Một bước nâng tầm sau hơn bảy thập niên hữu nghị
Đối tác chiến lược Việt Nam – Ba Lan là khuôn khổ hợp tác dài hạn nhằm làm sâu sắc tin cậy chính trị, gắn kết lợi ích và mở rộng phối hợp giữa hai nước trên nhiều lĩnh vực. Chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 24 đến 26/10/2026 của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đánh dấu bước nâng cấp quan hệ sau 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao; ông trở lại Việt Nam sau 16 năm và cùng lãnh đạo Việt Nam quyết định thiết lập khuôn khổ mới. Đây không chỉ là một danh xưng ngoại giao: hai bên đã thông qua Kế hoạch hành động giai đoạn 2026–2030, tạo nền tảng để chuyển cam kết thành công việc có thời hạn và đầu mối cụ thể.
Thời điểm nâng cấp cũng có ý nghĩa. Ba Lan xem Việt Nam là đối tác hàng đầu tại Đông Nam Á, còn Việt Nam coi Ba Lan là đối tác ưu tiên ở Trung Đông Âu. Chuyến thăm diễn ra sau các hoạt động cấp cao của Việt Nam tại Đan Mạch, EU và Bỉ, trong bối cảnh Việt Nam và EU đã nâng quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Vì vậy, quan hệ Việt Nam Ba Lan có thể trở thành một mắt xích hữu ích hơn trong kết nối Việt Nam với châu Âu, thay vì chỉ dựa vào tình hữu nghị truyền thống.
Doanh nghiệp là phép thử của khuôn khổ mới
Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp Việt Nam – Ba Lan là nơi các tuyên bố chính trị được đặt trước câu hỏi thực tế: doanh nghiệp có thể cùng đầu tư, sản xuất và tiếp cận thị trường ra sao? Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng kỳ vọng hội nghị sẽ cụ thể hóa Đối tác chiến lược bằng các chương trình và dự án kinh tế, thương mại, đầu tư dài hạn, phù hợp với thế mạnh và nhu cầu của hai bên. Tại đây, đại diện hai nước trao đổi về các lĩnh vực tiềm năng như hàng không, dược phẩm, y tế, công nghiệp quốc phòng và công nghiệp vũ trụ.
Nền tảng thương mại đã có đà: Ba Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Trung Đông Âu, còn vị trí của nước này về đầu tư tại Việt Nam cho thấy dư địa mở rộng vẫn đáng kể. Nhưng tăng trưởng trao đổi hàng hóa sẽ khó bền nếu không đi cùng đầu tư song phương, liên kết sản xuất và hợp tác dài hạn. Ba Lan có thế mạnh về dược phẩm, y tế, năng lượng tái tạo, số hóa, nông nghiệp thông minh, đường sắt và môi trường; Việt Nam có năng lực chế biến, cảng biển, nhân lực và mạng lưới hiệp định thương mại rộng. Ghép đúng những thế mạnh ấy mới tạo ra giá trị vượt quá hoạt động mua bán đơn thuần.
Từ tiềm năng đến hợp tác có thể triển khai
Hướng đi thuyết phục nhất là chọn dự án có lợi ích bổ trợ rõ ràng: doanh nghiệp Ba Lan đầu tư vào năng lượng sạch, công nghệ, nông nghiệp thông minh, dược phẩm, logistics hay đường sắt; doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng tại Ba Lan. Hai bên cũng khuyến khích dự án trong công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ thông tin, năng lượng và logistics. EVFTA tạo thuận lợi cho trao đổi thương mại, nhưng hiệp định không tự xóa các trở ngại về thủ tục, tiêu chuẩn hay kết nối. Vì thế, đề nghị rà soát vướng mắc đầu tư, hải quan và xuất nhập cảnh, đồng thời tăng đối thoại giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý, có ý nghĩa thiết thực hơn những mục tiêu chung chung.
Kết nối vận tải cũng cần được coi là hạ tầng của quan hệ kinh tế. Việc hãng hàng không LOT nối lại đường bay thẳng Warsaw – Hà Nội có thể giúp việc đi lại, giao thương và gặp gỡ đối tác thuận tiện hơn. Hai bên còn chứng kiến trao văn kiện hợp tác về giáo dục đại học và du lịch, đồng thời nhất trí tạo thuận lợi cho công dân cư trú, làm việc, học tập và phát huy vai trò cộng đồng người Việt tại Ba Lan. Đây là những thay đổi có thể chạm tới đời sống thường ngày: từ cơ hội học tập, du lịch đến việc duy trì liên hệ gia đình và kinh doanh.
Thước đo nằm ở việc thực hiện
Khuôn khổ mới chỉ có sức nặng khi được biến thành dự án khả thi. Bước tiếp theo là cụ thể hóa Kế hoạch hành động 2026–2030 thành nhiệm vụ, chương trình và dự án, xác định cơ quan phụ trách, nguồn lực, thời hạn cùng kết quả cần đạt; các cơ chế hợp tác cũng cần vận hành hiệu quả và thường xuyên rà soát tiến độ. Nếu thủ tục vẫn kéo dài, kết nối vận tải còn hạn chế và doanh nghiệp thiếu đầu mối xử lý vấn đề, Đối tác chiến lược sẽ khó tạo khác biệt so với những cam kết trước đây.
Triển vọng là có thật, nhưng không tự đến. Ba Lan nhìn nhận Việt Nam là nền kinh tế năng động và có vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu, trong khi Việt Nam có thể dùng quan hệ với Ba Lan để tăng kết nối với thị trường châu Âu. Thành công nên được đánh giá bằng số dự án được triển khai, mức độ tham gia của doanh nghiệp hai nước và lợi ích cụ thể cho người dân. Nếu hai chính phủ giữ nhịp đối thoại, tháo gỡ rào cản và để doanh nghiệp dẫn dắt hợp tác, bước nâng cấp lần này có thể đưa quan hệ Việt Nam Ba Lan từ nền tảng hữu nghị lâu năm sang một đối tác kinh tế thực chất.
