Thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh: bước ngoặt nâng cấp đô thị Việt Nam
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình nâng cấp đơn vị hành chính cấp tỉnh lên mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và đơn vị hành chính hiện có, nhằm tăng sức cạnh tranh kinh tế, cải thiện quản lý đô thị mới và huy động hiệu quả hơn các nguồn lực phát triển khu vực trong bối cảnh hội nhập Đông Nam Á. Điểm đáng chú ý không phải là chuyện “đổi tên tỉnh thành thành phố”, mà là một quyết định chính trị và pháp lý giúp hai địa phương bước vào nhóm trung tâm đô thị lớn của cả nước. Ngày 6/8, thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã trình Quốc hội dự thảo nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trên cơ sở giữ nguyên hiện trạng diện tích, dân số và đơn vị hành chính cấp xã hiện nay. Trước đó, ngày 4/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét và cho ý kiến về đề xuất này, cho thấy quyết định nâng cấp không mang tính hình thức mà là bước đi có chuẩn bị trong tổng thể quy hoạch quốc gia. Theo phương án được trình, thành phố Quảng Ninh có diện tích tự nhiên 6.231,27 km², dân số 1.523.400 người với 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu; nghị quyết dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Thành phố Bắc Ninh sẽ có diện tích 4.713,75 km², dân số 3.989.623 người với 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã; nghị quyết dự kiến có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Cả hai đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương theo nghị quyết chuyên đề, khẳng định đây là bước phát triển mang tính tất yếu chứ không phải “vượt cấp”.
Từ điều kiện pháp lý đến khả năng trở thành cực tăng trưởng kinh tế khu vực
Điểm mạnh lớn nhất của thành phố Quảng Ninh 2026 và thành phố Bắc Ninh 2026 nằm ở chỗ việc nâng cấp được thực hiện khi cả hai đã có nền tảng kinh tế và pháp lý đủ chín muồi. Theo đánh giá của Chính phủ, Quảng Ninh và Bắc Ninh đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và đạt 7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương, đồng thời giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với vùng đồng bằng sông Hồng với quy mô kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu và nhiều lợi thế để trở thành các cực tăng trưởng mới. Câu chuyện nâng cấp thành phố Việt Nam ở đây vì thế mang màu sắc chiến lược: không phải đua nhau lập thêm đầu mối hành chính, mà là chọn đúng những địa phương đã chứng minh năng lực đóng góp cho phát triển kinh tế khu vực. Năm 2025, Quảng Ninh đóng góp 2,87% quy mô GRDP cả nước và 9,4% GRDP vùng đồng bằng sông Hồng; phần đóng góp vào tăng trưởng lên tới 4,1% của cả nước và 11,3% của vùng, trong khi tỉnh đứng thứ 7 cả nước về thu hút FDI với 247 dự án còn hiệu lực và tổng vốn đăng ký 17,05 tỷ USD. Bắc Ninh cùng thời điểm có quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước, thứ 3 vùng đồng bằng sông Hồng; tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 10,27%, thu hút FDI đứng thứ 2 cả nước và thu ngân sách đạt trên 123,6 nghìn tỷ đồng. Theo tờ trình của Chính phủ, việc thành lập hai thành phố phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng cũng như các quy hoạch địa phương. Nói cách khác, hai thành phố mới không xuất hiện “lệch” khỏi bản đồ phát triển mà nằm đúng vị trí được định sẵn trong chiến lược tái cấu trúc không gian kinh tế miền Bắc, hướng tới mạng lưới cực tăng trưởng kết nối với tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.
Quản lý đô thị mới: thách thức chuyển đổi tổ chức và cơ chế điều hành
Nếu nhìn từ góc độ quản trị, nâng cấp lên mô hình thành phố trực thuộc Trung ương sẽ buộc Quảng Ninh và Bắc Ninh phải chuyển mình mạnh trong quản lý đô thị mới. Theo cơ quan thẩm tra, sau khi thành lập, hai thành phố sẽ tiếp tục sử dụng nguyên trạng trụ sở và tài sản công, trước mắt giữ cơ bản tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; việc sắp xếp, kiện toàn sẽ thực hiện từng bước để phù hợp với mô hình chính quyền đô thị. Điều này vừa là lợi thế (tránh xáo trộn quá nhanh) vừa là ràng buộc: nếu không cải tổ cách điều hành, danh xưng thành phố khó tạo khác biệt thực chất. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị hai tỉnh khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn bộ máy, thay đổi con dấu và hoàn thiện các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị vận hành đồng bộ ngay sau khi nghị quyết được thông qua. Đồng thời, yêu cầu tập trung nguồn lực để phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, kiện toàn tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, và nâng cao chất lượng sống của người dân. Điều này cho thấy mô hình mới không chỉ là sức ép về thủ tục, mà là áp lực phải chứng minh năng lực điều hành ngang tầm các đô thị lớn khác trong khu vực Đông Nam Á. Từ góc nhìn người viết, bài toán lớn nhất không nằm ở con số phường, xã, mà ở việc xây dựng văn hóa quản lý đô thị hiện đại: ra quyết định nhanh hơn, công khai hơn, và biết dùng dữ liệu để điều phối hạ tầng, dịch vụ công, an sinh xã hội. Nếu không, việc nâng cấp sẽ bị nhìn như một nhãn hiệu hành chính mới, thay vì một cải cách quản trị đô thị thực sự.
Vị trí chiến lược: cặp “cửa ngõ” mới trong cạnh tranh khu vực Đông Nam Á
Ở tầm khu vực, sức nặng của thành phố Quảng Ninh 2026 và thành phố Bắc Ninh 2026 nằm ở vị trí địa lý. Quảng Ninh là tỉnh duy nhất có đường biên giới cả trên bộ và trên biển với Trung Quốc, kết nối với cửa khẩu quốc tế Móng Cái – điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế sầm uất – tạo điều kiện phát triển kinh tế cửa khẩu và thương mại song phương. Hạ tầng giao thông đường bộ, đường biển và đường hàng không đã được đầu tư đồng bộ, hiện đại, biến nơi đây thành cửa ngõ kinh tế biển, logistics và du lịch mang tầm quốc tế. Trong khi đó, Bắc Ninh nằm ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô Hà Nội, thuộc vùng Thủ đô, là đầu mối giao thông đa phương thức với hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa quốc gia, kết nối thuận lợi với sân bay Nội Bài, cảng biển Hải Phòng và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đang xây dựng. Bắc Ninh được đánh giá nằm trên hành lang kinh tế nối ASEAN với thị trường Trung Quốc, gắn chặt với tam giác tăng trưởng Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Trong bối cảnh cạnh tranh nội khối ASEAN ngày càng gay gắt, việc hai địa phương này trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ giúp chúng có tiếng nói mạnh hơn trong đàm phán hợp tác khu vực, thu hút FDI và xây dựng các chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Tác giả cho rằng nếu Quảng Ninh tập trung phát triển trung tâm kinh tế biển, du lịch và logistics, còn Bắc Ninh giữ vai trò nền tảng công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại, đô thị thông minh, thì cặp thành phố này có thể hình thành trục liên kết mới nâng tầm phát triển kinh tế khu vực miền Bắc trong bản đồ Đông Nam Á.
Kết luận: danh xưng “thành phố” chỉ ý nghĩa khi gắn với hành động
Nhìn tổng thể, quá trình nâng cấp thành phố Việt Nam lần này đối với Quảng Ninh và Bắc Ninh không phải là cuộc chơi danh hiệu mà là bước dịch chuyển cấu trúc quyền lực và không gian kinh tế. Chính phủ khẳng định việc thành lập hai thành phố bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, phù hợp quy hoạch và nhằm tạo tiền đề để hai địa phương tiếp tục phát triển theo định hướng các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị. Cơ quan thẩm tra cũng nhấn mạnh yêu cầu hai địa phương phải nhanh chóng chuẩn bị để chính quyền đô thị vận hành đồng bộ, đồng thời trở thành các cực tăng trưởng kinh tế gắn với việc nâng cao chất lượng sống cho người dân. Quan điểm của người viết là: điểm mấu chốt nằm ở hành động sau ngày 1/9 và 20/9. Nếu bộ máy được tinh gọn thực sự, hạ tầng đô thị hiện đại tiếp tục được đầu tư, và chính quyền biết dùng lợi thế vị trí để mở rộng hợp tác khu vực, thì danh xưng thành phố Quảng Ninh 2026 và thành phố Bắc Ninh 2026 sẽ trở thành biểu tượng cho một thế hệ đô thị mới của miền Bắc – vừa gắn với bản sắc địa phương, vừa cạnh tranh được trong không gian kinh tế Đông Nam Á. Ngược lại, nếu các cải cách bị chậm lại sau những buổi lễ công bố, cơ hội để hai thành phố mới bứt phá khỏi vai trò một đơn vị hành chính nâng cấp sẽ bị bỏ lỡ.
