Tuyển sinh lớp 10 đang dịch chuyển khỏi kỳ thi bắt buộc
Tuyển sinh lớp 10 là quá trình lựa chọn học sinh hoàn thành lớp 9 vào bậc trung học phổ thông, có thể dựa trên thi tuyển, học bạ hoặc kết hợp cả hai. Hướng đi mới đáng chú ý không phải là bỏ mọi hình thức đánh giá, mà là để kỳ thi thôi trở thành cánh cửa duy nhất dẫn tới lớp 10. Ngày 28 tháng 10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông thuộc Bộ GD&ĐT, giải thích đề xuất tổ chức thi vào trường công lập với hai môn Toán và Ngữ văn, nhằm giảm áp lực, bảo đảm cơ hội học tập và thúc đẩy giáo dục toàn diện. Trước đó, ngày 23 tháng 10, Bộ đăng dự thảo thông tư về tuyển sinh đầu cấp để lấy ý kiến đến ngày 1 tháng 11. Đây vẫn là đề xuất trong dự thảo, chưa phải một phương án thống nhất áp dụng ở mọi địa phương.
Vì sao bỏ thi lớp 10 trở thành lựa chọn thực tế hơn?
Lý do chính nằm ở quy mô ngày càng lớn của nhóm học sinh tiếp tục học lên. Theo ông Thái Văn Tài, tỷ lệ học sinh vào lớp 10 sau lớp 9 đã tăng từ 75% lên hơn 80% trong năm qua; một số địa phương đạt 95%, thậm chí 97%. Khi phần đông học sinh được tiếp nhận, việc buộc tất cả cạnh tranh qua một kỳ thi căng thẳng có thể không còn là cách duy nhất để phân luồng. Bộ GD&ĐT cho biết nhiều địa phương có thể không tổ chức thi tuyển sinh lớp 10, mà xét học bạ hoặc chọn phương án phù hợp với điều kiện tại chỗ. Đây là chuyển dịch đáng ủng hộ nếu đi kèm tiêu chí rõ ràng: mở rộng cơ hội học tập không nên đồng nghĩa với thiếu minh bạch trong cách xét tuyển. Mục tiêu phổ cập giáo dục trung học càng tiến gần, cách đánh giá càng cần tránh biến một kỳ thi thành rào cản quá lớn.
Thi Toán, Ngữ văn: giảm tải nhưng không thay thế mọi cách xét tuyển
Với những nơi vẫn cần thi, dự thảo đề xuất thi Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như hiện nay. Theo ông Tài, giảm số môn nhằm hạn chế áp lực thi cử, tránh dùng kỳ thi để tước đi cơ hội học tập và khuyến khích học sinh phát triển toàn diện. Dự thảo nêu thời lượng môn Ngữ văn là 120 phút; môn Toán là 90 hoặc 120 phút. Điểm hợp lý của phương án này là giảm số môn ôn tập mà không phủ nhận nhu cầu chọn lọc ở những nơi còn áp lực chỗ học. Tuy nhiên, thi ít môn không tự động tạo ra tuyển sinh công bằng: chất lượng đánh giá và cách phân bổ học sinh vẫn cần được tính đến. Các địa phương có thể xét học bạ, kết hợp học bạ với thi tuyển hoặc chỉ thi tuyển tùy hoàn cảnh. Vì vậy, thi Toán Ngữ văn là một phương án chuyển tiếp, không phải công thức duy nhất.
Cơ hội học tập cần đi cùng cách tuyển sinh minh bạch
Xu hướng bỏ thi lớp 10 chỉ có ý nghĩa khi học sinh được tiếp nhận phù hợp và phụ huynh biết rõ tiêu chí xét tuyển. Đề xuất của Bộ đặt trọng tâm vào quyền học tập, giảm áp lực và tránh để môn thi định hướng quá mức việc học. Đó là mục tiêu đáng theo đuổi, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào cách từng địa phương chọn giữa xét học bạ, thi tuyển hay kết hợp hai phương thức. Dự thảo mở ra khả năng nhiều nơi không tổ chức thi, song chưa xác lập một cách làm đồng nhất trên toàn quốc. Bởi vậy, gia đình cần theo dõi phương án tuyển sinh cụ thể tại địa phương thay vì mặc định rằng mọi nơi sẽ bỏ kỳ thi hoặc đều áp dụng cùng một số môn. Kết luận cần rõ ràng: giảm thi là bước tiến nếu vừa mở rộng cơ hội vào lớp 10, vừa giữ được tiêu chí tuyển sinh công khai và phù hợp.
