hiện chiếm trên 80%, gây áp lực hạ tầng, làm chi phí logistics cao và phát thải lớn, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa kết nối hậu phương cảng còn yếu. Điều này đi ngược với mục tiêu phát triển bền vững. Cảng nước sâu, đường cao tốc, khu công nghiệp là điều kiện cần, song điều kiện đủ phải là quản trị thông minh, kết nối đa phương thức và khả năng tích hợp dịch vụ logistics – tài chính – công nghệ quanh cảng, biến mỗi bến cảng thành một "nút giá trị" chứ không chỉ là "nút giao hàng".
Đổi mới sáng tạo: động lực mới cho kinh tế biển
Điểm đáng chú ý là Hải Phòng không xem kinh tế biển chỉ là câu chuyện cầu cảng, mà chủ động đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển mới. Thành phố đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, khoa học công nghệ làm nền tảng, hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững. Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026, Hải Phòng xếp thứ 3 với 56,33 điểm, cũng đứng thứ 3 ở trụ cột thể chế và trình độ phát triển thị trường. Đây không chỉ là thứ hạng, mà là bằng chứng cho thấy thành phố đang nghiêm túc xây dựng năng lực "mềm" để hỗ trợ kinh tế biển. Khi dữ liệu được coi là cơ sở cho quản trị hiện đại và doanh nghiệp được đặt ở trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Hải Phòng đang nói rõ một thông điệp: không có đổi mới sáng tạo, sẽ không có phát triển bền vững cho kinh tế biển trong dài hạn.
Nhân lực làm chủ công nghệ: điểm nghẽn hay lợi thế?
Mọi chiến lược kinh tế biển cuối cùng đều quy về câu hỏi: ai sẽ vận hành các cảng nước sâu, hệ thống logistics số hóa, các trung tâm năng lượng và dịch vụ hàng hải? Nhiều hội thảo về kinh tế biển đã chỉ ra tình trạng thiếu nhân lực chất lượng cao vẫn là điểm nghẽn phát triển. Câu nói “Hải Phòng muốn phát triển thành trung tâm kinh tế biển lớn thì không chỉ cần cảng nước sâu và hạ tầng hiện đại, mà phải có đội ngũ nhân lực đủ trình độ làm chủ công nghệ” không phải là khẩu hiệu, mà là cảnh báo chiến lược. Thành phố đã xem phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nhiệm vụ xuyên suốt, đồng thời xây dựng các chính sách thu hút chuyên gia, cố vấn hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và khuyến khích doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học, viện nghiên cứu. Nếu không biến lực lượng lao động hiện hữu thành đội ngũ làm chủ công nghệ, Hải Phòng sẽ có cảng hiện đại nhưng chỉ vận hành theo tư duy cũ.
Bước ngoặt cần được khóa chặt bằng tầm nhìn dài hạn
Hải Phòng đặt mục tiêu lọt Top 200 thành phố đổi mới sáng tạo toàn cầu vào năm 2030. Tham vọng này chỉ có ý nghĩa nếu gắn chặt với chiến lược kinh tế biển: cảng biển phải là phòng thí nghiệm sống cho công nghệ logistics mới, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và dịch vụ hàng hải cao cấp. Việc quy hoạch cực trung chuyển, năng lượng và dịch vụ hàng hải chiến lược tại Nam Đồ Sơn với quy mô 2.500–3.000 ha đến 2035 cho thấy tầm nhìn mở rộng không gian kinh tế biển và phân bổ lại năng lực khai thác để giảm áp lực cho Lạch Huyện. Câu hỏi còn lại là mức độ kiên định với mô hình phát triển bền vững: giảm lệ thuộc đường bộ, tăng vận tải thủy – sắt, kiểm soát phát thải, song song với đầu tư vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nếu làm đến nơi đến chốn, Hải Phòng có cơ hội thực sự chuyển từ cảng giao dịch sang trung tâm kinh tế biển tích hợp, thay vì chỉ đổi tên mô hình trên giấy.
